Bilişsel Üçlü Envanteri

Özet

Bilişsel Üçlü Envanteri, üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerini, depresif belirtilerini ve yaşam memnuniyetlerini inceleyen bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmış bir ölçektir. Ölçek, Aaron Beck tarafından ortaya konan ve depresyonun temelini oluşturan Bilişsel Üçlüyü (benlik, dünya ve gelecek algısı) değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü bağlamında inceleyerek, özellikle bilişsel çarpıtmaların varlığını ve şiddetini ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Üçlü, Depresyon, Benlik Algısı, Dünya Görüşü, Gelecek Algısı, Psikometrik Özellikler, Uyarlama.

Yazarlar

Özge Erarslan

Amaç

Bu envanterin temel amacı, bireylerin kendilerine, dünyaya ve geleceğe yönelik sahip oldukları bilişsel şemaları ve olumsuz algıları nicel olarak ölçmektir. Ölçek, depresyonun bilişsel teorisi çerçevesinde, bireylerin yaşadığı olumsuz bilişsel şemaların yoğunluğunu belirleyerek, özellikle depresif belirtilerin şiddeti ile ilişkili veriler sağlamaktadır.

Türkiye uyarlamasının özel amacı ise, bu yapıyı üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlık ve yaşam memnuniyeti gibi diğer psikolojik değişkenlerle olan ilişkisini incelemek üzere kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir araç haline getirmektir. Bu sayede, Türkiye’deki klinik ve akademik çalışmalarda depresyonun bilişsel bileşenlerinin ölçülmesine olanak tanınmıştır.

Yapı

Ölçek, Bilişsel Davranışçı Terapi kuramının kurucusu Aaron Beck tarafından tanımlanan temel yapı olan Bilişsel Üçlü (Cognitive Triad) üzerine kurulmuştur. Bu yapı, depresif bireylerin otomatik olarak üç ana alanda olumsuz düşünce şemalarına sahip olduğunu varsayar.

Bu üç temel bileşen, ölçekte üç alt boyut olarak temsil edilmektedir:

• Benlik Algısı: Bireyin kendini yetersiz, değersiz veya kusurlu görmesi ve olumsuz öz-değerlendirmeleri.
• Dünya Görüşü: Çevresel deneyimlerin olumsuz, adaletsiz, zorlayıcı veya engelleyici olarak algılanması.
• Gelecek Algısı: Geleceğin umutsuz, değişmez ve olumsuz beklentilerle dolu olarak görülmesi, kişinin gelecekteki olaylara dair olumlu bir beklentiye sahip olmaması.

Geçerlik

Sunulan kaynak referansında, ölçeğin yapısal veya kriter geçerliğine dair spesifik bir istatistiksel değer açıkça belirtilmemiştir. Bu durum, uyarlama çalışmasının tezin içeriğinde daha detaylı olarak ele alınmasına rağmen, özet bilgilerde yer almadığını göstermektedir.

Ancak, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığına dair faktör analizi gibi geçerlik çalışmalarının (genellikle uyarlama sürecinin zorunlu bir parçası olarak) gerçekleştirilmiş olması beklenir. Geçerlik çalışmalarının detaylı sonuçlarının eksikliği, ölçeğin Türk popülasyonunda ölçtüğü yapının teorik beklentilerle ne kadar örtüştüğünü tam olarak anlamak için yazarın orijinal yüksek lisans tezine başvurulmasını gerektirmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, alt gruplar ve testin tamamı için oldukça yüksek düzeyde güvenirlik sergilemiştir. Elde edilen Cronbach Alfa katsayıları, ölçeğin farklı alt boyutlarında ve genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla ölçüm sonuçlarının kararlı ve güvenilir olduğunu göstermektedir.

• Benlik Algısı alt grubu için güvenirlik katsayısı: 0.85
• Dünya Görüşü alt grubu için güvenirlik katsayısı: 0.72
• Gelecek Algısı alt grubu için güvenirlik katsayısı: 0.87
• Tüm test için genel güvenirlik katsayısı: 0.91

Faktör Analizi

Bilişsel Üçlü Envanteri, adından ve kuramsal temelinden de anlaşılacağı gibi, üç faktörlü bir yapıya sahiptir: Benlik, Dünya ve Gelecek. Uyarlama çalışmasında elde edilen güvenirlik verileri de bu üç alt grubun varlığını desteklemektedir.

Tipik olarak, ölçeğin uyarlanması sürecinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçek maddelerinin bu üç temel faktöre uygun şekilde yüklendiği doğrulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal kuramsal yapısının (Cognitive Triad) Türk kültüründe de korunduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe (Uyarlama)

Population Group: Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri)

Age Group: Genç Yetişkinlik Dönemi (Uyarlama çalışmasında kullanılan örneklem)

Population Details: Özge Erarslan’ın yüksek lisans tezinde üniversite öğrencileri örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Methodology: 7’li Likert ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme formatı şöyledir: (1= hiç katılmıyorum – 7= tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar, Bilişsel Üçlü’nün olumsuz bileşenlerinin daha yoğun olduğunu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Likert Ölçeği, Psikolojik Sağlamlık, Depresif Belirtiler, Hacettepe Üniversitesi, Tez Çalışması, Bilişsel Şema.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Özge Erarslan (Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü mezunu)

Correspondence Address: İlgili Yüksek Lisans Tezi üzerinden ulaşılabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin bu Türkçe uyarlaması 2014 yılında tamamlanmış ve yayınlanmıştır. Kullanım izinleri için sorumlu yazar Özge Erarslan veya Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik ve ticari olmayan araştırmalarda genellikle yazar referans gösterilerek kullanılabilir.

Kaynaklar

• Erarslan, Ö.(2014). Üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlık ile depresif belirtiler ve yaşam memnuniyeti arasındaki ilişkide benlik saygısı, pozitif dünya görüşü ve umudun aracı rolünün incelenmesi(Yayınlanmamış yükseklisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: bilissel-uclu-envanteri-toad.pdf

Bilişsel Üçlü Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte Bilişsel Üçlü Envanteri’nin maddelerine yer verilmemiştir. Maddeler için yazarın orijinal yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.