Bergen Uykusuzluk Ölçeği

Özet

Bergen Uykusuzluk Ölçeği (BUÖ), uykusuzluk semptomlarının ciddiyetini ve ilgili psikososyal etkilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Tuba Bay ve A. Ergün tarafından Türk kültürüne uyarlanmış ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçeğin uyarlama çalışması, Türkçe konuşan popülasyonlarda uykusuzluk (insomnia) belirtilerini ölçmede güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı hedeflemektedir. Uyarlama sürecinde dilsel eşdeğerlik, kapsam geçerliliği ve yapı geçerliliği gibi önemli psikometrik adımlar titizlikle uygulanmıştır.

Ölçeğin psikometrik özellikleri, hem iç tutarlılık analizi hem de test-tekrar test yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Yapılan analizler, BUÖ’nün klinik ve araştırma ortamlarında uykusuzluk spektrumundaki bireyleri ayırt etme yeteneğini desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Uykusuzluk, Uyku Bozuklukları, Bergen Uykusuzluk Ölçeği, Uyarlama, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi

Yazarlar

Tuba Bay, A. Ergün

Amaç

Bergen Uykusuzluk Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşadığı uykusuzluk semptomlarının sıklığını ve şiddetini standartlaştırılmış bir biçimde ölçmektir. Ölçek, uykuya dalma güçlüğü, uykuyu sürdürme güçlüğü ve erken uyanma gibi temel insomnia belirtilerini değerlendirir.

Türkçe uyarlamasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını koruyarak, Türk popülasyonunda klinik ve akademik araştırmalarda kullanılabilecek kültürel açıdan uygun, geçerli ve güvenilir bir araç sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar, uykusuzluk teşhis ve tedavi süreçlerini destekleyecek nesnel verilere ulaşabilmektedir.

Yapı

Bergen Uykusuzluk Ölçeği, uyku bozuklukları alanında tanımlanan birincil uykusuzluk belirtilerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, sadece semptomların varlığını değil, aynı zamanda bu semptomların kişinin günlük işlevselliği üzerindeki yarattığı olumsuz etkileri de değerlendirir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir veya daha fazla alt boyutu içerebilir; bu alt boyutlar genellikle uyku başlangıcı, uyku sürdürme, uyku kalitesi ve uykusuzluğun yarattığı gündüz etkileşimlerini kapsamaktadır. Uyarlama çalışması, bu orijinal yapısal bütünlüğün Türk kültüründe de korunduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, kapsamlı bir metodoloji izlenerek gerçekleştirilmiştir. Geçerlik incelemesi, dil geçerliliği, kapsam geçerliliği ve yapı geçerliliği olmak üzere üç ana başlık altında toplanmıştır.

Kapsam geçerliliğini sağlamak amacıyla, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek üzere 10 uzmandan görüş alınmıştır. Bu uzman görüşleri, ölçeğin kültürel ve dilsel olarak uygunluğunu sağlamada kritik rol oynamıştır. Yapı geçerliliği ise istatistiksel olarak incelenmiş ve ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu belirlemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin alt boyutlarının teorik modelle tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Bergen Uykusuzluk Ölçeği’nin güvenilirliği, iki temel istatistiksel yöntemle analiz edilmiştir: iç tutarlılık analizi ve test-tekrar test analizi. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir ve bu amaçla Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu işaret etmektedir.

Test-tekrar test analizi, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini değerlendirmek için kullanılmıştır. Bu analizde elde edilen sonuçlar, Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Yüksek ve anlamlı Pearson korelasyon katsayıları, ölçeğin kararlılığının ve zamana bağlı güvenilirliğinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısının (varsayılan faktör yapısının) Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmeyi amaçlamıştır.

Analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısının veri seti ile yeterli uyumu gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu sonuç, Bergen Uykusuzluk Ölçeği’nin Türkçe formunun, orijinal ölçek ile aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve böylece uluslararası araştırmalarla karşılaştırılabilir sonuçlar üretebileceğini kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, uykusuzluk ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme (örneğin, 0’dan 3’e veya 0’dan 4’e kadar) beklenmektedir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler (Adults)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Uyarlama çalışması, Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi’nde sunulan bildiriye göre, ilgili kongre örneklemi veya genel popülasyondan seçilen bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri (Self-report inventory)

Anahtar Kelimeler

Uykusuzluk Şiddeti, Uyku Kalitesi, Test-Tekrar Test, İç Tutarlılık, Pearson Korelasyonu, Psikolojik Değerlendirme

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu yazar Tuba Bay’dır. Güncel iletişim bilgileri kaynağın yayınlandığı kuruma (Adnan Menderes Üniversitesi) başvurularak edinilebilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretleri hakkında spesifik bir bilgi kaynakta yer almamaktadır. Kullanım için sorumlu yazar Tuba Bay ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2017 (Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının sunulduğu yıl).

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

bergen-uykusuzluk-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bay, T.,& Ergün, A. (2017). Bergen Uykusuzluk Ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, (ss. 1099). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Ek bağlantı: bergen-uykusuzluk-olcegi-toad.pdf

Bergen Uykusuzluk Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen PDF dosyasının incelenmesi gerekmektedir.