Bilgisayar Öz-yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

Bilgisayar Öz-yeterlik Algısı Ölçeği, ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin bilgisayar kullanımına yönelik kendilerine olan inançlarını ve beceri algılarını ölçmek amacıyla 2003 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, bireyin bilgisayarla ilgili genel bilgilere sahip olma düzeyini ve özel bilgisayar becerilerini kullanabilme yeteneğini değerlendiren iki temel alt boyuttan oluşmaktadır. Toplam 10 maddeden oluşan bu ölçek, öğrencilerin teknolojiye karşı olan tutumlarının ve yeterliklerinin belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi ve psikometrik özellikleri, M. Işıksal ve P. Aşkar tarafından Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan bir makalede detaylandırılmıştır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır ve yüksek düzeyde iç tutarlılık göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, bilgisayar öz-yeterlik, ilköğretim, psikometri, ölçek geliştirme, eğitim teknolojileri, iç tutarlılık, faktör analizi

Yazarlar

Mine Işıksal, Pınar Aşkar

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilköğretim seviyesindeki öğrencilerin bilgisayar kullanma becerilerine ve bu becerileri başarılı bir şekilde yerine getirebileceklerine dair sahip oldukları algılanan öz-yeterlik düzeyini saptamaktır. Bu algı düzeyi, öğrencilerin teknolojik araçları öğrenme ve kullanma motivasyonları üzerinde kritik bir etkiye sahiptir.

Ölçek, özellikle eğitim ortamlarında bilgisayar entegrasyonunun başarısını değerlendirmek ve öğrencilerin genel bilgisayar bilgileri ile Word, Excel gibi özel programları kullanma becerileri arasındaki ayrımı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, eğitimciler ve araştırmacılar, öğrencilerin teknolojik yeterlik alanlarındaki güçlü ve zayıf yönlerini belirleyebilirler.

Yapı

Ölçek, Bandura’nın sosyal bilişsel teorisine dayanan öz-yeterlik (self-efficacy) psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu bağlamda, ölçek bireyin belirli bir görevi başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancını, bilgisayar kullanım bağlamında ele alır.

Ölçek, bu yapıyı iki farklı ancak ilişkili alt boyutta incelemektedir: Bilgisayar ile ilgili genel bilgiler ve Özel bilgisayar becerileri. Genel bilgiler alt boyutu, kullanıcıların temel bilgisayar işleyişi ve programlar arasında gezinme yeteneğine odaklanırken; özel beceriler alt boyutu, spesifik uygulama programlarını (örneğin, kelime işlemci veya elektronik tablo yazılımları) kullanma yeterliliğini değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, iki faktörlü yapının tutarlılığı üzerinden incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, maddelerin ilgili faktörleri temsil etme derecesi olan faktör yüklerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir.

• Bilgisayar ile İlgili Genel Bilgiler Faktörü: Bu faktörde yer alan maddelerin faktör yükleri .54 ile .84 arasında değişmektedir. Madde toplam puan korelasyon katsayıları ise .54 ile .64 aralığındadır.
• Özel Bilgisayar Becerileri Faktörü: Bu faktördeki maddelerin faktör yükleri .67 ile .77 arasında bulunmuştur. Madde toplam puan korelasyon katsayıları ise .50 ile .65 arasında değişmektedir.

Bu değerler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen alt boyutlarla güçlü bir ilişkiye sahip olduğunu ve ölçeğin yeterli düzeyde yapı geçerliği taşıdığını göstermektedir.

Güvenirlik

Bilgisayar Öz-yeterlik Algısı Ölçeği’nin güvenirlik analizinde iç tutarlılık yöntemi kullanılmıştır. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .86 olarak hesaplanmıştır.

.86 değeri, psikometrik standartlara göre ölçeğin maddelerinin birbiriyle oldukça tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını işaret etmektedir. Bu yüksek iç tutarlılık düzeyi, ölçeğin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, Faktör Analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Analiz sonucunda ölçeğin, teorik beklentilerle uyumlu olarak iki ana alt boyuta ayrıldığı görülmüştür. Bu iki alt boyut, toplam 10 maddeyi kapsamaktadır.

• Faktör 1: Bilgisayar ile İlgili Genel Bilgiler (6 madde): Bu faktör, bilgisayar sistemleri ve programları içinde gezinme, temel işlevleri anlama gibi daha geniş kapsamlı yeterlik algılarını temsil eder.
• Faktör 2: Özel Bilgisayar Becerileri (4 madde): Bu faktör, Word veya Excel gibi belirli uygulama programlarını kullanarak veri işleme, sıralama veya düzenleme gibi spesifik görevleri yerine getirme becerisine odaklanır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Orijinal bir Türkçe ölçek geliştirme çalışması)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: İlköğretim öğrencileri (Spesifik yaş aralığı makalede belirtilmemiş olup, ilköğretim seviyesini kapsamaktadır.)

Popülasyon Detayları: İlköğretim kademesinde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

Öğrenci algısı, teknoloji eğitimi, bilgisayar becerisi, özgüven, eğitim psikolojisi, Hacettepe Üniversitesi, Işıksal

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mine Işıksal

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir (Olasılıkla Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2003 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Mine Işıksal ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım ve büyük ölçekli araştırmalar için yazardan resmi izin alınması gerekmektedir.

Testin orijinal makalesi Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanmıştır ve makaleye erişim için herhangi bir ücret talep edilmemektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

bilgisayar-oz-yeterlik-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Işıksal, M. ve Aşkar, P. (2003). İlköğretim öğrencileri için matematik ve bilgisayar öz-yeterlik algısı ölçekleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25, 109-118.
• Makale Bağlantısı: efdergi.hacettepe.edu.tr

Bilgisayar Öz-yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 2 alt boyut ve 10 maddeden oluşmaktadır:

• Bilgisayar ile ilgili genel bilgiler (6 m): Bilgisayar programları içinde dolaşıp yeni keşifler yapabilirim.
• Özel bilgisayar becerileri (4 m): Bilgisayar programlarını kullanarak (word, excel vb.) verileri sıralayabilirim.