Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği’nin (BİBÖ) Türkçeye uyarlanması, Emrah Özsoy tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bir psikometrik çalışmadır. Bu çalışma, Norveçli araştırmacılar tarafından geliştirilen orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda geçerlik ve güvenirlik özelliklerini test etmeyi amaçlamıştır. Ölçek, bireylerin işe yönelik aşırı, zorlayıcı ve potansiyel olarak yıkıcı davranışlarını ölçerek, literatürde giderek artan bir ilgi odağı olan iş bağımlılığı yapısını değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu uyarlama, ölçeğin Türkiye’deki araştırma ve klinik uygulamalarda kullanılması için sağlam bir zemin oluşturmuştur.

Ölçek, bağımlılığın temel bileşenleri modeline dayanmaktadır ve yedi temel kriter (belirginlik, ruh hali değişikliği, tolerans, geri çekilme, çatışma, nüksetme ve sorunlar) üzerinden iş bağımlılığı semptomlarını sorgulamaktadır. Özsoy’un çalışması, BİBÖ’nün Türkçe formunun kabul edilebilir düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

İş Bağımlılığı, Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği, BWAS, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Türkçe Uyarlama, Aşırı Çalışma.

Yazarlar

Emrah Özsoy (Uyarlayan).

Amaç

Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerde zorlayıcı ve kontrol dışı çalışma davranışlarını karakterize eden iş bağımlılığı düzeyini saptamaktır. Ölçek, bireyin işi merkeze almasının, olumsuz sonuçlara rağmen çalışmayı sürdürmesinin ve işten uzak kalınca rahatsızlık hissetmesinin şiddetini ölçmeyi hedefler.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik kalitesini koruyarak, onu Türk kültürüne ve dil yapısına uygun hale getirmektir. Bu, ölçeğin Türkiye’deki örgütsel psikoloji ve klinik alanlarda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, bağımlılık kavramının temel bileşen modeline (Components Model of Addiction) dayanmaktadır. Bu model, bağımlılığın sadece madde kullanımıyla sınırlı olmadığını, davranışsal bağımlılıkları da kapsadığını öne sürer. İş bağımlılığı, bu modelin yedi temel bileşeni üzerinden kavramsallaştırılmıştır:

• Belirginlik (Salience): Çalışmanın, bireyin düşünce ve duygularına hakim olması.
• Ruh Hali Değişikliği (Mood Modification): Çalışmanın stres veya olumsuz duygulardan kaçınma aracı olarak kullanılması.
• Tolerans (Tolerance): Tatmin olmak için giderek daha fazla çalışma ihtiyacı.
• Geri Çekilme (Withdrawal): Çalışılamadığı zamanlarda yaşanan olumsuz duygusal veya fiziksel durumlar.
• Çatışma (Conflict): İş nedeniyle diğer yaşam alanlarının (aile, sosyal yaşam, sağlık) zarar görmesi.
• Nüksetme (Relapse): Çalışma saatlerini kısaltma çabalarının başarısızlıkla sonuçlanması.
• Sorunlar (Problems): Aşırı çalışmanın neden olduğu olumsuz sonuçların farkında olunması.

Geçerlik

Özsoy (2020) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği analiz edilmiştir. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin orijinal yedi faktörlü yapısının veya yedi faktörün altında toplanan tek bir üst düzey faktör yapısının Türk örnekleminde kabul edilebilir uyum indeksleri verdiğini göstermiştir. Bu, ölçeğin kuramsal olarak ölçmesi beklenen iş bağımlılığı yapısını doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliği kapsamında, iş bağımlılığı puanları ile tükenmişlik, iş tatmini ve genel sağlık gibi ilgili yapılar arasındaki korelasyonlar incelenmiş ve beklenen yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bu bulgular, Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği’nin Türkçe formunun güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizi, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Türkçe formun genel iç tutarlılık katsayısı, kabul edilebilir sınırların oldukça üzerinde çıkmıştır (genellikle .80 ile .90 arasında). Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek bir güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirlik analizleri yapılmış olup, belirli bir zaman aralığı (örneğin 2-4 hafta) sonrasında uygulanan test puanları arasında yüksek korelasyon katsayıları elde edilmiştir. Bu durum, ölçeğin zaman içinde kararlı ve tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği’nin psikometrik özellikleri incelenirken, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, yedi bileşenden oluşan teorik yapıyı desteklerken, DFA ise Özsoy (2020) çalışmasında orijinal modelin Türk örneklemine uyumunu test etmiştir.

Analizler, yedi bağımsız faktörün varlığını desteklemiş, ancak pratik kullanımda genellikle bu yedi faktörün altında tek bir genel “İş Bağımlılığı” üst faktörünün değerlendirilebileceği sonucuna varılmıştır. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme (1: Hiçbir zaman; 5: Her zaman) (Orijinal ölçek formatından çıkarım yapılmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe, Norveççe (Orijinal), İngilizce ve diğer birçok uyarlama dili.

Popülasyon Grubu: Yetişkin Çalışanlar ve Yüksek Çalışma Potansiyeli Olan Bireyler (Öğrenciler dahil).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Özsoy’un çalışması, çeşitli sektörlerde çalışan profesyonellerden ve üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların maddelere ne sıklıkla katıldıklarını işaretlemesi şeklinde gerçekleşen kağıt/kalem veya çevrimiçi öz bildirim yöntemidir.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Bağımlılık, Örgütsel Psikoloji, Çalışma Etiği, İşkoliklik, Psikolojik Değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Çalışmada belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi (Uyarlama yazarının bağlı olduğu kurumdan çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle orijinal yazarların iznine tabidir. Özsoy’un çalışması, yayınlanan bir makale aracılığıyla kamuya açık hale gelmiştir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir telif ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Özsoy, E. (2020). Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik sınama çalışması. Psikoloji Çalışmaları – Studies in Psychology. Advance online publication. https://doi.org/10.26650/SP2019-0002. Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Orijinal makale (Andreassen ve ark., 2012): Andreassen, C. S., Griffiths, M. D., Hetland, J., & Pallesen, S. (2012). Development of a work addiction scale. Scandinavian Journal of Psychology, 53(3), 265–272.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: bergen-is-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Ancak ölçek, bağımlılığın yedi temel bileşenini ölçen toplam yedi maddeden oluşmaktadır. Her bir madde, katılımcının son bir yıl içindeki davranışlarını değerlendirmesini ister.

1. Geçen yıl boyunca, ne sıklıkla başkalarının, çalışmayı bırakman gerektiğini söylediğini, ancak onları dinlemediğini düşündün? (Kontrol Kaybı/Nüksetme)
2. Geçen yıl boyunca, ne sıklıkla daha az çalışmayı denedin ama başarılı olamadın? (Nüksetme)
3. Geçen yıl boyunca, ne sıklıkla stresten, suçluluktan veya kaygıdan kurtulmak için çalıştığını düşündün? (Ruh Hali Değişikliği)
4. Geçen yıl boyunca, ne sıklıkla sağlığını ihmal ettin veya hobilerini, boş zaman aktivitelerini çalışmak için feda ettin? (Çatışma)
5. Geçen yıl boyunca, ne sıklıkla daha önce yaptığınla aynı “heyecanı” veya tatmini almak için daha fazla çalışman gerektiğini düşündün? (Tolerans)
6. Geçen yıl boyunca, ne sıklıkla çalışamadığın zaman gergin, endişeli veya sinirli hissettin? (Geri Çekilme)
7. Geçen yıl boyunca, ne sıklıkla işin, düşündüğün ilk şey oldu? (Belirginlik)