Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi

Özet

Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ), dünya genelinde yaygın olarak kullanılan, bireylerin farklı yoğunluklardaki fiziksel aktivite düzeylerini ve oturma sürelerini objektif bir şekilde ölçmeyi amaçlayan standardize edilmiş bir araçtır. Bu ölçek, Türkiye’de Melda Öztürk tarafından 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmış ve üniversite öğrencileri popülasyonunda geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yürütülmüştür. Uyarlama çalışması, anketin kültürel bağlamda tutarlılığını ve akademik araştırmalarda kullanıma uygunluğunu sağlamayı hedeflemiştir.

IPAQ, genellikle son yedi gün içindeki yürüme, orta yoğunluklu ve şiddetli fiziksel aktivitelerin süresi ve sıklığı hakkındaki bilgileri toplar. Bu uyarlama çalışması, özellikle genç yetişkinlerin fiziksel aktivite düzeylerinin belirlenmesi ve sedanter davranışların değerlendirilmesi açısından önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel aktivite, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ), sedanter yaşam, uyarlama, geçerlilik, güvenilirlik, üniversite öğrencileri, halk sağlığı.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricileri, halk sağlığı ve epidemioloji alanında çalışan uluslararası bir araştırma grubudur (The IPAQ Group). Türkçeye uyarlama çalışmasının yazarı M. Öztürk’tür. Bu uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı ise Melda Sağlam olarak belirtilmiştir.

Amaç

Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketinin temel amacı, popülasyonlar arasında fiziksel aktivite düzeylerini karşılaştırmak ve bu düzeyleri standart yöntemlerle ölçmektir. Bu özel uyarlama çalışmasının (Öztürk, 2005) birincil amacı, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketinin (IPAQ) Türkçe formunun üniversitede eğitim-öğretim gören öğrencilerde kültürel ve dilsel adaptasyonunu sağlamak, ardından bu popülasyonda psikometrik özelliklerini, yani geçerlilik ve güvenilirlik düzeylerini tespit etmektir.

İkincil olarak, bu araç kullanılarak üniversite öğrencilerinin mevcut fiziksel aktivite düzeylerinin belirlenmesi ve elde edilen verilerin standart IPAQ skorlama protokollerine uygun olarak kategorize edilmesi hedeflenmiştir. Bu sayede, genç yetişkinlerdeki sağlık davranışlarına yönelik müdahale stratejileri geliştirilmesi için temel veriler sağlanmıştır.

Yapı

IPAQ, bireyin son yedi gün içindeki dört ana aktivite alanını ölçen bir araçtır. Bu alanlar; yürüme (hafif yoğunluklu aktivite), orta yoğunluklu fiziksel aktivite, şiddetli yoğunluklu fiziksel aktivite ve oturma süresi (sedanter davranış) olarak sınıflandırılır. Ölçek, bu aktivitelerin sıklığını (gün sayısı) ve süresini (dakika) sorgular.

Anketten elde edilen veriler, standart bir protokol kullanılarak Metabolik Eşdeğer (MET) dakika/hafta cinsinden nicel skorlara dönüştürülür. Bu skorlar, bireyleri düşük, orta veya yüksek düzeyde aktif kategorilerine ayırmak için kullanılır. Bu yapı, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi uluslararası sağlık kuruluşlarının önerdiği fiziksel aktivite kılavuzlarıyla uyumludur.

Geçerlik

Öztürk (2005) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında geçerlilik çalışmaları detaylı olarak incelenmiştir, ancak orijinal kaynak özetinde spesifik katsayılar belirtilmemiştir. IPAQ’ın uluslararası literatürdeki geçerliği genellikle, kriter geçerliği (örneğin, akselerometre gibi objektif ölçüm araçlarıyla karşılaştırma) ve yapı geçerliği (farklı aktivite tipleri arasındaki beklenen ilişkiler) yöntemleriyle desteklenmektedir.

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivite düzeylerini doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermek amacıyla çeşitli istatistiksel analizler yapılmıştır. Bu analizler, anketin Türkiye popülasyonu için uygun bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında güvenilirlik (reliability) analizleri, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. IPAQ’ın güvenilirliği genellikle test-tekrar test yöntemiyle incelenir; bu, aynı deneklere farklı zamanlarda uygulanan anket sonuçlarının korelasyonunun yüksek olmasını gerektirir.

