Beden Eğitimi-Ötekileştirme ve Soyutlanma Ölçeği (BEÖSÖ)

Özet

Beden Eğitimi-Ötekileştirme ve Soyutlanma Ölçeği (BEÖSÖ), öğrencilerin Beden Eğitimi dersleri bağlamında yaşadıkları sosyal dışlanma, yalnızlık ve marjinalleşme duygularını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçeğin Türkçe formu, Şenel, Yıldız, Ulaş ve Tamer (2019) tarafından orijinal İngilizce versiyonundan Türk kültürüne adapte edilmiştir. Bu uyarlama çalışması, BEÖSÖ’nün Türk öğrencileri arasında psikometrik açıdan güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Ölçek, öğrencilerin kendilerini ders ortamında ne kadar kabul edilmiş veya reddedilmiş hissettiklerini nicel olarak belirlemeye yardımcı olur.

Uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını test ederek, Beden Eğitimi derslerinin sosyal ve duygusal boyutlarını araştırmacılar için erişilebilir kılmaktadır. BEÖSÖ, özellikle okul ortamında dezavantajlı veya yetersiz hisseden öğrencilerin deneyimlerini anlamak için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Beden Eğitimi, Soyutlanma, Ötekileştirme, Sosyal Dışlanma, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Okul Sporları.

Yazarlar

Ender Şenel, Mehmet Yıldız, Mustafa Ulaş, Kenan Tamer.

Amaç

BEÖSÖ’nün temel amacı, öğrencilerin Beden Eğitimi (BE) derslerinde yaşadıkları ötekileştirme ve soyutlanma düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Ölçek, öğrencilerin BE etkinliklerine katılımını ve bu derslere yönelik tutumlarını olumsuz etkileyen sosyal ve duygusal bariyerleri tespit etmeyi hedefler. Bu sayede eğitimciler ve araştırmacılar, daha kapsayıcı ve destekleyici öğrenme ortamları oluşturmak için müdahale stratejileri geliştirebilirler.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk eğitim sistemindeki öğrencilerin BE derslerindeki sosyal deneyimlerini kültürel olarak uygun bir şekilde değerlendirme ihtiyacına yanıt vermektedir. Bu, özellikle düşük motor beceri algısına sahip veya fiziksel aktiviteye karşı isteksiz olan öğrencilerin yaşadığı dışlanmayı anlamak için hayati öneme sahiptir.

Yapı

Beden Eğitimi-Ötekileştirme ve Soyutlanma Ölçeği (BEÖSÖ), adından da anlaşılacağı gibi, iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir: Ötekileştirme (Marginalization) ve Soyutlanma (Isolation).

• Ötekileştirme: Öğrencinin BE derslerinde akranları veya öğretmenleri tarafından kasıtlı olarak kenara itildiğini, önemsenmediğini veya reddedildiğini hissetme derecesini ifade eder. Bu, genellikle grup seçimlerinde dışlanma veya düşük beklentilerle karşılaşma şeklinde ortaya çıkar.
• Soyutlanma: Öğrencinin BE ortamında yalnız, bağlantısız veya desteklenmemiş hissetme durumunu ölçer. Bu, sosyal etkileşim eksikliği ve duygusal olarak kopukluk hissi ile ilişkilidir.

Bu iki faktör, öğrencilerin fiziksel aktiviteye katılımlarını etkileyen sosyal çevresel tehditleri kapsamlı bir şekilde değerlendirir. Ölçek, bu yapıları Likert tipi bir derecelendirme sistemi aracılığıyla somutlaştırmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik çalışmaları yapısal geçerlik üzerine odaklanmıştır. Orijinal çalışmada (Şenel vd., 2019), yapısal geçerliği doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısının (muhtemelen iki faktörlü yapının) Türk öğrenci örnekleminde de iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu durum, BEÖSÖ’nün kuramsal olarak varsayılan ötekileştirme ve soyutlanma yapılarını kültürel bağlamda doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Geçerlik değerlerinin detayları (uyum indeksleri) için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir, ancak uyarlama çalışmasının başarılı olduğu belirtilmiştir.

Güvenirlik

BEÖSÖ’nün güvenirlik analizi, ölçek maddelerinin iç tutarlılığının değerlendirilmesi yoluyla gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılığını belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu göstermiştir. Şenel ve arkadaşları (2019) çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayıları, BEÖSÖ’nün Türkçe formunun psikometrik standartları karşıladığını ve araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe formunun geliştirilmesi sürecinde, yapısal tutarlılığını incelemek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Orijinal ölçek yapısının Türk kültürüne uygunluğunu teyit etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) temel analiz yöntemi olmuştur.

DFA, BEÖSÖ’nün beklenen iki faktörlü yapısının (Ötekileştirme ve Soyutlanma alt boyutları) veri tarafından desteklendiğini ortaya koymuştur. Bu analizler, maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ve faktörler arası korelasyonların kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Physical Education Marginalization and Isolation Scale – PE-MAIS Türkçe Formu)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Spesifik derece sayısı orijinal makalede yer almaktadır, ancak genel olarak öğrencilerin katılma/katılmama düzeylerini ölçer.)

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinali İngilizcedir)

Popülasyon Grubu: İlköğretim/Ortaöğretim ve Üniversite öğrencileri (Beden Eğitimi dersi alan öğrenciler).

Yaş Grubu: Ergenlik ve Genç Yetişkinlik dönemi (Genellikle 14-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Şenel ve arkadaşları tarafından yürütülen uyarlama çalışması, Türkiye’deki farklı eğitim kurumlarından toplanan bir öğrenci örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama yöntemi. Katılımcılardan Beden Eğitimi derslerinde yaşadıkları sosyal deneyimleri yansıtan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

PE-MAIS, Sosyal Psikoloji, Eğitim Psikolojisi, Sportif Dışlanma, Öğrenci Refahı, Cronbach Alfa, Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ender Şenel

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik araştırmalarda kullanıma açıktır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Ender Şenel ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: beden-egitimi-otekilestirme-ve-soyutlanma-olcegi-physical-education-marginalization-and-isolation.pdf

Kaynaklar

Şenel, E., Yıldız, M., Ulaş, M., & Tamer, K. (2019). The validity and reliability study of the Turkish Form of Physical Education Marginalization and Isolation Scale (PE-MAIS). Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 24(3), 155-166.

Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

Beden Eğitimi-Ötekileştirme ve Soyutlanma Ölçeği (BEÖSÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen akademik referansa (Şenel, Yıldız, Ulaş, & Tamer, 2019) başvurunuz.