Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS)- 8 Yaş Çocuk Formu

Özet

Bu akademik giriş, N. Gürpınar tarafından 2006 yılında gerçekleştirilen Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS) ölçeğinin 8 yaş grubu Türk çocukları için yapılan ön norm ve üstün zekalı öğrencilerin bilişsel değerlendirilmesi çalışmasına dayanmaktadır. CAS, Aleksandr Luria’nın nöropsikolojik çalışmalarına ve Das, Naglieri ve Kirby tarafından geliştirilen PASS Teorisine (Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl İşlemleme) dayanan kapsamlı bir bilişsel değerlendirme aracıdır. Bu özel uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki 8 yaş grubu çocuk popülasyonuna uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır.

Gürpınar’ın yüksek lisans tezi, 8 yaş grubu için ölçeğin kültürel ve dilsel adaptasyon süreçlerini içermekte olup, özellikle üstün zeka potansiyeli taşıyan öğrencilerin bilişsel profillerini standart zeka testlerinden farklı bir çerçevede analiz etmeye odaklanmıştır. Çalışma, CAS’ın Türk çocuklarının bilişsel işlevlerini değerlendirmede potansiyel bir araç olarak kullanılabilirliğini ortaya koyan öncü bir adım niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Değerlendirme Sistemi, CAS, PASS Teorisi, 8 yaş, Türk çocukları, Bilişsel İşlemleme, Üstün Zeka, Uyarlama, Planlama, Dikkat.

Yazarlar

Orijinal Geliştiriciler: J. P. Das, Jack A. Naglieri, J. R. Kirby.

Türkçe Uyarlamayı Yapan: Neşe Gürpınar.

Amaç

Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS)- 8 Yaş Çocuk Formu’nun temel amacı, 8 yaş grubu çocuklarda bilişsel yetenekleri geleneksel zeka testlerinin aksine, nöropsikolojik temellere dayanan dört temel bilişsel işlem (Planlama, Dikkat, Eşzamanlı İşlemleme ve Ardıl İşlemleme) üzerinden değerlendirmektir.

Bu spesifik adaptasyon çalışmasının amacı, CAS’ın 8 yaş grubu Türk çocukları üzerindeki ön norm çalışmasını yaparak, ölçeğin kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini araştırmaktır. Ayrıca, üstün zekalı öğrencilerin bilişsel profillerini belirleyerek, bu öğrencilere yönelik eğitim programlarının planlanmasına bilimsel bir temel sağlamaktır.

Yapı

CAS ölçeği, bilişsel süreçleri dört ana bileşene ayıran PASS Teorisine dayanmaktadır:

• Planlama (Planning): Bireyin problem çözme stratejilerini oluşturma, uygulama, izleme ve değerlendirme yeteneğini ölçer. Bu, amaçlı davranışların ve öz-düzenlemenin temelini oluşturur.
• Dikkat (Attention): Belirli bir süre boyunca seçici odaklanmayı sürdürme ve dikkat dağıtıcı uyaranları göz ardı etme yeteneğini değerlendirir.
• Eşzamanlı İşlemleme (Simultaneous Processing): Farklı bilgi parçalarını bütünleştirerek aralarındaki ilişkileri algılama ve bütünsel bir yapı oluşturma yeteneğini ölçer (Örn: Matrisler, şekil kopyalama).
• Ardıl İşlemleme (Successive Processing): Bilgiyi belirli bir sırada, zincirleme bir biçimde işleme ve hatırlama yeteneğini değerlendirir (Örn: Sözcük dizilerini hatırlama).

Bu dört yapı, çocukların öğrenme güçlüklerinin, dikkat eksikliklerinin ve üstün bilişsel potansiyellerinin nöropsikolojik temellerini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da (Geçerlik: -), Gürpınar’ın (2006) yüksek lisans tezi, ölçeğin Türkiye koşullarında kullanılabilirliğini araştıran bir yüksek lisans tezi niteliğindedir. CAS’ın orijinal formu, yapı geçerliği, ölçüt bağımlı geçerliği ve ayırt edici geçerliği destekleyen kapsamlı araştırmalara sahiptir. Adaptasyon çalışmalarında, genellikle iç tutarlılık analizleri ve faktör yapısının orijinal modele uygunluğu incelenerek yapı geçerliği test edilir. Türk popülasyonunda 8 yaş grubu için geçerliğin tam olarak kanıtlanabilmesi adına daha geniş çaplı norm ve geçerlik çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değerleri de belirtilmemiştir (Güvenirlik: -). Ancak, CAS’ın orijinal versiyonu genellikle yüksek düzeyde güvenirlik katsayıları sergiler (iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği). Gürpınar’ın ön norm çalışmasında, ölçeğin 8 yaş grubu Türk çocukları üzerindeki alt test ve genel puan güvenirliklerinin hesaplandığı varsayılmaktadır. Adaptasyon çalışmalarında, güvenilirliğin sağlanması, ölçeğin farklı kültürlerde tutarlı ölçümler yapabilmesi için esastır. Güvenirlik değerlerinin, özellikle alt testler düzeyinde, kabul edilebilir düzeyde olması, testin klinik ve eğitimsel değerlendirmelerde kullanılabilirliği için zorunludur.

