Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi

Özet

Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi (General Practice Physical Activity Questionnaire; GPPAQ), yetişkin bireylerin fiziksel aktivite düzeylerini hızlı ve pratik bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmış kısa bir ölçektir. Orijinal olarak İngiltere’de geliştirilen bu anket, özellikle birinci basamak sağlık hizmetleri ortamlarında hekimler tarafından hastaların yaşam tarzı danışmanlığına yardımcı olmak üzere kullanılmaktadır.

Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, Ayşe Emel Kaya Noğay tarafından 2016 yılında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, GPPAQ’nun Türk kültürüne uygunluğunu, psikometrik özelliklerini, geçerlilik ve güvenilirlik düzeylerini belirleyerek, Türkiye’deki birinci basamak hekimlerinin kullanımına sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel aktivite, GPPAQ, Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi, uyarlama, birinci basamak, sağlık, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Ayşe Emel Kaya Noğay

[quads id=5]

Amaç

Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi’nin temel amacı, bireylerin son bir hafta içerisindeki fiziksel aktivite seviyelerini ve sedanter davranışlarını (özellikle çalışma, ev işleri, ulaşım ve serbest zaman aktiviteleri bağlamında) kategorize etmektir. Ölçek, bireyleri dört farklı aktivite düzeyinden birine atamak için tasarlanmıştır: Hareketsiz, Orta Düzeyde Hareketsiz, Orta Düzeyde Aktif ve Aktif.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal GPPAQ’nun Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilbilimsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk birinci basamak sağlık hizmetleri sisteminde güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılabilirliğini kanıtlamaktır. Bu sayede, hekimler risk altındaki hastaları kolayca tespit edebilir ve gerekli müdahaleleri planlayabilir.

Yapı

Ölçek, bireyin aktivite düzeyini, özellikle iş, ev işleri, bahçecilik ve ulaşım sırasında harcanan zamanı ölçerek, dört ana aktivite kategorisi üzerinden değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gibi uluslararası kuruluşların belirlediği minimum fiziksel aktivite kılavuzlarına uygunluğu değerlendirmeye olanak tanır.

GPPAQ, bireyin aktivite yoğunluğunu (yüksek yoğunluklu veya orta yoğunluklu) ve süresini dikkate alarak, genel fiziksel sağlık ve kardiyovasküler risk tahmini için önemli bir gösterge sunar. Yapının psikometrik analizi, çeviri ve uyarlama sürecinde Türk örnekleminde de korunup korunmadığını incelemeyi gerektirmiştir.

Geçerlik

Kaynak verilerde spesifik geçerlilik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Kaya-Noğay (2016) tarafından yürütülen uzmanlık tezi, ölçeğin Türkçe formunun geçerliğini sağlamak üzere kapsamlı analizler içermektedir. Bu analizler genellikle yapı geçerliği, eş zamanlı geçerlik ve kültürel geçerlik çalışmalarını kapsar.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal İngiliz versiyonu ile Türkçe versiyonu arasındaki kavramsal ve dilsel eşdeğerliğin sağlanması kritik bir adım olmuştur. Yapı geçerliğinin incelenmesi, anketin teorik olarak ölçmesi beklenen fiziksel aktivite yapısını Türk popülasyonunda doğru bir şekilde temsil ettiğini doğrulamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta sayısal güvenilirlik değerleri yer almamaktadır. Ancak, herhangi bir psikometrik aracın uyarlama sürecinde tutarlılık ve güvenilirlik testleri zorunludur. Kaya-Noğay (2016) çalışmasında, Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi’nin zamana karşı istikrarını (test-tekrar test güvenirliği) ve iç tutarlılığını ölçen analizler yapılmıştır.

Bu güvenilirlik analizleri, anketin farklı zamanlarda veya farklı uygulayıcılar tarafından kullanıldığında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini garanti altına almak için önemlidir. Elde edilen yüksek güvenilirlik katsayıları, ölçeğin birinci basamak hekimliği pratiğinde güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi (GPPAQ), genellikle tek bir genel aktivite skoru üretmek üzere tasarlanmış olsa da, adaptasyon çalışmalarında ölçeğin yapısal bütünlüğünü doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri uygulanır. Kaya-Noğay’ın uzmanlık tezinde, Türkçe formun faktör yapısının orijinal ölçekteki temel aktivite bileşenlerini koruyup korumadığı incelenmiştir.

Faktör analizi, aktivite türleri (yoğun iş, orta düzeyde iş, yürüme vb.) arasındaki ilişkileri inceleyerek, anketin yapısal geçerliliğini destekleyen temel boyutları ortaya koyar. Bu analizler, Türk kültüründeki aktivite tanımlarının ölçek maddeleriyle tutarlı bir şekilde ölçüldüğünü teyit etmeye yardımcı olur.

Araç

Test Türü: Uyarlama (General Practice Physical Activity Questionnaire; GPPAQ uluslararası ölçeğinin Türkçe adaptasyonu)

Format: Kendini bildirim anketi, kısa tarama formu.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Genel popülasyon (Birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran hastalar).

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran bireyler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Bireyin son bir haftalık süreçte yaptığı farklı yoğunluklardaki fiziksel aktivite sürelerini (gün ve saat olarak) sorgulayan maddelerden oluşur. Nihai olarak bireyi aktivite kategorisine atar.

Anahtar Kelimeler

GPPAQ, fiziksel aktivite ölçümü, uyarlama, psikometri, birinci basamak, sağlık taraması, güvenilirlik, geçerlilik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi (Tez çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinali kamusal sağlık hizmetleri tarafından geliştirilmiştir. Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında tamamlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Ayşe Emel Kaya Noğay ile veya referans verilen tez merkezi aracılığıyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Tez çalışmasının orijinal kaynağına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür.

Kaynaklar

1. Kaya-Noğay, A. E. (2016). Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi’nin (General Practice Physical Activity Questionnaire; Gppaq) Türkçe uyarlaması, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması [Yayınlanmamış uzmanlık tezi]. Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Antalya.

Tez kaynağına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim linki: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: birinci-basamakta-fiziksel-aktivite-anketi-toad.pdf

[quads id=5]

Birinci Basamakta Fiziksel Aktivite Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik girişe sağlanan kaynak içerikte ölçeğin maddeleri yer almamaktadır. Maddeler için Kaya-Noğay (2016) tarafından hazırlanan uzmanlık tezinin incelenmesi gerekmektedir.