Beden Eğitimi Dersi için Durumsal Güdülenme Ölçeği

Özet

Beden Eğitimi Dersi için Durumsal Güdülenme Ölçeği (DGÖ), bireylerin spesifik olarak beden eğitimi dersi ortamında sergiledikleri anlık güdülenme biçimlerini ölçmek amacıyla Durumsal Güdülenme Ölçeği’nin (Situational Motivation Scale – SMS) Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerliği ile güvenirliği test edilmiş halidir. Ölçek, temelde Öz Belirleme Kuramı (ÖBK) çerçevesinde yer alan dört temel güdülenme alt boyutunu değerlendirir: İçsel Güdülenme, Özdeşimle Düzenleme, Dışsal Düzenleme ve Güdülenmeme. Toplam 16 maddeden oluşan bu uyarlama çalışması, Daşdan-Ada ve arkadaşları tarafından 2012 yılında gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Durumsal Güdülenme, Beden Eğitimi, Öz Belirleme Kuramı, Güdülenme Ölçeği, İçsel Güdülenme, Dışsal Düzenleme, Güdülenmeme, Faktör Analizi.

Yazarlar

Elif Nilay Daşdan Ada, F. Hülya Aşçı, F. Zeynep Kazak Çetinkalp, M. Emin Altıparmak.

[quads id=5]

Amaç

Beden Eğitimi Dersi için Durumsal Güdülenme Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin beden eğitimi etkinliklerine katılım sırasında hissettikleri anlık (durumsal) motivasyon seviyelerini ve türlerini tespit etmektir. Bu ölçek, araştırmacılara ve eğitimcilere, öğrencilerin aktiviteyi ne ölçüde keyif için, ne ölçüde kişisel değerleri için veya ne ölçüde dışsal baskılar nedeniyle gerçekleştirdiğini anlamada kantitatif bir araç sunar.

Uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türk örnekleminde, özellikle beden eğitimi dersleri bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını test etmektir. Bu sayede, spor psikolojisi ve eğitim bilimleri alanındaki çalışmalar için sağlam bir zemin oluşturulmuştur.

Yapı

Ölçek, güdülenmeyi, bireyin davranışını düzenleme biçimine göre sınıflandıran Öz Belirleme Kuramı‘nın bir yansıması olarak dört alt boyuttan oluşur. Bu boyutlar, güdülenmenin en otonom (içsel) biçiminden en kontrol edilen (dışsal) biçimine ve güdülenmenin yokluğuna kadar uzanan bir süreklilik üzerinde yer alır.

• İçsel Güdülenme: Merak, zevk ve doyum nedeniyle yapılan katılımı ifade eder. (4 madde)
• Özdeşimle Düzenleme: Davranışın kişisel amaç ve değerlerle uyumlu olduğu, birey tarafından bilinçli olarak seçildiği durumu ifade eder. (4 madde)
• Dışsal Düzenleme: Ödül veya ceza gibi dışsal sonuçlar elde etmek amacıyla yapılan katılımı ifade eder. (4 madde)
• Güdülenmeme: Bireyin aktiviteyi neden yaptığını bilmediği veya herhangi bir amaç ya da niyet taşımadığı durumu ifade eder. (4 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiş ve orijinal ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk beden eğitimi ortamı verileriyle tutarlı olduğu görülmüştür. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Modelin veriye uyumuna ilişkin hesaplanan indeks değerleri, yüksek düzeyde bir uyumu işaret etmektedir. Bu değerler şunlardır: RMSEA = 0.061, SRMR = 0.064, GFI = 0.94, AGFI = 0.91, NFI = 0.93, NNFI = 0.93 ve CFI = 0.95. Bu uyum indeksleri, kabul edilebilir sınırların üzerinde olup, ölçeğin yapısal geçerlik düzeyinin yüksek olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, alt ölçeklerin iç tutarlık katsayıları 0.73 ile 0.79 arasında değişmektedir.

Güvenirlik

Beden Eğitimi Dersi için Durumsal Güdülenme Ölçeği’nin güvenirliği, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanarak test edilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin alt boyutlarının güvenilir ve tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Alt boyutlara göre hesaplanan iç tutarlık katsayıları şu şekildedir:

• İçsel Güdülenme için: 0.71
• Özdeşimle Düzenleme için: 0.72
• Dışsal Düzenleme için: 0.79
• Güdülenmeme için: 0.78

Bu değerler, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir güvenirlik düzeylerini karşılamaktadır ve ölçeğin her bir alt boyutunun içsel olarak tutarlı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçek maddelerinin orijinal dört faktörlü yapıyla ne kadar örtüştüğünü belirlemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, modelin teorik olarak öngörülen İçsel Güdülenme, Özdeşimle Düzenleme, Dışsal Düzenleme ve Güdülenmeme boyutlarından oluşan dört faktörlü yapıyla uyumlu olduğunu göstermiştir.

Uyum indekslerinin (RMSEA=0.061, CFI=0.95) mükemmel veya çok iyi uyum sınırlarında yer alması, faktör yapısının güçlü olduğunu ve maddelerin ilgili latent yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir. Bu durum, ölçeğin beden eğitimi bağlamında yapısal olarak sağlam olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Biçim: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Beden Eğitimi Dersi Katılımcıları (Öğrenciler)

Yaş Grubu: Çalışmada spesifik yaş aralığı belirtilmemiş olup, genellikle lise ve üniversite öğrencilerinde uygulanmaya uygundur.

Popülasyon Detayları: Beden eğitimi derslerine aktif olarak katılan bireyler.

Test Metodolojisi: Ölçek, toplam 16 maddeden oluşur ve 7’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme, 1 (Hiç Uymuyor) ile 7 (Tamamen Uyuyor) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Durumsal Güdülenme, Beden Eğitimi, Öz Belirleme, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Psikometri, Spor Psikolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Elif Nilay Daşdan Ada

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012 (Uyarlama Çalışması)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için referans belirtilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine ait PDF, Ankara Üniversitesi dergiler sistemi üzerinden erişilebilir: dergiler.ankara.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: durumsal-gudulenme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Daşdan-Ada, E. N., Aşçı, F. H., Kazak-Çetinkalp, F. Z. ve Altıparmak, M. E. (2012) Durumsal Güdülenme Ölçeği’nin (DGÖ) beden eğitimi ders ortamı için geçerlik ve güvenirliği. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 10(1), 7-12.

[quads id=5]

Beden Eğitimi Dersi için Durumsal Güdülenme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• İçsel güdülenme (4)
• Özdeşimle düzenleme (4)
• Dışsal düzenleme (4)
• Güdülenmeme (4)