Olimpiyat Oyunları Etki Ölçeği (OOEÖ-Uzun Versiyon)

Özet

Olimpiyat Oyunları Etki Ölçeği (OOEÖ-Uzun Versiyon), büyük ölçekli spor etkinliklerinin, özellikle Olimpiyat Oyunları‘nın, ev sahibi şehirler üzerindeki algılanan etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Ölçek, 20 maddeden oluşmakta ve üç ana alt boyutu kapsamaktadır: Şehrin Altyapısı ve Sosyalleşmesi Üzerine Etkiler, Şehrin Sosyal ve Doğal Çevresine Olumsuz Etkiler ve Şehrin Ekonomisi Üzerine Etkiler. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde yapılan geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları, ölçeğin Türkçe bağlamında ilgili etkileri ölçmek için güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir.

Bu araç, spor turizmi ve etkinlik yönetimi alanlarında, yerel halkın büyük organizasyonlara yönelik tutumlarını ve beklentilerini değerlendirmek için kritik bir öneme sahiptir. OOEÖ, ev sahipliği sürecinin çok boyutlu etkilerini nicel olarak analiz etme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Olimpiyat Oyunları, Spor Etkisi, Şehir Algısı, Turizm, Sosyo-ekonomik Etkiler, Çevresel Etkiler, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Mehmet Emin Kafkas, Hakan Binbaşıoğlu

[quads id=5]

Amaç

Olimpiyat Oyunları Etki Ölçeği (OOEÖ-Uzun Versiyon), bir şehrin Olimpiyat Oyunları‘na ev sahipliği yapmasının potansiyel veya gerçekleşmiş etkilerini yerel halkın bakış açısıyla sistematik olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin temel hedefi, bu büyük spor organizasyonlarının şehir altyapısı, sosyal yaşam, ekonomi ve çevre üzerindeki hem olumlu hem de olumsuz algılanan sonuçlarını belirlemektir.

Ölçek, özellikle turizm araştırmacıları ve yerel yönetimler için, mega etkinliklerin yerel paydaşlar üzerindeki etkilerini anlamada ve gelecekteki ev sahipliği kararlarını bilgilendirmede kullanılan önemli bir araçtır.

Yapı

OOEÖ-Uzun Versiyon, literatürde kabul gören mega spor etkinliklerinin çok boyutlu etki yapısını temel alır. Ölçek, algılanan etkileri üç ana faktör altında toplamaktadır: Altyapı ve Sosyalleşme, Olumsuz Sosyal ve Doğal Çevresel Etkiler ve Ekonomik Etkiler. Bu yapılar, ev sahibi bir şehrin fiziksel, sosyal ve finansal dönüşümünü kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

• Şehrin Altyapısı ve Sosyalleşmesi Üzerine Etkiler: Bu boyut, Olimpiyatların şehir imajını, uluslararası tanınırlığını ve fiziksel altyapı gelişimini (ulaşım, tesisler) nasıl etkilediği gibi olumlu sosyal ve fiziksel algıları ölçer.
• Şehrin Sosyal ve Doğal Çevresine Olumsuz Etkiler: Bu boyut, aşırı yoğunluk, trafik sorunları, fiyat artışları ve doğal çevre üzerindeki potansiyel zararlar gibi olumsuz algıları ve sosyal rahatsızlıkları değerlendirir.
• Şehrin Ekonomisi Üzerine Etkiler: Bu faktör, iş yerlerinin hizmet standardındaki artış, istihdam olanakları ve turizm gelirlerindeki artış gibi ekonomik faydalara yönelik beklentileri ve algıları ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlilik analizleri, Kafkas ve Binbaşıoğlu (2015) tarafından hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.

Yapılan Faktör Analizi çalışmaları sonucunda, başlangıçtaki madde havuzundan 20 madde seçilmiş ve bu maddelerin üç ayrı alt boyutta toplandığı görülmüştür. Bu üç faktörlü yapı, DFA ile de teyit edilerek, ölçeğin yapısal geçerliliğinin yüksek olduğu kanıtlanmıştır.

