Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksinin (BASHAİ)

Özet

Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksi (BASHAİ), orijinal İngilizce versiyonu olan Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index (BASDAI) ölçeğinin Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle romatolojik hastalıklar alanında, Ankilozan Spondilit (AS) hastalarının mevcut hastalık aktivitesini sübjektif olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. BASHAİ, hastaların son bir haftalık süreçteki yorgunluk, ağrı, sertlik ve hassasiyet düzeylerini 6 temel madde üzerinden ölçer. Klinik uygulamada, hastalığın şiddetini izlemek, tedaviye yanıtı değerlendirmek ve hastalığın seyrini takip etmek için hızlı ve güvenilir bir araç olarak kabul edilmektedir.

Türkiye’deki Ankilozan Spondilit popülasyonunda kullanılabilirliğini sağlamak amacıyla Saime Ay ve arkadaşları tarafından 2004 yılında uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun kültürel ve dilsel uygunluğunu, aynı zamanda psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) ortaya koymuştur. BASHAİ, klinisyenlere ve araştırmacılara hastalığın güncel durumu hakkında önemli bilgiler sunarak, kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının belirlenmesine yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Ankilozan Spondilit, Hastalık Aktivitesi İndeksi, Romatizma, BASDAI, BASHAİ, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ay, S., Kutlay, Ş., Kurtaiş, Y., Yanık, B. (Uyarlama Çalışması Yazarları); Saime Ay (Sorumlu Yazar).

Amaç

BASHAİ’nin temel amacı, Ankilozan Spondilit hastalarında hastalığın aktivite düzeyini hızlı, standardize edilmiş ve hasta beyanına dayalı olarak ölçmektir. Bu indeks, AS’nin klinik yönetiminde hayati bir rol oynar, çünkü hastalığın aktivitesindeki değişiklikler tedavi kararlarını doğrudan etkilemektedir. Ölçek, özellikle inflamatuar semptomların şiddetini nicel bir skorla ifade ederek, subjektif deneyimleri objektif bir değerlendirme aracı haline getirir.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan BASDAI ölçeğini Türk kültürüne ve dil yapısına uygun hale getirerek, Türkiye’deki romatoloji kliniklerinde ve araştırmalarında kullanılabilirliğini sağlamaktır. Bu sayede, uluslararası çalışmalarla veri karşılaştırması yapma imkanı da elde edilmiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

BASHAİ, Ankilozan Spondilit hastalığının inflamatuar aktivitesini temsil eden altı temel semptom alanını ölçer. Bu semptomlar, hastanın günlük yaşam kalitesini ve fonksiyonel durumunu doğrudan etkileyen faktörlerdir. Ölçek, bu semptomları bir hafta içinde deneyimlenen en yüksek şiddet üzerinden değerlendirir. Ölçülen yapı, temel olarak hastanın algıladığı hastalık yükünü ve inflamasyonun sübjektif etkilerini kapsar.

• Yorgunluk Düzeyi: Hastalığın genel sistemik etkisini gösterir.
• Spinal Ağrı Şiddeti: Omurga bölgesindeki ağrı yoğunluğu.
• Periferik Eklem Ağrısı/Şişliği: Omurga dışındaki eklemlerdeki rahatsızlık.
• Lokalize Hassasiyet: Belirli bölgelerde dokunmaya karşı duyarlılık.
• Sabah Tutukluğu Süresi: İnflamatuar tutukluğun ne kadar sürdüğü.
• Sabah Tutukluğu Şiddeti: Tutukluğun yoğunluk derecesi.

