Beslenme Süreci Anne Tutumları Ölçeği (BSATÖ)

Özet

Beslenme Süreci Anne Tutumları Ölçeği (BSATÖ), annelerin çocuklarını besleme süreci sırasında deneyimledikleri olumsuz duygusal durumları ve tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, annelerin öğün anındaki stres, yorgunluk, çaresizlik ve hayal kırıklığı gibi duygusal tepkilerini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi Habibe Dilsiz ve İbrahim Dağ tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir.

BSATÖ, annelerin beslenme sürecinde yaşadığı duygusal zorlukları ve başa çıkma becerilerini nicelleştirerek, bu alanda yapılacak klinik değerlendirmelere ve müdahale çalışmalarına sağlam bir temel sunmayı amaçlamaktadır. Yüksek güvenirlik ve geçerlik göstergeleri ile desteklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Beslenme, Anne tutumu, Beslenme stresi, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Çocuk sağlığı, Ebeveynlik.

Yazarlar

Habibe Dilsiz, İbrahim Dağ.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, annelerin çocuklarının yeme davranışlarıyla ilgili yaşadıkları duygusal yükü ve olumsuz tutumları sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu, özellikle çocukların öğün sırasında gösterdiği zorlayıcı veya olumsuz yeme davranışlarına karşı annenin hissettiği çaresizlik, tahammülsüzlük ve hayal kırıklığı gibi psikolojik tepkileri belirlemeyi hedefler.

BSATÖ, klinik ortamlarda ve araştırma çalışmalarında, annelerin beslenme sürecine dair yaşadığı stresi ölçerek, bu alanda destekleyici müdahalelerin planlanmasına yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, annenin beslenme sırasındaki zorlanma düzeyini belirleyerek risk altındaki popülasyonları tespit etme potansiyeline sahiptir.

Yapı

BSATÖ’nün ölçtüğü psikolojik yapı, annenin beslenme süreci sırasında deneyimlediği olumsuz duygusal durumlar ve başa çıkma zorluklarıdır. Bu yapı, genellikle anne yorgunluğu, çaresizlik hissi, tahammül düşüklüğü ve çocuğu besleyememe durumundan kaynaklanan hayal kırıklığı gibi bileşenleri içerir.

Ölçek maddeleri, annenin kendi içsel deneyimlerine odaklanarak, beslenme eyleminin kendisi yerine, bu eyleme eşlik eden annelik stresini ve duygusal tepkilerini nicelleştirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, annenin duygusal tükenmişlik seviyesini yansıtan tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, öncelikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) öncesinde yapılan testlerle değerlendirilmiştir. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Testi değeri 0.95 olarak belirlenmiştir. Elde edilen bu yüksek değer, çalışma grubunun büyüklüğünün faktör analizi yapmak için “mükemmel” düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, verilerin faktör analizi için uygunluğunu gösteren Bartlett Küresellik Testi sonuçları da manidar bulunmuştur ( $chi^2$ (2346) = 37057.981; p< 0.01 ). Ölçeğin nihai faktör yapısı, ileri düzeyde istatistiksel yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları ile doğrulanmıştır, bu da ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

BSATÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği oldukça yüksektir. Ölçeğe ait Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı değeri 0.91 olarak rapor edilmiştir, bu da ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojen olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Zaman içinde ölçüm tutarlılığını değerlendiren test-tekrar test güvenirlik katsayısı ise 0.94 gibi yüksek bir değere sahiptir. Bu sonuç, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin maddelerinin ayırt edicilik gücü incelenmiş; alt ve üst %27’lik grupların ortalamaları arasındaki farkın p<0,001 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, hem Keşfedici Faktör Analizi (KFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak incelenmiştir. KMO ve Bartlett testleri, verilerin faktör yapısı için uygunluğunu göstererek, güçlü bir faktör yapısının varlığına işaret etmiştir. KFA sonuçları, ölçeğin tek boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini göstermiştir.

Özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin tek faktörlü yapısının veri setine uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiş ve böylece ölçeğin psikometrik olarak sağlam bir yapıya sahip olduğu desteklenmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme ve Uyarlama Çalışması

Format: 5’li Likert Ölçeği.

Maddelerin Derecelendirmesi: 1=hiçbir zaman, 5=her zaman.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Anneler

Yaş Grubu: Beslenme zorluğu yaşayan çocukların anneleri (Yaş aralığı kaynakta detaylı belirtilmemiştir.)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirme çalışması Türkiye’deki anneler üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

KMO, Bartlett, DFA, Cronbach Alpha, Beslenme tutumu, Ebeveyn stresi, Annelik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Habibe Dilsiz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında Dilsiz ve Dağ tarafından geliştirilmiş ve geçerlik/güvenirlik çalışması yapılmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Habibe Dilsiz) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: beslenme-sureci-anne-tutumlari-olcegi-bsato-toad.pdf

Kaynaklar

• Dilsiz, H., ve Dağ, İ. (2018). Beslenme Süreci Anne Tutumları Ölçeği (BSATÖ): Geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi. 1-9.

Beslenme Süreci Anne Tutumları Ölçeği (BSATÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Öğün sırasında veya sonunda kendimi yorgun hissederim.
2. Öğün sırasında kendimi çaresiz hissederim.
3. Öğün sırasında çocuğuma karşı tahammülüm düşer.
4. Çocuğumun beslenmesi ile ilgili konularda ümitsizliğe kapılırım.
5. Çocuğumun öğün sırasındaki olumsuz yeme davranışları ile baş etmekte zorlanırım.
6. Onca uğraşıma rağmen yemediğinde hayal kırıklığına uğrarım.