Bilimsel Tutum Envanteri

Özet

Bilimsel Tutum Envanteri, bireylerin bilime ve bilimsel süreçlere yönelik sahip oldukları tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Sunulan bu giriş, ölçeğin Türkçe adaptasyonu üzerine odaklanmaktadır. Uyarlama çalışması Őnder, Çelik ve Silay (2012) tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir yapıya sahip olduğunu, bilimsel tutumu çok boyutlu olarak ölçebildiğini göstermektedir. Bu envanter, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında bilimsel düşünceye yönelik tutumların değerlendirilmesi için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Tutum Envanteri, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Uyarlama, Eğitim Bilimleri, Yapı Geçerliliği, Güvenirlik

Yazarlar

Fatih Önder, Pınar Çelik, İbrahim Silay

 

Amaç

Bilimsel Tutum Envanteri’nin temel amacı, bireylerin bilimsel faaliyetlere, bilim insanlarına ve genel olarak bilimsel bilgiye karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri (tutumları) sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin veya farklı popülasyon gruplarının bilimsel düşünme biçimlerine olan ilgisini, değerini ve motivasyonunu belirlemekte kullanılır.

Türkçe adaptasyon çalışması (2012), ölçeğin orijinal yapısını koruyarak, Türkiye’deki eğitim bağlamında bilimsel tutum düzeylerini saptamak ve ilgili araştırmalara sağlam bir ölçme aracı sunmak üzere gerçekleştirilmiştir. Bu sayede, bilim eğitimindeki müdahalelerin etkililiği ve öğrenci tutumlarının zaman içindeki değişimi izlenebilmektedir.

Yapı

Bilimsel Tutum Envanteri, bilimsel tutum kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Türkçe uyarlamasında yapılan analizler sonucunda, ölçeğin 40 maddeden ve dört temel faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu faktörler, bilimsel tutumun farklı yönlerini temsil etmekte olup, genellikle bilimsel düşünmeye açıklık, eleştirel düşünme, merak ve bilime değer verme gibi alt boyutları kapsamaktadır.

Ölçek, katılımcıların bilimsel ifadelere ne ölçüde katıldığını veya katılmadığını değerlendiren bir dizi ifadeden oluşur. Bu yapı, bilimsel tutumun sadece bilişsel bir değerlendirme olmadığını, aynı zamanda duyuşsal (affektif) bileşenleri de içerdiğini vurgular. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ortaya çıkarılan bu dört faktörlü yapı, ölçeğin teorik temellerini desteklemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, psikometrik açıdan sağlam kanıtlar sunmaktadır. Özellikle Yapı Geçerliliği üzerinde durulmuştur.

• Yapı Geçerliliği: Yapı geçerliğine kanıt sağlamak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonucunda, ölçeğin 40 madde ve 4 faktörden oluşan teorik yapısı ampirik olarak tespit edilmiştir. Daha sonra bu yapının uygunluğu, DFA ile test edilmiş ve elde edilen modelin veri ile iyi uyum sağladığı doğrulanmıştır.

Bu çok aşamalı analiz süreci, Bilimsel Tutum Envanteri’nin gerçekten bilimsel tutum yapısını ölçtüğünü ve bu yapının Türkçe popülasyonda da tutarlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddelerle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder.

• İç Tutarlılık Katsayısı: Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı, Cronbach Alfa (α) değeri kullanılarak hesaplanmıştır. Hesaplanan katsayı α = .78 olarak bulunmuştur. Psikometrik standartlara göre, bu değer (.70 eşiğinin üzerinde olması nedeniyle) ölçeğin yeterli düzeyde iç tutarlılık katsayısına sahip olduğunu ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin temel yapısını belirlemek ve maddelerin hangi alt boyutlara yüklendiğini ortaya çıkarmak için kritik bir rol oynamıştır.

Adaptasyon çalışmasında, ilk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin 40 maddeden ve dört temel faktörden oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu faktörler, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi hedeflediği bilimsel tutum bileşenlerini başarıyla ayırmıştır. İkinci aşamada, elde edilen bu dört faktörlü yapının geçerliği ve sağlamlığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve dolayısıyla 40 madde ve 4 faktörden oluşan yapının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu onaylamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Seçenekler şunlardır: 1-Hiçbir Zaman, 2-Nadiren, 3-Bazen, 4-Sıklıkla, 5-Çoğu Zaman.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim alanındaki bireyler (Öğrenciler veya öğretmen adayları)

Yaş Grubu: Genellikle lise veya üniversite öğrencileri (adaptasyon çalışmasının bağlamına bağlı olarak).

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri için uygun örneklem büyüklüğüne sahip bir eğitim popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, kendilerine sunulan 40 maddeye yönelik kişisel tutumlarını 5’li Likert Tipi bir ölçek üzerinde işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Tutum, Cronbach Alfa, Likert Tipi Ölçek, Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler, Bilim Eğitimi, Güvenirlik

 

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatih Önder

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi (Tahmini Bağlı Kuruluş)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Fatih Önder ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin ve ücret koşulları yazara danışılarak belirlenmelidir.

Test Yılı (Adaptasyon): 2012 (Yayın yılı esas alınmıştır).

PDF Dosyası: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: scientific-attitude-inventory-toad.pdf

Makale Bağlantısı: Makalenin elektronik bağlantısı mevcuttur: proxy2.marmara-elibrary.com

Kaynaklar

• Őnder, F., Çelik, P. & Silay, İ. (2012). Psychometric evaluation on the Turkish adaptation of the Scientific Attitude Inventory. Journal of Baltic Science Education, 11(1), 7-15.

 

Bilimsel Tutum Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik kaynaktan ölçek maddeleri elde edilememiştir. Maddelerin tam listesi için lütfen orijinal yayıncıya veya makale yazarlarına başvurunuz. Ölçek, 40 maddeden ve 4 faktörden oluşmaktadır.