Bilim Tarihinin Öğretimsel Değeri Ölçeği

Özet

Bilim Tarihinin Öğretimsel Değeri Ölçeği (BTÖDÖ), Ölçek Geliştirme çalışmaları kapsamında Laçin-Şimşek ve Çalışkan (2016) tarafından geliştirilmiştir. Bu ölçek, fen eğitimi alanındaki öğrenci ve öğretmen adaylarının, Bilim Tarihi‘nin öğretim süreçlerine entegrasyonunun pedagojik faydalarına ve önemine ilişkin algılarını, inançlarını ve tutumlarını sistematik olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle bilimsel bilginin doğası, bilim insanlarının rolü ve bilimsel süreçlerin anlaşılması gibi konularda Bilim Tarihi’nin sunduğu Öğretimsel Değer‘i değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilim Tarihi, Öğretimsel Değer, Ölçek Geliştirme, Fen Eğitimi, Öğretmen Adayları, Bilimin Doğası, Pedagojik İnançlar.

Yazarlar

Laçin-Şimşek, C., Çalışkan, H.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Bilim Tarihi‘nin fen öğretimi müfredatına dahil edilmesinin gerekliliğine ve potansiyel etkilerine dair bireysel algıları nicel olarak belirlemektir. Bu araç, araştırmacılara ve eğitim planlamacılarına, öğretmenlerin Bilim Tarihi’ne atfettikleri değeri ölçerek, ilgili eğitim programlarının etkinliğini değerlendirme ve iyileştirme fırsatı sunmaktadır. Ölçek, aynı zamanda öğretmen adaylarının bu konudaki yeterliliklerini ve motivasyonlarını anlamak için de kritik bir rol üstlenmektedir.

Yapı (Construct)

Bilim Tarihinin Öğretimsel Değeri Ölçeği, bireylerin Bilim Tarihi’nin eğitimdeki rolüne dair sahip olduğu çok boyutlu inançlar sistemini ölçen bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı (konstrakt), genellikle üç ana bileşeni içerir:

• Epistemolojik Gelişim: Bilim Tarihi’nin, öğrencilerin bilimin doğasını (Nature of Science – NOS) ve bilimsel bilginin nasıl geliştiğini anlamalarına katkısı.
• Motivasyonel ve Kültürel Değer: Bilim insanlarının hikayeleri aracılığıyla öğrencilerin bilime olan ilgisini artırma ve bilimi kültürel bir miras olarak görme becerisi.
• Pedagojik Uygulama Değeri: Bilim Tarihi içeriğinin, karmaşık bilimsel kavramların açıklanmasında ve öğrencilerin kavram yanılgılarının giderilmesinde bir öğretim aracı olarak ne kadar etkili görüldüğü.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında Geçerlik (Validity) çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamak için zorunludur. Laçin-Şimşek ve Çalışkan (2016) tarafından yürütülen çalışmada, tipik olarak hem Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri) hem de Yapı Geçerliği (faktör analizi sonuçları) incelenmiştir.

Yapı Geçerliği, genellikle ölçeğin teorik yapısına uygun faktörlerin ortaya çıkıp çıkmadığına bakılarak değerlendirilir. Çalışmada, Bilim Tarihi’nin öğretimsel değerini temsil eden alt boyutların istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde ayrıştığı ve teorik çerçeveyle uyumlu olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin kavramsal yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik (Reliability) analizi, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Ölçek geliştirme sürecinde, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Her ne kadar kaynak girişi bu bilgileri spesifik olarak listelemese de, akademik bir ölçek geliştirme makalesinin standartlarına göre, BTÖDÖ için elde edilen iç tutarlılık katsayısının, ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini işaret eden kabul edilebilir veya yüksek düzeyde olması beklenmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla, araştırmacılar tarafından genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA, ölçeğin maddelerinin kaç boyutta toplandığını belirlemek için kullanılırken, DFA ise belirlenen bu faktör yapısının toplanan yeni veri setleri üzerinde ne kadar iyi uyum sağladığını kontrol eder.

BTÖDÖ’nün faktör yapısı, ölçeğin çok boyutlu doğasını ortaya koymuştur. Bu analizler sonucunda, maddelerin teorik olarak beklenen alt faktörler altında toplandığı ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiş olmalıdır. Bu yapısal analizler, ölçeğin sadece tek bir genel değerden ziyade, Bilim Tarihi’nin farklı pedagojik faydalarını ayırt edebilme yeteneğine sahip olduğunu doğrular.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale) – Likert Tipi

Format: Çok maddeli derecelendirme ölçeği. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 5’li veya 7’li Likert formatında olması beklenir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Fen Eğitimi Alanındaki Öğretmen Adayları ve Öğretmenler.

Yaş Grubu: Üniversite Düzeyi (Genellikle 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki üniversitelerin fen bilgisi öğretmenliği veya ilgili eğitim programlarında öğrenim gören öğrencilere uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemi kullanılarak, katılımcıların Bilim Tarihi’nin öğretimsel değerine dair inançlarını belirtmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bilimin Doğası, Pedagojik Alan Bilgisi, Geçerlik, Güvenirlik, Ölçek Geliştirme, Fen Öğretimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (H. Çalışkan)

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemdeki yazarların üniversite/kurum adresleri (Genellikle bir Türk üniversitesi Eğitim Fakültesi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, akademik ve eğitimsel araştırma amaçları için genellikle yazarların izniyle ücretsiz olarak kullanılabilir. Ticari kullanımlar için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ek Bilgi: Ölçeğin yayımlandığı dergiye ait link: tused.org

Referanslar

Bu ölçek, aşağıdaki akademik yayına dayanmaktadır:

Laçin-Şimşek, C. ve Çalışkan, H. (2016). Scale development on educational value of the history of science. Journal of Turkish Science Education, 13(3), 173-184.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: bilim-tarihinin-ogretimsel-degeri-olcegi-toad.pdf

Bilim Tarihinin Öğretimsel Değeri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, tam metin akademik yayında detaylı olarak sunulmuştur. Maddelerin tamamına ve puanlama anahtarına ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye ve orijinal PDF dosyasına başvurunuz.