Geçerlik

BASHAİ’nin Türkçe versiyonunun geçerlilik çalışması, Ay, Kutlay, Kurtaiş ve Yanık (2004) tarafından yayımlanan makalede detaylı olarak incelenmiştir. Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin yapı geçerliği ve eş zamanlı geçerliği araştırılmıştır. Genellikle BASDAI gibi aktivite indekslerinin geçerliği, diğer klinik ve laboratuvar parametreleri (örneğin, C-reaktif protein (CRP) seviyeleri veya hekimin global değerlendirmesi) ile korelasyonuna bakılarak belirlenir. Bu çalışma, BASHAİ’nin Türk popülasyonunda AS hastalık aktivitesini doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Türkçe BASHAİ’nin güvenirlik analizleri, 2004 tarihli uyarlama çalışmasının temel bileşenlerinden biridir. Güvenirlik, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verme yeteneğini (test-tekrar test güvenirliği) ve maddelerin iç tutarlılığını (Cronbach alfa katsayısı) içerir. Orijinal BASDAI, yüksek iç tutarlılığa sahip bir ölçek olduğu için, uyarlanan versiyonun da benzer şekilde yüksek güvenilirlik değerleri sergilediği kabul edilmektedir. Bu, ölçeğin klinik değerlendirmelerde istikrarlı sonuçlar verebileceğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Orijinal BASDAI (ve dolayısıyla BASHAİ), genellikle iki temel faktör yapısı altında incelenir: 1) Yorgunluk ve İnflamasyon (ilk dört madde) ve 2) Sabah Tutukluğu (son iki madde). BASHAİ’nin uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığını teyit etmek için kritik öneme sahiptir. Faktör analizi sonuçları, Türkçe çevirinin ve kültürel adaptasyonun, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı temel psikolojik ve fizyolojik yapıları başarıyla yansıttığını göstermelidir.

BASHAİ’nin faktör yapısının incelenmesi, maddelerin ilgili alt boyutlara yüklenimlerini analiz eder. Bu, ölçeğin sadece genel bir skor vermekle kalmayıp, aynı zamanda hastalık aktivitesinin farklı yönlerini de ayrıştırabildiğini doğrular. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin teorik temellerini güçlendirir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Hasta tarafından doldurulan öz bildirim ölçeği (Self-Report Questionnaire). Toplam 6 madde içerir.

Language Available: Türkçe (Turkish). Orijinal dil: İngilizce.

Population Group: Kronik inflamatuar hastalığı olan yetişkinler.

Age Group: 18 yaş ve üzeri yetişkin Ankilozan Spondilit hastaları.

Population Details: Romatoloji kliniklerinde takip edilen, aktif Ankilozan Spondilit tanısı almış hastalar.

Test Methodology: Her madde 0’dan 10’a kadar derecelendirilen Görsel Analog Skala (Visual Analogue Scale – VAS) kullanılarak puanlanır. 0 hiç yok/en iyi durumu, 10 ise en kötü durumu temsil eder. Nihai skor, ilk dört maddenin ortalaması ile son iki maddenin ortalamasının toplanıp ikiye bölünmesiyle hesaplanır (0-10 arası bir skor elde edilir).

Anahtar Kelimeler

BASHAİ, Hastalık Aktivitesi, İç Tutarlılık, VAS, Romatolojik Değerlendirme, Türkiye Uyarlaması, Romatizma.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışması yazarları için ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazarın kurum iletişimi: [email protected]

Correspondence Address: Kaynakta detaylı yazışma adresi belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

BASHAİ, orijinal BASDAI ölçeğinin Türkçeye çeviri ve adaptasyon çalışması kapsamında 2004 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımına dair ücret bilgisi kaynakta yer almamaktadır, ancak akademik ve klinik amaçlı kullanımı genellikle orijinal ölçek geliştiricilerinin izinlerine tabidir.

Bu ölçeğin uyarlama çalışmasına ait orijinal makaleye ULAKBİM üzerinden erişim sağlanabilir: uvt.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası, uyarlama çalışması kapsamında burada mevcuttur: bath-ankilozan-spondilit-hastalik-aktivite-indeksi-toad.pdf

Kaynaklar

• Ay, S., Kutlay, Ş., Kurtaiş, Y., ve Yanık, B. (2004). Ankilozan spondilitli hastalarda Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksinin (BASHAİ) tÜRKÇE Versiyonunun geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Romatizma, 19(3), 139-146.

Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksinin (BASHAİ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Uyarlama çalışmasının orijinal maddeleri bu kaynakta detaylı olarak sunulmamıştır, ancak standart BASDAI yapısı aşağıdaki altı maddeyi içerir ve her biri 0 (hiç yok) ile 10 (çok şiddetli) arasında derecelendirilir:

1. Genel yorgunluk/bitkinlik düzeyiniz nedir?
2. Boyun, sırt veya kalçalarınızdaki ağrı düzeyiniz nedir?
3. Diğer eklemlerinizdeki ağrı ve şişlik düzeyi nedir?
4. Vücudunuzun herhangi bir bölgesindeki hassasiyet düzeyi nedir?
5. Sabah sertliğinizin düzeyi nedir?
6. Sabah sertliğiniz ne kadar sürer?