Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği

Özet

Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği, 2020 yılında Esra Aysu Erbay tarafından bir Yüksek Lisans Tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, annelerin zorunlu Yenidoğan Taramaları programları hakkındaki bilgi düzeylerini ve bu taramalara karşı gösterdikleri davranışsal eğilimleri (tutumları) sistematik olarak değerlendirmektir. Ölçek, özellikle Türkiye’deki anne popülasyonunun tarama programlarına uyumunu ve bu konudaki farkındalığını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, toplam 13 maddeden oluşmaktadır ve geliştirme çalışması Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nde tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yenidoğan Taramaları, Anne Bilgi Düzeyi, Anne Tutumları, Halk Sağlığı, Psikometrik Geliştirme, Psikometri, Koruyucu Hekimlik.

Yazarlar

Esra Aysu Erbay

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, annelerin ulusal sağlık politikaları çerçevesinde yürütülen yenidoğan tarama testlerine (örneğin, Fenilketonüri, Konjenital Hipotiroidi ve Biyotinidaz eksikliği taramaları) ilişkin sahip oldukları bilgileri ve bu tarama sürecine yönelik olumlu ya da olumsuz tutumlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Ölçek, sağlık profesyonellerine, annelerin bilgi eksikliklerini ve bu durumun taramalara katılım üzerindeki etkisini belirlemede yardımcı olmayı hedefler.

Ölçek, sağlık eğitimi ve danışmanlık hizmetlerinin planlanmasında kritik bir rol oynamaktadır. Elde edilen veriler, eğitim programlarının içeriğini annelerin mevcut bilgi ve tutum seviyelerine göre optimize etmek için kullanılabilir, böylece tarama programlarının etkinliği artırılabilir.

Yapı

Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği, temel olarak iki ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Bilgi (Kognitif Alan) ve Tutum (Duygusal ve Davranışsal Eğilim).

Bilgi Boyutu: Bu boyut, annelerin tarama testlerinin amacı, uygulanma zamanı, sonuçların önemi ve taramanın yapılmamasının olası riskleri hakkındaki objektif bilgilerini değerlendirir.

Tutum Boyutu: Bu boyut ise annelerin tarama testlerine karşı gösterdikleri isteklilik, güven, test sonuçlarını alma konusundaki sorumluluk duygusu ve sağlık hizmeti sağlayıcılarının tavsiyelerine uyma eğilimi gibi sübjektif, duygusal ve davranışsal eğilimlerini kapsar. Ölçek, bu iki yapıyı entegre ederek annelerin tarama programlarına bütüncül yaklaşımını ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme aşamasında, genellikle uzman görüşüne dayalı Kapsam Geçerliği (Content Validity) ve istatistiksel yöntemlerle Yapı Geçerliği (Construct Validity) analizlerini içermiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olmakla birlikte, bir yüksek lisans tezi çalışması olarak, ölçeğin teorik yapısını destekleyen faktör analizleri (Bkz. Faktör Analizi) gerçekleştirilmiştir.

Yapı geçerliği analizleri, maddelerin teorik olarak ölçmeyi amaçladıkları alt boyutlarla ne kadar tutarlı olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Bu analizler, ölçeğin gerçekten annelerin bilgi ve tutumlarını ayrıştırarak ölçtüğünü kanıtlamak için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizi, maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Orijinal özet metinde spesifik bir katsayı belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışmasının standartları gereği bu değerin kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenmektedir.

Güvenirlik çalışmalarının, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme yeteneğini de değerlendirmesi gerekir. Yüksek iç tutarlılık, annelerden alınan yanıtların rastgele değil, ölçülen gerçek yapıyı yansıttığını gösterir.

Faktör Analizi

Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği’nin 13 maddelik yapısının altında yatan faktörleri ortaya çıkarmak amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, 13 maddenin, ölçeğin teorik yapısını destekleyecek şekilde Bilgi ve Tutum olmak üzere iki veya daha fazla faktöre ayrılıp ayrılmadığını incelemiştir.

Faktör analiz sonuçları, genellikle ölçeğin son formunun alt boyutlarını ve bu alt boyutlara ait madde dağılımlarını netleştirir. Bu analiz, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlaması açısından temel bir psikometri adımıdır.

Ölçek

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Anne Popülasyonu (Maternal Population)

Age Group: Doğum yapmış veya yapacak olan yetişkin kadınlar (Adult women who have given birth or are expecting).

Population Details: Türkiye’deki yüksek lisans tezi kapsamında, genellikle Ankara’daki bir hastane veya sağlık merkezine başvuran anneler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Methodology: Anket yöntemiyle yüz yüze veya öz bildirim şeklinde uygulanan, 13 maddelik Likert tipi derecelendirme içermesi muhtemel bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Yenidoğan, Tarama Programları, Anne Eğitimi, Sağlık Bilgi Düzeyi, Tutum Ölçümü, Halk Sağlığı Hemşireliği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Ankara (Tez Kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, yayınlanmamış bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiği için, kullanımı için resmi izin alınması gerekmektedir. Kullanım ve telif hakkı detayları için sorumlu yazar Esra Aysu Erbay veya Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım için ücret talep edilebilir.

Kaynaklar

1. Erbay, E. A. (2020). Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Ankara.

Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğe ait maddeler listelenmemiştir. Sadece ölçeğin toplam 13 maddeden oluştuğu bilgisi mevcuttur.

Madde Sayısı: 13 madde.