Bilgisayar Oyunları Motivasyon Ölçeği

Özet

Bilgisayar Oyunları Motivasyon Ölçeği (BOMÖ), bireylerin bilgisayar oyunları oynama davranışlarının altında yatan temel motivasyonel faktörleri belirlemek amacıyla 2018 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 5 faktörlü ve 17 maddeden oluşan bir yapıya sahiptir ve bu yapının geçerliği ile güvenirliği kapsamlı istatistiksel analizlerle desteklenmiştir. Ölçek, oyun motivasyonunu; Konsantrasyon, Eğlence, Kaçış, Öğrenme ve Sosyalleşme gibi boyutlar üzerinden ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilgisayar Oyunları, Motivasyon, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Oyun Motivasyonu.

Yazarlar

Müge AKYILDIZ MUNUSTURLAR, Sibel MUNUSTURLAR

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin bilgisayar oyunlarına yönelimlerini tetikleyen ve sürdüren içsel ve dışsal etmenleri psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu bağlamda, ölçek; oyun oynamanın sadece bir eğlence aktivitesi olmanın ötesinde, bireylerin dikkat toplama, sosyal etkileşim kurma, yeni beceriler kazanma ve günlük stres veya sıkıntıdan uzaklaşma gibi farklı ihtiyaçlara nasıl yanıt verdiğini ortaya koymayı hedeflemektedir.

Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında bilgisayar oyunu motivasyonunu ölçebilecek, beş temel motivasyonel boyutu kapsayan özgün bir araç sunarak alanyazındaki boşluğu doldurmayı amaçlamıştır. Elde edilen yapı, oyun davranışlarının anlaşılması ve potansiyel bağımlılık çalışmalarında motivasyonel temellerin belirlenmesi açısından önemlidir.

Yapı

Bilgisayar Oyunları Motivasyon Ölçeği, bireyin oyun oynama motivasyonunu açıklayan beş farklı faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, bireylerin oyuna yönelik farklı psikolojik ihtiyaçlarını temsil eder. Ölçek, toplamda 17 madde ile bu beş faktörü kapsamaktadır.

Ölçek tarafından ölçülen ana yapılar şunlardır:

• Konsantrasyon: Bireyin oyun sırasında dış dünyadan kopma ve dikkati tamamen oyuna odaklama ihtiyacı.
• Eğlence: Oyun oynamanın sağladığı haz ve keyif alma motivasyonu.
• Kaçış: Günlük yaşamın stresinden, sıkıntılarından veya sorunlarından geçici olarak uzaklaşma arzusu.
• Öğrenme: Oyunlar aracılığıyla yeni bilgi, strateji ve beceriler edinme isteği.
• Sosyalleşme: Oyun ortamında diğer oyuncularla iletişim kurma, işbirliği yapma veya rekabet etme yoluyla sosyal ihtiyaçları giderme motivasyonu.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonrasında elde edilen 5 faktörlü ve 17 maddeli yapının doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla, benzer ancak farklı bir örneklemde (n=512) Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak sınanmıştır. Bu analizler hem birinci düzey hem de ikinci düzeyde gerçekleştirilmiştir.

Birinci düzey DFA uygulamasında incelenen uyum indeksleri, modelin veri ile mükemmel uyum sağladığını göstermiştir. Birinci düzey DFA için X²/sd değeri 650,94/419 = 1.55 olarak bulunmuştur (kabul edilebilir aralık: 0 ≤ X²/df ≤ 5). İkinci düzey DFA için ise X²/sd değeri 722,06/428 = 1.68 olarak rapor edilmiştir. Ayrıca, diğer kritik uyum indeksleri de kabul edilebilir sınırların üzerindedir: NFI 0.98, NNFI ve CFI 0.99, GFI 0.90’ın üzerinde, AGFI 0.85’in üzerinde, ve RMSEA 0.05 ile 0.06 aralığındadır. Bu değerler, ölçeğin teorik 5 faktörlü yapısının örneklem verileri tarafından güçlü bir şekilde desteklendiğini ve yüksek yapı geçerliğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Bilgisayar Oyunları Motivasyon Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach’s Alpha katsayıları hesaplanarak değerlendirilmiştir. Alt faktörlere ait güvenirlik katsayılarının 0.774 ile 0.959 arasında değiştiği tespit edilmiştir.

Ölçeğin toplam güvenirliği için hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayısı ise oldukça yüksek olup 0.949’dur (αtoplam= 0.95). Tüm alt yapıların (αmin = 0.77, αmax = 0.95) ve toplam ölçeğin güvenirlik düzeylerinin, kabul edilen genel sınır olan 0.72’nin üzerinde olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçtüğü motivasyon yapısını kararlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, geliştirme sürecinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. AFA, ölçeğin başlangıçta 5 faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ve 17 maddeden oluştuğunu ortaya koymuştur.

DFA ise bu 5 faktörlü, 17 maddelik yapının farklı bir örneklemde istatistiksel olarak uygunluğunu doğrulamıştır. Birinci ve ikinci düzey DFA sonuçları, ölçeğin motivasyonel faktörleri hiyerarşik ve ayrık yapılar olarak başarıyla temsil ettiğini kanıtlamıştır. Bu faktörler, teorik olarak beklenen Konsantrasyon, Eğlence, Kaçış, Öğrenme ve Sosyalleşme boyutlarını temsil etmektedir.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Geliştirme (Psikometrik Ölçek)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Belirtilmemiş (Genel Oyuncu Popülasyonu varsayılabilir)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışması için kullanılan örneklem büyüklüğü n=512’dir.

Test Metodolojisi: Çok boyutlu, 5 faktörlü, 17 maddeden oluşan psikometrik ölçüm.

Anahtar Kelimeler

Motivasyonel Faktörler, Oyun Davranışı, Psikometri, Faktör Yapısı, İç Tutarlılık, DFA.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiş

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Müge AKYILDIZ MUNUSTURLAR)

İletişim Adresi: Anadolu Üniversitesi (Yazarın kurumu temel alınmıştır)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Belirtilmemiş. Ticari olmayan akademik kullanımlarda yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: bilgisayar-oyunlari-motivasyon-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Munusturlar, M.A., ve Munusturlar, S., (2018). Bilgisayar Oyunları Motivasyon Ölçeğinin geliştirilmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 17(3), 81-90.

[quads id=5]

Bilgisayar Oyunları Motivasyon Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Konsantrasyon
Bilgisayar oynarken etrafımda olup bitenlerin farkında olmuyorum.

Eğlence
Bilgisayar oyunları oynamayı eğlenceli buluyorum.

Kaçış
Sıkıldığımda bilgisayar oyunu oynamaktan daha iyi bir seçenek görmüyorum.

Öğrenme
Bilgisayar oyunları oynamak yeni bilgi ve beceriler kazandırıyor.

Sosyalleşme
Bilgisayar oyunu oynarken diğer insanlarla iletişim kuruyorum.