Bilimsel Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Bilimsel Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği (BAYTÖ), bireylerin bilimsel araştırmaya karşı sahip oldukları duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla 2011 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Özgen Korkmaz, Ayşe Şahin ve Ramazan Yeşil tarafından yapılan geçerlilik ve güvenilirlik çalışması sonucunda ortaya konmuştur. Ölçek, 4 alt boyuttan ve 30 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak bireylerin tutum düzeylerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirme süreci, kapsam geçerliliği için uzman görüşüne başvurulmasını ve yapı geçerliliğinin belirlenmesi amacıyla hem Açımlayıcı hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi tekniklerinin kullanılmasını içermektedir. Güvenilirlik çalışmaları ise iç tutarlılık ve kararlılık (test-tekrar test) düzeylerinin hesaplanmasıyla tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Araştırma, Tutum, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Faktör Analizi, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Özgen Korkmaz, Ayşe Şahin, Ramazan Yeşil

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin bilimsel araştırmaya yönelik genel ve alt boyutlardaki tutumlarını bilimsel, güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu tutumların belirlenmesi, eğitim kurumlarında bilimsel farkındalığı artırmaya yönelik müdahalelerin ve programların geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.

Ölçek, özellikle eğitim bilimleri alanında, öğrencilerin veya öğretmen adaylarının araştırmaya yönelik motivasyonlarını, endişelerini ve algılanan önem düzeylerini tespit etmede kritik bir rol oynamaktadır. Elde edilen veriler, bilimsel okuryazarlığın ve araştırma kültürünün teşvik edilmesi gereken alanları saptamak için kullanılabilir.

Yapı

Bilimsel Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği, bireyin bilimsel araştırma sürecine ve sonuçlarına karşı gösterdiği eğilimi temsil eden psikolojik bir tutumu ölçmektedir. Bu yapı, genellikle araştırmaya değer verme, araştırmayı yapabilme yeterliliğine inanma, araştırmaya karşı duyulan ilgi ve araştırmanın sonuçlarına güvenme gibi bileşenleri içermektedir.

Ölçek, bu karmaşık yapıyı daha detaylı inceleyebilmek adına 4 farklı alt boyutta organize edilmiştir. Bu alt boyutlar, araştırmaya yönelik olumlu veya olumsuz tutumların hangi spesifik alanlardan kaynaklandığını belirlemeye yardımcı olmaktadır. Toplam 30 madde, bu dört alt boyutu temsil edecek şekilde dağıtılmıştır.

Geçerlilik

Ölçeğin geçerliliğini sağlamak amacıyla kapsamlı çalışmalar yürütülmüştür. İlk olarak, maddelerin ölçmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemek için alanında yetkin uzmanların görüşlerine başvurularak kapsam geçerliliği sağlanmıştır.

Yapı geçerliliğini test etmek için ise hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının (4 alt boyut) ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Ek olarak, maddelerin ölçeğin genelinden farklılaşan kişileri ne kadar iyi ayırt ettiğini görmek üzere madde ayırt edicilik güçleri hesaplanmıştır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliğini belirlemek amacıyla iki temel istatistiksel yöntem kullanılmıştır: iç tutarlılık ve kararlılık düzeyi. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir (genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı ile ifade edilir).

Kararlılık düzeyi (test-tekrar test güvenilirliği) ise ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için hesaplanmıştır. Bu, tutumun zaman içinde nispeten stabil olduğu varsayımı altında, ölçüm aracının zamana bağlı değişkenlikten ne kadar az etkilendiğini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak için kapsamlı bir Faktör Analizi süreci uygulanmıştır. Bu süreçte öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak maddelerin hangi alt boyutlar altında toplandığı keşfedilmiş ve 4 faktörlü yapının uygunluğu belirlenmiştir.

Ardından, bu 4 faktörlü yapının test edilen örneklemde teorik olarak beklenen yapıyı doğrulayıp doğrulamadığını kontrol etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin 4 alt boyut ve 30 madde ile iyi bir uyum sergilediğini desteklemiştir.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Özgün Geliştirme Çalışması)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Genel Popülasyon, Eğitim Alanındaki Bireyler (Öğretmen Adayları veya Öğretmenler)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma, genellikle üniversite öğrencileri veya öğretmen adayları üzerinde yürütülmüştür (Kaynak derginin ‘İlköğretim Online’ olması bu bağlamı işaret etmektedir).

Test Metodolojisi: Bireylerden, her bir madde için sunulan ifadeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

• Derecelendirme Sistemi:
• Hiç katılmıyorum (1)
• Katılmıyorum (2)
• Kararsızım (3)
• Katılıyorum (4)
• Tamamen Katılıyorum (5)

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Araştırma Tutumu, 4 Boyutlu Ölçek, İç Tutarlılık, Madde Ayırt Edicilik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: Sorumlu Yazar: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede açıkça belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım şartları için sorumlu yazar Özgen Korkmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Testin Geliştirildiği Yıl: 2011 (Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasının yayınlandığı yıl).

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bilimsel-arastirmaya-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Korkmaz, Ö., Şahin, A . ve Yeşil, R. (2011). Bilimsel Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği geçerlilik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 10(3), 961-973.

Bilimsel Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek Yapısı: 4 alt boyut ve 30 maddeden oluşmaktadır.

Örnek Madde: ”Çok ciddiye alınmadığı düşüncesiyle bilimsel araştırmalara katkı sunmak istemem. ”