Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeği

Öz

Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeği (BYE-Ö), bireylerin kurumsal bağlamda bilgi edinme, paylaşma, depolama ve bu bilgilere karşı duyarlılık gösterme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçek, Mehmet Durnali ve İ. Limon tarafından 2020 yılında Türkiye kültürüne uyarlanmış olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları öğretmenler örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin yapısal olarak kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. BYE-Ö, toplamda 16 maddeden ve dört temel alt boyuttan oluşmaktadır: Örgütsel Hafıza, Bilgi Paylaşımı, Bilgi Edinimi/Kavrama ve Bilgi Duyarlılığı.

Anahtar Kelimeler

Bilgi Yönetimi, Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeği, Örgütsel Hafıza, Bilgi Paylaşımı, Geçerlik, Güvenirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Öğretmenler.

Yazarlar

Mehmet Durnali, İ. Limon

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kurumsal veya örgütsel çevrelerde bilgi yönetimi süreçlerine yönelik sahip oldukları eğilimleri ve tutumları sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin maddelerinin ve faktör yapısının Türkiye’deki kültürel ve eğitimsel bağlama uygunluğunu test ederek, alana güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı kazandırmayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin bilgi akışına, depolanmasına ve kullanımına yönelik davranışsal yatkınlıklarını belirlemekte kritik bir rol oynamaktadır. Bu sayede, kurumların bilgi yönetim stratejilerini geliştirmesi ve iyileştirmesi için somut verilere ulaşılması sağlanmıştır.

Yapı

Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeği, bireyin bilgi yönetimi süreçlerine olan genel eğilimini dört ana bileşen üzerinden kavramsallaştırmaktadır. Bu 4 alt boyut ve 16 madde, bilgi döngüsünün farklı aşamalarını temsil etmektedir.

• Örgütsel Hafıza: Kurum içinde edinilen bilgilerin saklanması, erişilebilir kılınması ve gelecekteki kullanım için korunması eğilimini ifade eder.
• Bilgi Paylaşımı: Bireyin sahip olduğu bilgiyi diğer ekip üyeleriyle veya kurumla proaktif olarak paylaşma istekliliğini ölçer.
• Bilgi Edinimi/Kavrama: Yeni bilgileri aktif olarak arama, öğrenme ve bu bilgileri anlamlandırma yeteneği ve eğilimi.
• Bilgi Duyarlılığı: Bireyin çevresindeki bilgi kaynaklarına ve bilgi ihtiyaçlarına karşı gösterdiği farkındalık ve hassasiyet derecesidir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, 2017-2018 öğretim yılı sonunda Türkiye genelinde gönüllü olarak katılan 206 öğretmenden toplanan veriler kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, yapısal modeli test edilen ölçeğin uyum değerlerinin en az “kabul edilebilir” düzeylerde olduğunu ortaya koymuştur.

Analizler ayrıca, BYE-Ö maddelerinin bireyleri ayırt etme gücünün yüksek olduğunu göstermiştir. Ölçek bütünü ile alt faktörler arasındaki ilişki katsayısı değerleri incelendiğinde, ölçeğin geneli ve alt boyutları arasında pozitif yönde, anlamlı ve doğrusal bir ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen güvenirlik değerleri, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir:

• Ölçeğin tamamı için Cronbach’s Alpha katsayısı: .901
• Örgütsel hafıza alt faktörü için: .845
• Bilgi paylaşımı alt faktörü için: .712
• Bilgi edinimi/kavrama alt faktörü için: .668
• Bilgi duyarlılığı alt faktörü için: .792

Genel Alpha değerinin .901 olması, ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Alt faktör değerleri de (özellikle .668 olan Bilgi Edinimi/Kavrama faktörü hariç) genel olarak kabul edilebilir ve iyi düzeydedir, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, uyarlama çalışması kapsamında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak doğrulanmıştır. DFA, ölçeğin 4 alt boyuttan ve toplam 16 maddeden oluşan teorik yapısının, toplanan verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılmıştır.

Analizler sonucunda, dört faktörlü modelin yapısal uyum indekslerinin alan yazında belirtilen “kabul edilebilir” eşik değerlerini karşıladığı görülmüştür. Bu durum, Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeği’nin orijinal ölçek yapısını Türk kültürüne başarıyla taşıdığını ve dört farklı eğilim boyutunu birbirinden bağımsız ancak ilişkili bir şekilde ölçtüğünü teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitimciler/Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkin (Meslek sahibi bireyler)

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde 206 öğretmenden oluşan gönüllü örneklem.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Bilgi Yönetimi, Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeği, Örgütsel Hafıza, Bilgi Paylaşımı, Geçerlik, Güvenirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Öğretmenler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mehmet DURNALI)

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmıştır ve bilimsel araştırmalarda kullanım için ilgili yayın kurallarına tabidir. Ölçeğin veri toplama süreci 2017-2018 öğretim yılı sonunda gerçekleştirilmiştir. Yayın yılı 2020‘dir.

Kaynaklar

Durnali, M. ve Limon, İ. (2020). Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeğinin Türkiye kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 28(1) , 95-106. doi: 10.24106/kefdergi.3441

Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bilgi-yonetimi-egilimi-olcegi-toad.pdf

Bilgi Yönetimi Eğilimi Ölçeği Maddeleri

Ölçek, 5’li Likert derecelendirme formatında (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum) 16 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Alt Boyut 1: Örgütsel hafıza
• Alt Boyut 2: Bilgi paylaşımı
• Alt Boyut 3: Bilgi edinimi/kavrama
• Alt Boyut 4: Bilgi duyarlılığı