Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği

Özet

Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği (BAÖ), Amerika Birleşik Devletleri’nde geliştirilen Benliğin Ayrımlaşması Envanteri-Gözden Geçirilmiş Formu’nun (Differentiation of Self Inventory-Revised, DSI-R) Türkçe yetişkin popülasyonuna uyarlanmış biçimidir. Ölçek, bireyin duygusal sistemden bağımsız olarak düşünebilme, hissedebilme ve hareket edebilme yeteneğini, yani benliğin ayrımlaşması düzeyini ölçmeyi amaçlar. Bu yapı, özellikle Murray Bowen tarafından geliştirilen Bowen Aile Sistemleri Teorisi bağlamında merkezi bir öneme sahiptir. Türkçeye uyarlama çalışması 2015 yılında Erkan Işık ve Selçuk Bulduk tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü için geçerli ve güvenilir olduğunu göstermiştir.

Ölçek, bireylerin kendi duygusal tepkilerini düzenleme, kişisel inançlarını ifade etme, başkalarıyla yakınlık kurma ve onlardan ayrışma becerilerini değerlendiren maddelerden oluşur. Bu uyarlama, klinik psikoloji, evlilik ve aile terapisi alanlarında benlik ayrımlaşması düzeyini değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Benliğin Ayrımlaşması, Bowen Aile Sistemleri Teorisi, DSI-R, Duygusal Tepkisellik, Benlik Konumu, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Yetişkin.

Yazarlar

Erkan Işık, Selçuk Bulduk (Uyarlama Çalışması)

Amaç

Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği’nin temel amacı, yetişkin bireylerin kişilerarası ilişkilerde ve aile sistemleri içinde duygusal ve entelektüel işlevsellik düzeylerini ölçmektir. Ölçek, bireyin kendi düşünce ve duygularını başkalarınınkilerden ayırt edebilme, özerk bir kimlik geliştirebilme ve yoğun duygusal baskı altında bile rasyonel kararlar alabilme kapasitesini nicel olarak belirlemeyi hedefler.

Bu araç, özellikle evlilik ve aile terapisi bağlamında, bireyin stres ve çatışma durumlarında ne kadar “kaynaşma” (fusion) veya “kopukluk” (cutoff) eğilimi gösterdiğini tespit etmek için kullanılır. Yüksek benlik ayrımlaşması puanları, daha sağlıklı ve uyumlu ilişkilerle ilişkilendirilmektedir.

Yapı

Ölçek, Murray Bowen’ın kavramlaştırdığı benliğin ayrımlaşması yapısını ölçmektedir. Teorik olarak bu yapı, iki temel boyutta incelenir: Bireyin kendi içindeki duygusal ve entelektüel süreçleri ayırt etme yeteneği; ve bireyin diğer önemli kişilerle (özellikle aile üyeleriyle) olan ilişkilerinde özerk kalabilme yeteneği.

Orijinal DSI-R, genellikle dört temel alt boyutu ölçmektedir. Uyarlama çalışmasında da bu dört faktörlü yapının korunduğu varsayılmaktadır:

• Duygusal Tepkisellik (Emotional Reactivity): Stres altında aşırı duygusal tepkiler verme eğilimi.
• Benlik Konumu (I-Position): Baskı altında bile kişisel inançları ve değerleri koruma yeteneği.
• Diğerleriyle Kaynaşma (Fusion with Others): İlişkilerde aşırı bağımlılık ve özerkliğin kaybı.
• Duygusal Kopukluk (Emotional Cutoff): Ailevi gerginliği yönetmek için ilişkilerden kaçınma veya tamamen uzaklaşma.

Geçerlik

Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Işık & Bulduk, 2015), ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal dört faktörlü yapının Türk örnekleminde de uygunluğunu test etmeyi içerir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin benliğin ayrımlaşması kuramsal yapısını ölçme konusunda yeterli geçerlik kanıtlarına sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin amaca uygun bir şekilde kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Güvenirlik

Türkçe Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Işık ve Bulduk (2015) tarafından yapılan çalışmada, Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği’nin genel olarak ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin zaman içinde tutarlı ölçümler yapabilme yeteneği, yani güvenirlik açısından kabul edilebilir düzeyde olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği’nin (DSI-R) Türkçe uyarlamasının faktör yapısını incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik olarak dayandığı dört faktörlü yapının Türk kültürüne özgü örneklemde de sürdürülüp sürdürülmediğini kontrol etmeyi gerektirir.

Uyarlama çalışmasında uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin Duygusal Tepkisellik, Benlik Konumu, Diğerleriyle Kaynaşma ve Duygusal Kopukluk alt boyutlarından oluşan dört faktörlü modelinin iyi uyum indeksleri sergilediğini göstermiştir. Bu, ölçeğin kuramsal yapısının kültürel bağlamda korunduğunu destekleyen güçlü bir psikometrik kanıttır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin (Spesifik yaş aralığı uyarlama çalışmasının örneklemine bağlıdır)

Popülasyon Detayları: Türk yetişkinler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 6’lı Derecelendirme (1=Hiç Uygun Değil – 6 = Çok Uygun). Yüksek puanlar, ölçülen faktörde yüksek düzeye işaret eder (Örneğin, yüksek duygusal tepkisellik veya düşük benlik ayrımlaşması). Ölçek maddeleri genellikle ters puanlanan maddeler de içerir.

Anahtar Kelimeler

Aile Terapisi, Psikolojik Test, Duygusal Özerklik, Kaynaşma, Adaptasyon, Yetişkin Psikolojisi, Öz Bildirim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Erkan Işık (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Erkan Işık ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir. Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: benligin-ayrimlasmasi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Işık, E. & Bulduk, S. (2015). Psychometric properties of the Differentiation of Self Inventory-Revised in Turkish adults. Journal of Marital and Family Therapy, 41(1), 102–112. DOI: 10.1111/jmft.12022

Benliğin Ayrımlaşması Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Ailemin yanındayken genellikle kendimi kısıtlanmış hissederim.
2. Önemli bir işe ya da göreve başlarken genellikle başkalarının cesaretlendirmesine ihtiyaç duyarım.
3. İnsanlar benimle yakınlık kurmaya çalıştıklarında, kendimi onlardan uzak tutarım.