Biliş Ötesi Stratejilerin Farkındalık Ölçeği

Özet

Biliş Ötesi Stratejilerin Farkındalık Ölçeği (BÖSFÖ), H. Şenay Şen tarafından 2003 yılında gerçekleştirilen bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, ilköğretim okulu beşinci sınıf öğrencilerinin okuma süreçlerinde kullandıkları biliş ötesi stratejilerin farkındalık düzeylerini belirlemektir. Ölçek, özellikle okuduğunu anlama becerileri üzerindeki biliş ötesi stratejilerin etkisini incelemek üzere tasarlanmıştır. Ölçek çeşidi, geliştirme aşamasında olan yeni bir psikometrik araç niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

Biliş Ötesi Stratejiler, Farkındalık, Okuduğunu Anlama, İlköğretim Öğrencileri, Psikometrik Geliştirme, Okuma Eğitimi.

Yazarlar

H. Şenay Şen

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, öğrencilerin okuma eylemi sırasında zihinsel süreçlerini ne ölçüde izlediklerini, değerlendirdiklerini ve düzenlediklerini tespit etmektir. Biliş ötesi farkındalık, bireyin kendi bilişsel süreçleri hakkındaki bilgisi ve bu süreçleri yönetme yeteneği olarak tanımlanır. Bu bağlamda BÖSFÖ, öğrencilerin okuma öncesinde planlama, okuma sırasında izleme ve okuma sonrasında değerlendirme gibi stratejileri ne kadar bilinçli kullandıklarını ölçmeyi hedefler.

Ölçek, aynı zamanda eğitim araştırmacılarına, biliş ötesi strateji eğitimlerinin ilköğretim düzeyindeki okuduğunu anlama başarısı üzerindeki etkilerini deneysel olarak değerlendirme imkanı sunmak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

Biliş Ötesi Stratejilerin Farkındalık Ölçeği, metabiliş (biliş ötesi) yapılarını ölçmeyi amaçlar. Metabiliş genellikle iki ana bileşen altında incelenir: biliş bilgisi (kişinin kendi bilişsel kapasitesi ve stratejiler hakkındaki bilgisi) ve biliş düzenlemesi (bilişsel süreçleri izleme ve yönetme eylemleri).

Bu ölçek, öğrencilerin okuma bağlamında kullandıkları stratejilere odaklanarak, bilişsel süreçlerin farkındalık boyutunu detaylandırmaktadır. Tipik olarak bu tür ölçekler, öğrencilerin hangi stratejileri ne sıklıkta kullandıklarını veya bu stratejilerin etkinliği hakkındaki inançlarını sorgulayan maddelerden oluşur.

Geçerlik

Ölçeğin Geçerlik bilgileri kaynakta açıkça belirtilmemiştir (“-“). Ancak, bir doktora tezi kapsamında geliştirilen bir ölçek olduğu için, Şen (2003) tarafından kapsam geçerliği ve yapı geçerliği çalışmalarının yapılmış olması beklenmektedir. Yapı geçerliği, genellikle faktör analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin kuramsal yapıyı doğru bir şekilde temsil edip etmediğini gösterir. Kapsam geçerliği ise uzman görüşleri alınarak ölçek maddelerinin ölçülmek istenen biliş ötesi stratejiler alanını yeterince temsil edip etmediği ile sağlanmış olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik değerleri kaynakta belirtilmemiştir (“-“). Geliştirme çalışmalarında, iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenirlik analizlerinin raporlanması standart bir uygulamadır. Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. İlgili doktora tezinin incelenmesi, güvenirlik analizlerinin detaylarına ulaşmak için gereklidir.

Faktör Analizi

Biliş Ötesi Stratejilerin Farkındalık Ölçeği, bir geliştirme ölçeği olduğu için, ölçeğin boyutlarını ve alt faktörlerini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) çalışmaları büyük olasılıkla gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, öğrencilerin biliş ötesi farkındalıklarını oluşturan farklı strateji gruplarını (örneğin, planlama, izleme ve değerlendirme alt boyutları) ortaya çıkarmış olabilir. Faktör yapısının netleştirilmesi, ölçeğin teorik temellerini güçlendirir ve uygulamada elde edilen puanların yorumlanmasına yardımcı olur.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim Envanteri)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamaktadır (“-“). Ancak, biliş ötesi farkındalık ölçekleri genellikle Likert tipi derecelendirme formatını (Örneğin: “Hiçbir zaman”, “Bazen”, “Her zaman” gibi) kullanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim Okulu Öğrencileri

Yaş Grubu: İlköğretim Beşinci Sınıf Öğrencileri (Tipik olarak 10-11 yaş grubu)

Popülasyon Detayları: Ölçek, doktora tezinin örneklem grubunu oluşturan ilköğretim beşinci sınıf öğrencileri üzerinde uygulanmak üzere standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Bilişsel stratejilerin öz-bildirim yoluyla değerlendirilmesi.

Anahtar Kelimeler

Metabilişsel Farkındalık, Okuma Stratejileri, Psikolojik Ölçme, Geçerlik, Güvenirlik, Okuma Eğitimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Ölçek, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Ölçek, akademik bir çalışma olan doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım için sorumlu yazar (H. Şenay Şen) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Bilinmiyor (Akademik tezlerde geliştirilen araçlar genellikle araştırma amaçlı kullanım için ücretsizdir.)

Test Yılı: 2003

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: bilis-otesi-stratejilerin-farkindalik-olcegibosfo-toad.pdf

Kaynaklar

• Şen, H. Ş. (2003). Biliş ötesi stratejilerin ilköğretim okulu beşinci sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeylerine etkisi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Bu teze ve ilgili ölçek çalışmasına Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

[quads id=5]

Biliş Ötesi Stratejilerin Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde mevcut değildir. Detaylı maddeler için yukarıdaki referansta belirtilen doktora tezine başvurulması gerekmektedir.