Faktör Analizi

CAS ölçeğinin teorik temeli olan PASS modeli, dört temel faktörün varlığını öngörür: Planlama, Dikkat, Eşzamanlı İşlemleme ve Ardıl İşlemleme. Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında uygulanan faktör analizi (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi), elde edilen veri yapısının bu dört faktörlü teorik modele ne kadar uyduğunu test etmeyi amaçlar. Gürpınar’ın çalışmasında, 8 yaş grubu örnekleminde yapılan analizlerin, CAS’ın temel dört faktör yapısını desteklediği ve bu bilişsel yapıların Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu gösterdiği beklenir. Bu analizler, ölçeğin kültürel bağlamda yapısal eşdeğerliğini kanıtlamak için kritik öneme sahiptir.

Ölçüm Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama ve Ön Norm Çalışması

Format: Bireysel Yönetilen Performans Testi

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama) ve Orijinal İngilizce

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Özelde üstün zeka potansiyeli taşıyanlar)

Yaş Grubu: 8 yaş

Popülasyon Detayları: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında belirlenen 8 yaş grubu çocuklar ve üstün zekalı öğrencilerden oluşan örneklem.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, zaman sınırlı ve/veya puana dayalı bilişsel görevler dizisi. Dört ana PASS alanını ölçen çeşitli alt testlerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Değerlendirme, Nöropsikoloji, Zeka Testi, 8 Yaş Çocuk Formu, İstanbul Üniversitesi, Ön Norm, Planlama, Dikkat.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu çalışma, N. Gürpınar tarafından 2006 yılında yüksek lisans tezi olarak tamamlanmıştır. Ölçeğin kendisinin (CAS) ticari bir ürün olması nedeniyle, kullanımı ve materyallerinin çoğaltılması telif haklarına tabidir ve yetkili yayıncıdan izin alınmasını gerektirir. Uyarlama çalışması için gerekli izinler orijinal yayıncılardan alınmıştır.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

8-yas-turk-cocuklari-icin-cas-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Gürpınar, N. (2006). Bilişsel Değerlendirme Sistemi’nin(CAS) 8 yaş grubu için ön norm çalışması ve üstün zekalı öğrencilerin bilişsel değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Tez Bağlantısı: tez.yok.gov.tr (YÖK Ulusal Tez Merkezi).
3. Das, J. P., Naglieri, J. A., & Kirby, J. R. (1994). Assessment of cognitive processes: The PASS theory of intelligence. Needham Heights, MA: Allyn & Bacon. (Orijinal CAS teorik kaynağı).

Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS)- 8 Yaş Çocuk Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir. CAS, alt testlerden oluşan bir batarya olduğu için maddeler yerine, uygulanan alt testler listelenmelidir (Ancak bu bilgi orijinal kaynakta mevcut değildir). Maddeler yerine, ölçeğin genel yapısı gereği dört ana bilişsel işlem alanına ait alt testler uygulanmaktadır. Bu alt testler genellikle şunlardır:

• Planlama Alt Testleri: Eşleştirme Öğrenme, Planlı Bağlantılar, İfadeler Oluşturma.
• Dikkat Alt Testleri: İfadeleri Saptama, Sayıları Saptama, Seçici Dikkat.
• Eşzamanlı İşlemleme Alt Testleri: Şekil Kopyalama, Sözel-Uzamsal İlişkiler, Matrisler.
• Ardıl İşlemleme Alt Testleri: Sözcük Dizisi, Cümle Tekrarı, Ses Sözcükleri.

Gürpınar’ın 8 yaş grubu için kullandığı formun spesifik alt test seçimi, tezin detaylarında mevcuttur.