Durumsal Güdülenme Ölçeği

Özet

Durumsal Güdülenme Ölçeği (DGÖ), orijinal adı Situational Motivation Scale (SIMS) olan psikolojik aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin belirli bir görevi veya aktiviteyi gerçekleştirme sırasındaki anlık ve durumsal güdülenme düzeylerini ve türlerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi çalışması, 2010 yılında Zişan Kazak Çetinkalp tarafından gerçekleştirilmiştir. DGÖ, motivasyon alanında kabul gören Öz Belirleme Kuramı (Self-Determination Theory – SDT) temelinde dört farklı motivasyon alt boyutunu ölçmektedir: İçsel Güdülenme, Özdeşimle Düzenleme, Dışsal Düzenleme ve Güdülenmeme.

Uyarlama çalışması, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile model uyumunu detaylıca incelemiş ve üç farklı model denemesi sonucunda ölçeğin Türkçe yapısının geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamıştır. Ölçek, özellikle spor bilimleri ve eğitim psikolojisi alanlarında, anlık motivasyonel süreçleri anlamak için önemli bir araç olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Durumsal Güdülenme Ölçeği, SIMS, Güdülenme, İçsel Güdülenme, Dışsal Düzenleme, Özdeşimle Düzenleme, Güdülenmeme, Psikometri, Uyarlama.

Yazarlar

Zişan KAZAK ÇETİNKALP

[quads id=5]

Amaç

Durumsal Güdülenme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin belirli bir aktiviteye katılım anında hissettikleri durumsal güdülenme düzeylerini ve bu güdülenmenin altında yatan mekanizmaları ölçmektir. Ölçek, katılımcıların “Bu aktiviteyi neden yapıyorsun?” sorusuna verdikleri yanıtları, motivasyonel süreklilik spektrumu boyunca değerlendirir.

Bu ölçüm, araştırmacılara ve uygulayıcılara, bireylerin bir göreve karşı otonom motivasyon (içsel ve özdeşimle düzenleme) veya kontrol edilmiş motivasyon (dışsal düzenleme ve güdülenmeme) hislerinin derecesi hakkında hızlı ve bağlama özgü bilgi sağlar.

Yapı

DGÖ’nün teorik yapısı, motivasyonu otonomi derecesine göre sınıflandıran Öz Belirleme Kuramı (SDT) üzerine kurulmuştur. Ölçek, toplam 16 madde ve dört alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, motivasyonun farklı formlarını temsil eder:

• İçsel Güdülenme: Aktivitenin kendisinden alınan keyif ve tatmin nedeniyle hareket etme.
• Özdeşimle Düzenleme: Aktiviteyi kişisel değerler ve hedeflerle uyumlu gördüğü için yapma (En otonom dışsal motivasyon türü).
• Dışsal Düzenleme: Dışsal ödüller, baskılar veya cezadan kaçınma gibi kontrol edici faktörler nedeniyle hareket etme.
• Güdülenmeme: Aktiviteyi yapma niyeti olmaması, eylem ile sonuç arasındaki ilişkiyi algılayamama durumu.

Geçerlik

Durumsal Güdülenme Ölçeği’nin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak üç farklı model üzerinden detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, orijinal dört faktörlü yapının Türkçe örneklemde de uygunluğunu tespit etmektir.

Model 1: Başlangıç Modeli

İlk modelde 16 madde üzerinden analizler yapılmış, ancak İçsel Güdülenme alt boyutuna ait IG1 maddesinin faktör yükü (0.28) düşük bulunmuştur. Model uyum indeksleri incelendiğinde, χ²/sd oranı 5.30 olarak hesaplanmış, bu değer modelin kabul edilebilir uyum sınırının (<5) dışında kalmıştır. Diğer uyum indeksleri (RMSEA= 0.096, SRMR= 0.094, GFI= 0.88, CFI= 0.85) de kabul edilebilir ölçütlerin gerisinde kalmıştır. Bu durum, IG1 maddesinin modelden çıkarılması ihtiyacını doğurmuştur.

Model 2: Madde Çıkarıldıktan Sonraki Model

IG1 maddesi çıkarılarak 15 madde üzerinden yeniden analiz yapılmıştır. İkinci modelde χ²/sd oranı 4.99 olarak hesaplanmış ve bu değer, modelin kabul edilebilir uyum değerine yaklaştığını göstermiştir. Maddelerin parametre değerleri 0.42 ile 0.81 arasında değişmiştir. Ancak diğer uyum indeksleri (RMSEA= 0.092, SRMR= 0.089, CFI= 0.87) hala iyileştirilmeye ihtiyaç duymuştur. Bu aşamada, Ki-kare değerinde düşüşe neden olacak ve kuramsal olarak uygun olan hata kovaryanslarının ilişkilendirilmesi önerilmiştir.

