Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği

Özet

Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği (BDAÖ), bireylerin normal fizyolojik bedensel duyumları aşırı yoğun, rahatsız edici veya patolojik olarak algılama eğilimini ölçmek amacıyla kullanılan psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle somatoform bozukluklar ve sağlık kaygısı gibi klinik durumların değerlendirilmesinde ve araştırmalarında önemli bir rol oynamaktadır. BDAÖ, orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmış formu olup, psikiyatri ve klinik psikoloji alanlarında somatik amplifikasyonun düzeyini belirlemek için güvenilir bir yöntem sunar.

Anahtar Kelimeler

Somatik amplifikasyon, bedensel duyumlar, sağlık kaygısı, somatoform bozukluklar, uyarlama, psikometri, 5’li Likert, güvenirlik.

Yazarlar

Güleç, H., Sayar, K., ve Yazıcı Güleç, M.

Amaç

Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi vücutlarından gelen sinyalleri işleme biçimlerindeki çarpıtmayı veya abartmayı kantitatif olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle bedensel belirtilerle ilgili aşırı endişe duyan veya bu belirtileri yanlış yorumlayan hastaların klinik profilini çıkarmak için tasarlanmıştır.

Ölçeğin uyarlama çalışması (2007), Türkçe konuşan popülasyonda somatik amplifikasyon düzeylerinin geçerli ve güvenilir bir şekilde saptanabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu, klinik araştırmaların yanı sıra, tedavi etkinliğini değerlendirme süreçlerinde de önemli bir araç olarak hizmet vermektedir.

Yapı

BDAÖ, psikolojide Somatik Amplifikasyon olarak bilinen yapıyı ölçer. Somatik amplifikasyon, algılanan bedensel duyumların yoğunluğunda artış, bu duyumların rahatsız edici niteliğinin vurgulanması ve kişinin dikkatini sürekli olarak bedensel sinyallere yönlendirmesi ile karakterize edilen bir bilişsel ve algısal eğilimdir.

Bu yapı, nötr veya düşük yoğunluklu içsel uyarıcıların bile tehdit edici veya hastalık belirtisi olarak yorumlanmasına yol açar. Bu durum, özellikle hipokondriyazis (hastalık kaygısı bozukluğu) ve diğer somatik belirti bozukluklarının merkezinde yer alan temel bir mekanizmadır. Ölçek, bu abartma eğilimini tek bir boyut altında toplamayı amaçlayan maddelerden oluşmaktadır.

Geçerlik

BDAÖ’nün Türkçe Formunun geçerlik çalışması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü göstermek üzere yapılmıştır. Kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları veya faktör yükleri belirtilmemiş olmakla birlikte, uyarlama çalışması kapsamında yapı geçerliği ve muhtemelen ölçüt geçerliği çalışmaları yürütülmüştür.

Geçerlik analizlerinin detayları, Güleç ve arkadaşlarının 2007 tarihli orijinal makalesinde mevcuttur. Akademik standartlara göre, uyarlama sürecinde ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğu varsayılmaktadır. İlgili tam metin makaleye aşağıdaki referanslar bölümünden erişim sağlanabilir.

Güvenirlik

BDAÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin farklı gruplarda kabul edilebilir düzeyde tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik analizlerinden elde edilen Cronbach Alfa değerleri şunlardır:

• Kontrol Grubu için: 0.62
• Hasta Grubu için: 0.76
• Her İki Grup Birlikte Ele Alındığında: 0.68

Özellikle klinik (hasta) grupta elde edilen 0.76 değeri, ölçeğin klinik popülasyonlarda yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Kontrol grubunda elde edilen 0.62 değeri ise, sosyal bilimlerde alt sınır kabul edilen değerlere yakın olmakla birlikte, ölçeğin genel olarak güvenilirliğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği genellikle tek boyutlu bir yapı sergilemektedir; yani tüm maddeler Somatik Amplifikasyonun tek bir temel eğilimini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin 10 maddesinin bu tek faktörlü yapıyı koruyup korumadığı faktör analizi (genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi) ile incelenmiştir.

Bu analizler, ölçek maddelerinin tek bir psikolojik yapıyı ölçmek üzere kümelendiğini ve yeterli faktör yüklerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin somatik belirti bozukluklarının altında yatan temel algısal mekanizmayı ölçme amacına uygunluğunu pekiştirmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: BDAÖ, 10 maddeden oluşmaktadır ve yanıtlar 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak toplanır. Bu tip derecelendirme, katılımcıların kendilerine ne kadar katıldığını veya katılmadığını belirtmesine olanak tanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve klinik dışı yetişkin popülasyonlar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Ölçeğin güvenirlik ve geçerlik çalışması, hem psikiyatri hastalarını (somatoform bozukluklar, anksiyete bozuklukları tanısı almış bireyler) hem de sağlıklı kontrol gruplarını içermiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, kağıt-kalem veya dijital ortamda tamamlanabilen bir öz bildirim envanteridir. Uygulama süresi kısadır.

Anahtar Kelimeler

Bedensel belirti bozukluğu, hipokondriyazis, öz bildirim, psikiyatri, somatik duyarlılık, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hüseyin GÜLEÇ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2007 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar (Hüseyin GÜLEÇ) ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Ticari kullanım ücreti hakkında bilgi mevcut değildir.

Kaynaklar

Güleç, H. Sayar, K. ve Yazıcı Güleç, M. (2007). Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği Türkçe Formunun geçerlik ve güvenirliği. Düşünen Adam, 20(1), 16-24.

Bu çalışmanın tam metin bağlantısı: dusunenadamdergisi.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buraya tıklanarak indirilebilir: bedensel-duyumlari-abartma-olcegi-toad.pdf

Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin toplam 10 maddeden oluştuğu belirtilmiştir. Ölçek maddeleri telif hakları nedeniyle burada yayınlanmamaktadır. Kullanım için lütfen sorumlu yazara ve orijinal yayın kaynağına başvurunuz.