Öztürk’ün çalışmasında, ölçeğin farklı zamanlarda benzer sonuçlar verme yeteneği değerlendirilmiş ve yeterli düzeyde bir güvenilirlik katsayısına ulaşıldığı varsayılmaktadır. Uluslararası alanda, IPAQ’ın güvenilirlik katsayıları (özellikle test-tekrar test korelasyonları) genellikle kabul edilebilir düzeydedir.

Faktör Analizi

IPAQ, doğası gereği kategorik aktiviteleri ölçtüğünden, genellikle faktör analizi yerine doğrudan skorlama protokolleriyle kullanılır. Ancak, uyarlama çalışmalarında ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi uygulanabilir. Bu analiz, anket maddelerinin teorik olarak belirlenen ana fiziksel aktivite yoğunluklarını (şiddetli, orta, yürüme) temsil eden faktörler altında toplanıp toplanmadığını inceler.

Öztürk (2005) tezinde, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde, Türkçe formun orijinal yapıyı koruyup korumadığını belirlemek için doğrulayıcı faktör analizi veya açımlayıcı faktör analizi yöntemlerinden birini kullanmış olması muhtemeldir. Bu analizlerin sonuçları, ölçeğin üniversite öğrencileri bağlamında çok boyutlu yapısının sağlamlığını desteklemiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendinden raporlu anket (Self-report questionnaire). Genellikle Kısa Form (Short Form) veya Uzun Form (Long Form) olarak kullanılır. Uyarlama tezinde muhtemelen kısa form kullanılmıştır.

Language Available: Türkçe (Turkish) ve orijinal olarak İngilizce (English). Dünya çapında birçok dile çevrilmiştir.

Population Group: Yetişkinler ve Genç Yetişkinler (15-69 yaş arası).

Age Group: Genç yetişkinler (Özellikle 2005 uyarlama çalışması üniversite öğrencilerini hedef almıştır).

Population Details: Üniversitede eğitim-öğretim gören öğrenciler. Bu grup, yaş ve eğitim düzeyi açısından homojen bir örneklemi temsil etmektedir.

Test Methodology: Bireylerin son yedi gün içinde gerçekleştirdikleri fiziksel aktivite türlerinin sıklık (gün/hafta) ve süre (saat/dakika) bazında raporlanmasına dayanır. Skorlar, MET dakika/hafta cinsinden hesaplanır.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel aktivite ölçümü, IPAQ, psikometri, tutarlılık, epidemioloji, üniversite sağlığı, sedanter davranış.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Tezde belirtilmemiştir).

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Melda Sağlam’ın iletişim adresi)

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ) orijinal formu, akademik ve halk sağlığı araştırmalarında kullanım için genellikle ücretsizdir. Kullanıcıların IPAQ web sitesindeki kullanım kurallarına uyması gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2005.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin uluslararası kullanımı ücretsizdir. Türkçe uyarlamanın kullanımı için sorumlu yazar (Melda Sağlam) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: uluslararasi-fiziksel-aktivite-anketi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Öztürk, M. (2005). Üniversitede eğitim-öğretim gören öğrencilerde uluslararası fiziksel aktivite anketinin geçerliliği ve güvenirliği ve fiziksel aktivite düzeylerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
2. The IPAQ Group. (Güncel tarih). International Physical Activity Questionnaire. (Orijinal ölçek geliştirme referansları).
3. Tez detaylarına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketinin (IPAQ) maddeleri sağlanmamıştır. IPAQ genellikle yedi günlük geri çağırma formatında, şiddetli, orta yoğunluklu ve yürüme aktivitelerinin sıklığını (gün) ve süresini (dakika) sorgulayan sorulardan oluşur.

Örnek olarak, anket maddeleri aşağıdaki ana bölümleri içerir:

• Şiddetli fiziksel aktivite (Örn: Ağır kaldırma, hızlı bisiklet sürme)
• Orta yoğunluklu fiziksel aktivite (Örn: Hızlı yürüme, bahçe işleri)
• Yürüme (En az 10 dakika süren yürüyüşler)
• Oturma (Hafta içi ve hafta sonu oturarak geçirilen saatler)