Güvenirlik

OOEÖ-Uzun Versiyon’un güvenilirlik düzeyi, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak test edilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin genelinin ve alt boyutlarının yüksek düzeyde tutarlı olduğunu göstermektedir:

• “Şehrin Altyapısı ve Sosyalleşmesi Üzerine Etkiler” alt boyutu için iç tutarlık katsayısı: 0,89
• “Şehrin Sosyal ve Doğal Çevresine Olumsuz Etkiler” alt boyutu için iç tutarlık katsayısı: 0,78
• “Şehrin Ekonomisi Üzerine Etkiler” alt boyutu için iç tutarlık katsayısı: 0,88
• Ölçeğin genel güvenilirlik katsayısı (iç tutarlılık): 0,88

0.70 üzerindeki katsayılar, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde iyi bir iç tutarlılığa işaret ettiğinden, OOEÖ-Uzun Versiyon’un güvenilir bir ölçüm aracı olduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile incelenmiş, ardından elde edilen üç faktörlü model Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. AFA ve DFA süreçleri sonucunda, ölçek formu ölçmeyi amaçlayan yapıyı temsil eden 20 madde ve üç alt boyuttan oluşacak şekilde kesinleştirilmiştir.

Final model, toplam 20 madde içermektedir ve bu maddeler aşağıdaki gibi dağılmıştır:

• Faktör 1: Şehrin Altyapısı ve Sosyalleşmesi Üzerine Etkiler (9 madde)
• Faktör 2: Şehrin Sosyal ve Doğal Çevresine Olumsuz Etkiler (7 madde)
• Faktör 3: Şehrin Ekonomisi Üzerine Etkiler (4 madde)

Bu faktör yapısı, Olimpiyatların karmaşık etkilerini pozitif sosyo-altyapısal, negatif çevresel/sosyal ve pozitif ekonomik etkiler olarak ayırarak, araştırmacılara detaylı bir analiz imkanı sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Halk / Potansiyel Ev Sahibi Şehir Sakinleri

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, Olimpiyat Oyunları’na ev sahipliği yapma potansiyeli olan bir şehirdeki (genellikle Kış Olimpiyatları bağlamında) bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak psikometrik özellikleri incelenmiştir. Puanlama, yanıtlayıcının ilgili maddeye ne ölçüde katıldığına göre 1’den 5’e kadar değişen bir derecelendirme ile yapılır.

Anahtar Kelimeler

Mega Spor Etkinlikleri, Olimpiyat Etkisi, Sosyal Algı, Kış Oyunları, Turizm Yönetimi, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Mehmet Emin Kafkas (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 2015 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Mehmet Emin Kafkas) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni gereklidir. Ölçek genellikle akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda ücretsizdir.

Kaynaklar

Kafkas, M.E. ve Binbaşıoğlu, H. (2015). Olimpiyat Oyunları Etki Ölçeği’nin (OOEÖ-Uzun Versiyon) geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(2), 279 – 289. doi: 10.17123/atad.vol26iss270612

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: olimpiyat-oyunlari-etki-olcegi-ooeo-uzun-versiyon-toad.pdf

[quads id=5]

Olimpiyat Oyunları Etki Ölçeği (OOEÖ-Uzun Versiyon) Maddeleri

OOEÖ-Uzun Versiyon, toplam 20 madde ve üç faktörden oluşmaktadır. Aşağıda her bir faktörden temsili bir madde örneği sunulmuştur:

• Şehrin Altyapısı ve Sosyalleşmesi Üzerine Etkiler (9 madde): Şehrimize tüm dünyaya neler yapabileceğimizi kanıtlama fırsatı sunacaktır.
• Şehrin Sosyal ve Doğal Çevresine Olumsuz Etkiler (7 madde): Kış olimpiyatları boyunca şehirdeki otel, restoran, alış veriş merkezleri gibi tesislerde aşırı yoğunluk olacaktır.
• Şehrin Ekonomisi Üzerine Etkiler (4 madde): Şehrimizdeki iş yerlerinin daha yüksek hizmet standardı sağlayacaktır.