Bilişsel Abartma Tarzı Ölçeği

Özet

Bilişsel Abartma Tarzı Ölçeği (BÖTÖ), orijinal adı Looming Maladaptive Style Questionnaire-Revised (LMSQ-R) olan psikolojik aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, bireylerin tehditleri dinamik olarak algılama eğilimlerini ölçmeyi amaçlar; yani, tehlikeli durumların hızla yaklaştığını ve giderek büyüyerek kontrolden çıktığını düşünme biçimini değerlendirir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Ayşe Altan Atalay ve Derya Sarıtaş Atalar tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda ölçeğin psikometrik özelliklerini belirlemeyi hedeflemiştir. BÖTÖ, özellikle kaygı bozuklukları ve panik eğilimi ile ilişkili maladaptif bilişsel stilin saptanmasında önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Abartma Tarzı, LMSQ-R, Uyarlama, Kaygı, Psikometrik Özellikler, Bilişsel Stil, Tehdit Algısı.

Yazarlar

Ayşe Altan Atalay, Derya Sarıtaş Atalar

Amaç

Bilişsel Abartma Tarzı Ölçeği’nin (BÖTÖ) temel amacı, Looming Maladaptive Style Questionnaire-Revised (LMSQ-R) formunun Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, ölçeğin dilsel eşdeğerliği sağlanmış, ardından Türk örneklemi üzerinde yapısal geçerliği ve iç tutarlılık güvenilirliği incelenmiştir.

Ölçek, bireylerin tehdit edici durumları zaman içinde nasıl abarttığını, bu tehditlerin yaklaşma hızını ve sonuçlarının ciddiyetini nasıl algıladığını sistematik olarak ölçerek, kaygıya yatkınlık gösteren bilişsel eğilimlerin erken teşhisine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu sayede, bilişsel davranışçı terapilerde hedeflenecek spesifik maladaptif düşünce kalıpları belirlenebilir.

Yapı

BÖTÖ, temel olarak “Bilişsel Abartma Tarzı” (Looming Maladaptive Style – LMS) yapısını ölçer. Bu yapı, bireyin potansiyel tehlikeleri statik yerine dinamik, hızla yaklaşan ve büyüyen bir tehdit olarak deneyimlemesiyle karakterizedir. LMS, özellikle panik bozukluğu ve yaygın kaygı bozuklukları başta olmak üzere birçok anksiyete türünün gelişiminde merkezi bir rol oynadığı düşünülen bir bilişsel stildir.

Bu bilişsel eğilim, tehditlerin zamanla orantısız bir şekilde kötüleşeceği beklentisini içerir. Ölçek maddeleri, bu abartma stilini günlük yaşamdaki çeşitli senaryolar (sosyal, fiziksel, akademik riskler) üzerinden sorgulayarak yapıya ilişkin kapsamlı bir değerlendirme sunar. Yüksek puanlar, tehdit algısının aşırı dinamik ve abartılı olduğunu gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyup korumadığını saptamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışmalarında genellikle yapı geçerliği (doğrulayıcı faktör analizi yoluyla) ve ölçüt geçerliği (kaygı, panik veya diğer ilgili psikopatoloji ölçütleriyle korelasyonlar) incelenir. Bu çalışmalar, BÖTÖ’nün Türk kültüründe Bilişsel Abartma Tarzı yapısını doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermelidir.

Adaptasyon çalışmasında, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu kaygı ve panik belirti ölçekleri ile pozitif ve anlamlı korelasyonlar göstermesi beklenir (Ölçüt Geçerliği). Bu korelasyonlar, BÖTÖ’nün klinik olarak anlamlı bir yapıyı ölçtüğünü doğrular ve ölçeğin klinik psikoloji alanında kullanımına zemin hazırlar.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Bilişsel Abartma Tarzı Ölçeği’nin güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (madde homojenliği) ve zaman içinde tutarlılık (test-tekrar test güvenilirliği) yöntemleriyle değerlendirilir. İç tutarlılık için en yaygın kullanılan istatistik Cronbach Alfa katsayısıdır.

Altan Atalay ve Sarıtaş Atalar (2018) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, BÖTÖ’nün iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde yüksek olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı (Bilişsel Abartma Tarzı) ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediği anlamına gelmektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği bulguları da ölçeğin kısa süreli aralıklarla kararlı sonuçlar verdiğini desteklemelidir.

Faktör Analizi

Orijinal LMSQ-R, genellikle tek boyutlu bir yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır, ancak bazı çalışmalarda alt faktörler de ortaya çıkabilmektedir. Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere Faktör Analizi teknikleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılmıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin Türk örnekleminde orijinal tek faktörlü veya çok faktörlü yapıyı ne ölçüde doğruladığını test eder. Adaptasyon çalışmasının bulguları, BÖTÖ’nün Türk popülasyonunda da güçlü bir tek faktörlü yapı sergilediğini veya orijinal ölçekle tutarlı bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu kanıtlar niteliktedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal LMSQ-R genellikle 5 veya 7 noktalı Likert ölçeği kullanır)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkin Popülasyonu (Klinik ve Klinik Olmayan Örneklemler)

Age Group: 18 yaş ve üstü

Population Details: Üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde psikometrik özellikleri incelenmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Çarpıtma, Anksiyete, Panik Bozukluk, Psikometrik Özellikler, LMSQ-R, Tehdit Algısı, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: Ayşe Altan Atalay: [email protected]

Correspondence Address: İlgili yazarın bağlı bulunduğu akademik kurum adresi (Kaynakta detaylı belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya yayımlanması için orijinal ölçek geliştiricilerinden ve uyarlama yazarlarından izin alınması gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar için izin prosedürleri, sorumlu yazar ile iletişime geçilerek belirlenmelidir.

Kaynaklar

• Altan Atalay, A., & Sarıtaş Atalar, D. (2018). Psychometric Properties of the Turkish version of Looming Maladaptive Style Questionnaire-Revised (LMSQ-R). Klinik Psikiyatri Dergisi, 21(1), 52-60. doi: 10.5505/kpd.2017.44227

Bilişsel Abartma Tarzı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin maddelerini veya derecelendirme formatını öğrenmek için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi veya referans gösterilen makalenin incelenmesi tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: bilissel-abartma-tarzi-olcegi-toad.pdf