Çocuk Beslenme Ölçeği

Özet

Çocuk Beslenme Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarına yönelik beslenme tutumlarını ve pratiklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkiye’deki uyarlaması, 2010 yılında Polat ve Erci tarafından Türk anneleri üzerinde gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin dilsel eşdeğerliliğini ve psikometrik özelliklerini psikometrik özellikler açısından incelemiştir. Ölçek, özellikle erken çocukluk döneminde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının oluşumunda kritik rol oynayan anne tutumlarını belirlemeyi hedefler. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türk kültürüne uyarlama sürecinin başarılı olduğunu ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Beslenme Ölçeği, Ebeveyn Beslenme Uygulamaları, Adaptasyon, Psikometri, Türk Anneler, Beslenme Tutumları.

Yazarlar

Sevinç Polat, Birgül Erci.

Amaç

Çocuk Beslenme Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin (özellikle annelerin) çocuklarının beslenmesi sırasında sergiledikleri davranışları, kısıtlayıcı tutumları, baskı yapma eğilimlerini ve beslenme ortamındaki genel kontrol düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçeğin Türk kültürüne Çocuk Beslenme Ölçeği (ÇBÖ) olarak uyarlanması, Türk popülasyonunda beslenme davranışlarının kültürel bağlamda doğru anlaşılmasına ve değerlendirilmesine olanak sağlamıştır.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılarak, çocuklarda obezite, yeme bozuklukları veya sağlıksız beslenme alışkanlıklarının gelişimi ile ebeveyn tutumları arasındaki potansiyel ilişkileri incelemek için güçlü bir araç sunmaktadır.

Yapı

Çocuk Beslenme Ölçeği, genellikle ebeveynlerin çocuklarının yiyecek alımını düzenlemek için kullandığı çeşitli stratejileri temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Bu yapılar tipik olarak şunları içerir:

• Kısıtlama (Restriction): Ebeveynin çocuğun yediği yiyecek miktarını veya türünü kontrol etme derecesi.
• Baskı Yapma (Pressure to Eat): Ebeveynin, çocuğu daha fazla yemeye veya belirli yiyecekleri tüketmeye zorlama eğilimi.
• İzleme/Gözetleme (Monitoring): Ebeveynin çocuğun ne kadar yediğini veya hangi yiyecekleri tükettiğini dikkatle takip etme derecesi.

Polat ve Erci (2010) tarafından yapılan uyarlama çalışması, bu temel yapıların Türk anneler bağlamında da geçerliliğini koruyup korumadığını araştırmıştır.

Geçerlik

Çocuk Beslenme Ölçeği’nin Türk popülasyonundaki Geçerlik çalışmaları, öncelikle yapı geçerliğine odaklanmıştır. Polat ve Erci (2010) çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu göstermek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır.

Çalışmada ayrıca içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları yapılarak ölçeğin Türkçe çevirisinin orijinal İngilizce forma uygunluğu teyit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk kültürü içerisindeki beslenme pratiklerini doğru bir şekilde ölçme yeteneğine sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, Çocuk Beslenme Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

Polat ve Erci (2010) tarafından yürütülen araştırmada, ölçeğin alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde yüksek Cronbach Alfa değerleri rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, Çocuk Beslenme Ölçeği’nin Türk anneleri örnekleminde tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir. Test-tekrar test güvenirliği gibi diğer güvenirlik analizleri de genellikle uyarlama çalışmalarının bir parçasıdır, ancak ana referansta detaylı belirtilmeyen bilgiler için ilgili makaleye başvurulması önerilir.

Faktör Analizi

Türkçe Çocuk Beslenme Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla keşfedici ve/veya doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçekte var olan teorik boyutların (Kısıtlama, Baskı vb.) Türk örnekleminde de istatistiksel olarak ayrışıp ayrışmadığını test eder.

Faktör analizi sonuçları, Türk annelerinin beslenme tutumlarının, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı faktör yüklenmelerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının kültürel adaptasyon sürecinde başarılı bir şekilde korunduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Genellikle 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatında olup, katılımcıların beslenme davranışlarına ne sıklıkta katıldıklarını veya bu davranışları ne kadar onayladıklarını belirtmelerini gerektirir. (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta boş bırakılmıştır, standart Likert formatı varsayılmıştır.)

Language Available: Türkçe (Uyarlanan Form), İngilizce (Orijinal Form)

Population Group: Ebeveynler (Özellikle anneler)

Age Group: Ölçeğin uygulandığı ebeveynler (genellikle 18 yaş üstü). Ölçülen çocuk yaş grubu: Genellikle erken çocukluk dönemi (okul öncesi veya 2-5 yaş arası).

Population Details: Türkiye’de yaşayan, çocuklu anneler örneklemi.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) ölçeğidir. Anneler, kendi beslenme pratiklerini değerlendiren maddeleri doldurur.

Anahtar Kelimeler

ÇBÖ, Anne Tutumları, Kısıtlama, Baskı, Beslenme Pratiği, Cronbach Alfa, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Sevinç Polat)

Correspondence Address: Belirtilmemiş (Genellikle ilgili üniversitenin Hemşirelik Fakültesi veya Sağlık Bilimleri Enstitüsü ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri tarafından belirlenen kullanım izinleri ve telif hakları geçerlidir. Türkçeye uyarlama çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazarın izni gereklidir.

Sorumlu yazar ile iletişime geçmek için e-posta adresi: [email protected]

Kaynaklar

Polat, S. & Erci, B. (2010). Psychometric properties of the Child Feeding Scale in Turkish mothers. Asian Nursing Research 4, 111–121.

Orijinal makale (PDF) buradan indirilebilir: child-feeding-scale-toad.pdf

Çocuk Beslenme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için yukarıda referansı verilen akademik makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.

Ancak, Çocuk Beslenme Ölçeği (Child Feeding Scale) bağlamında tipik olarak ölçülen alanlara örnek teşkil eden madde konuları şunlardır:

• Çocuğumun ne kadar yediğini kısıtlamam gerekir. (Kısıtlama)
• Çocuğumun tabağındaki her şeyi bitirmesi konusunda ısrarcı olurum. (Baskı)
• Çocuğumun ne tür atıştırmalıklar yediğini sürekli kontrol ederim. (İzleme)
• Çocuğumun kilo almasından endişe ederim. (Endişe)