Model 3: Hata Kovaryansları Düzeltilmiş Model

Modelde en fazla iyileşmeye neden olan ve kuramsal olarak uygun bulunan sekiz adet hata kovaryansı tanımlaması (örneğin ÖD-DD, IG2-IG3, DD2-DD4 arasındaki ilişkiler) yapıldıktan sonra nihai model test edilmiştir. Bu son modelde, χ²/sd oranı 2.77 olarak bulunmuştur. χ² değerinin serbestlik derecesine oranının 3’ten küçük olması, modelin mükemmel uyum gösterdiğini kanıtlamaktadır. Diğer uyum iyiliği indeks değerleri de yüksek düzeyde kabul edilebilir sonuçlar vermiştir: RMSEA= 0.061, SRMR= 0.064, GFI= 0.94, AGFI= 0.91, NFI= 0.93, NNFI= 0.93 ve CFI= 0.95. Bu sonuçlar, Durumsal Güdülenme Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerli bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

DGÖ’nün güvenirliği, dört alt ölçeğe ait iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) incelenerek değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin alt boyutlarının tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Dört alt ölçeğin Cronbach Alfa değerleri sırasıyla şöyledir:

• İçsel Güdülenme: 0.79
• Özdeşimle Düzenleme: 0.73
• Dışsal Düzenleme: 0.77
• Güdülenmeme: 0.79

Tüm alt boyutlar için elde edilen güvenirlik katsayılarının yaygın kabul gören 0.70 eşik değerinin üzerinde olması, DGÖ’nün Türkçe versiyonunun güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, orijinal yapısına sadık kalınarak dört faktörlü bir model olarak test edilmiştir. İlk Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, başlangıçta 16 maddeli modelin zayıf uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Ancak, bir maddenin (IG1) çıkarılması ve kuramsal temelli hata kovaryans düzeltmeleri yapılmasıyla modelin uyumu önemli ölçüde artırılmıştır.

Nihai faktör yapısı, 15 maddelik (Model 3) ve dört ayrı faktörden oluşan bir yapıyı desteklemektedir. Bu faktörler, Öz Belirleme Kuramı‘nın motivasyon sürekliliğini temsil eden İçsel Güdülenme, Özdeşimle Düzenleme, Dışsal Düzenleme ve Güdülenmeme boyutlarıdır. Faktör yüklerinin istatistiksel olarak anlamlı olması, maddelerin ait oldukları örtük değişkeni güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal: Situational Motivation Scale – SIMS)

Format: 4 alt boyut ve 16 maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve sporcular gibi geniş bir yetişkin ve ergen popülasyonunda kullanılabilir.

Yaş Grubu: Ergenlik ve Yetişkinlik.

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, genellikle akademik çalışmalarda kullanılan örneklemler (örneğin spor bilimleri öğrencileri) üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, belirli bir aktiviteye yönelik motivasyonlarını 7’li Likert tipi bir ölçek üzerinde derecelendirirler.

Derecelendirme: 7’li Likert Ölçeği (1= Bütünüyle uygun değil – 7= Bütünüyle uygun).

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Sosyal Bilişsel Kuram, Öz Belirleme, Faktör Yapısı, Spor Psikolojisi, Likert Tipi Derecelendirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu Yazar: Zişan KAZAK ÇETİNKALP.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2010

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir. Ücret bilgisi mevcut değildir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: durumsal-gudulenme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kazak Çetinkalp, Z. (2010). Durumsal Güdülenme Ölçeği (Situational Motivation Scale-SIMS)’nin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri. Turkiye Klinikleri Journal of Sports Sciences, 2(2), 86-94.

[quads id=5]

Durumsal Güdülenme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 4 alt boyut ve toplam 16 maddeden oluşmaktadır. Her alt boyutu temsil eden örnek maddeler aşağıdadır:

• İçsel Güdülenme ( 4 m ) : Bu aktiviteyi yaparken kendimi iyi hissettiğim için.
• Özdeşimle Düzenleme ( 4 m ) : Bu aktivitenin bana iyi geldiğini/yaradığını düşündüğüm için.
• Dışsal Düzenleme ( 4 m ) : Bu aktiviteyi yapmak zorunda olduğumu hissettiğim için.
• Güdülenmeme ( 4 m ) : Bilmiyorum, bu aktivitenin bana ne kazandırdığını anlamıyorum.