Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği

Öz

Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği (BBİÖ), bireylerin kendi zihinsel süreçlerini ve olası bilişsel çarpıtmalarını ne derece doğru algılayabildiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle psikoz spektrumundaki bireylerde içgörünün niteliğini değerlendirmeye odaklanır. Bu araç, kendini yansıtma (Self-Reflectiveness) ve kendinden emin olma (Self-Certainty) olmak üzere iki temel boyutu ele alarak, bilişsel içgörüyü bilişsel içgörü ve klinik sonuçlar arasındaki ilişkiyi incelemeyi mümkün kılar.

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirlik ve geçerlik çalışması 2005 yılında Aslan ve arkadaşları tarafından şizofrenik hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, BBİÖ’nün Türkiye’deki klinik popülasyonlarda kullanıma uygunluğunu psikometrik verilerle desteklemeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği, Bilişsel İçgörü, Şizofreni, Psikoz, Geçerlik, Güvenirlik, Adaptasyon, Psikometri.

Yazarlar

Aslan, S., Türkçapar, H., Güney, E., Eren, N., Akkoca, Y., Uğurlu, M., Karakaş, G. (Adaptasyon Çalışması)

Amaç

Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin psikopatolojik deneyimlerine dair sahip oldukları bilişsel içgörü düzeylerini nicel olarak ölçmektir. Bu içgörü, bireyin kendi hatalı inançlarını, düşünce çarpıtmalarını ve muhakeme kusurlarını ne kadar kabul ettiğini ve sorguladığını değerlendirir. Ölçek, bu yapıyı özellikle şizofrenik hastalar gibi içgörü eksikliğinin klinik seyirde önemli olduğu düşünülen popülasyonlarda kullanmak üzere tasarlanmıştır.

Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin iki alt boyutunun Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, psikiyatri kliniklerinde tanı ve tedavi süreçlerinin izlenmesinde kullanılabilecek güvenilir bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği, bilişsel içgörüyü iki temel, birbiriyle ilişkili ancak ayrı yapı olarak kavramsallaştırır:

• Kendini İfade Etme (Self-Reflectiveness): Bireyin kendi düşünce süreçlerini sorgulama, hatalı inançlarının farkında olma ve alternatif açıklamaları değerlendirme eğilimini ifade eder. Yüksek skorlar daha iyi içgörü ile ilişkilidir.
• Kendinden Eminlik (Self-Certainty): Bireyin kendi hatalı inançlarının mutlak doğruluğuna olan kesin güvenini ifade eder. Yüksek skorlar genellikle zayıf içgörü ile ilişkilidir.

Bu iki alt boyutun matematiksel birleşimiyle oluşturulan Bileşik İndeks, içgörünün kalitesini yansıtan nihai bir ölçüt sunar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, benzer ölçek geçerliliği (Convergent Validity) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu çalışmalar kapsamında, ölçeğin alt boyutları ile Yargısal Yeterlilik ve Bozulma Ölçeği (YÜBDÖ) arasındaki korelasyonlar değerlendirilmiştir.

• Kendinden Eminlik ve YÜBDÖ: Kendinden eminlik alt boyutu ile YÜBDÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif bir korelasyon (r=-0.29, p=0.025) bulunmuştur. Bu bulgu, birey kendi inançlarından ne kadar eminse, yargısal bozulmanın o kadar azaldığı (veya tersi) yönünde bir ilişki olduğunu göstermektedir.

• Bileşik İndeks ve YÜBDÖ: Ölçeğin bileşik indeksi ile YÜBDÖ arasında ise pozitif ve anlamlı bir korelasyon (r=0.29, p=0.023) saptanmıştır. Bu korelasyon, ölçeğin ölçmeyi hedeflediği bilişsel içgörü yapısının, ilgili diğer psikometrik ölçütlerle tutarlılık gösterdiğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda iç tutarlılık (Internal Consistency) güvenilirliği, alt boyutlar bazında Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir.

• Kendini İfade Etme Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı 0.56 olarak bulunmuştur.

• Kendinden Eminlik Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı 0.50 olarak bulunmuştur.

Elde edilen bu alfa değerleri, sosyal bilimler ve psikometride genellikle kabul edilen 0.70 standardının altında kalmakla birlikte, içgörü gibi karmaşık ve klinik popülasyonlarda ölçümü zor olan psikolojik yapılar için adaptasyon çalışmalarında karşılaşılabilecek alt sınır değerler olarak kabul edilebilir.

Faktör Analizi

Aslan ve arkadaşlarının (2005) adaptasyon çalışmasında detaylı faktör analizi sonuçları açıkça belirtilmemiştir; ancak ölçek, orijinal yapısına uygun olarak kendini ifade etme ve kendinden eminlik olmak üzere iki faktörlü bir yapıyı korumaktadır. Güvenilirlik analizleri de bu iki alt boyutun varlığını esas almıştır. Orijinal ölçek, bilişsel içgörü yapısının multidimensiyonel doğasını yansıtmak üzere tasarlanmıştır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz bildirime dayalı Likert tipi ölçek (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Şizofreni tanısı almış hastalar üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi düşünce biçimleri hakkındaki görüşlerini raporlamalarını gerektiren öz bildirim yöntemidir.

Anahtar Kelimeler

Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği, Bilişsel İçgörü, Şizofreni, Psikoz, Geçerlik, Güvenirlik, Adaptasyon, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2005 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, yeniden basımı veya yaygın dağıtımı için gerekli izinler ve olası ücret bilgileri, adaptasyon çalışmasının yazarları (Aslan et al., 2005) veya orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Kaynaklar

Aslan, S., Türkçapar, H., Güney, E., Eren, N., Akkoca, Y., Uğurlu, M., Karakaş, G. (2005). Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği Türkçe Formunun Şizofrenik Hastalar İçin Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması. Klinik Psikiyatri, 8, 186-196.

Makalenin tam metnine uvt.ulakbim.gov.tr adresi üzerinden erişim sağlanabilir.

Ölçeğin orijinal PDF formu şuradan indirilebilir: beck-bilissel-icgoru-olcegi-toad.pdf.

Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin orijinal dilinde ve değiştirilmeden korunması talimatına uygun olarak, bu bölümde maddeler sunulamamaktadır.