Selfitis Hastalık Davranışı Ölçeği

Özet

Selfitis Hastalık Davranışı Ölçeği (Selfitis Disease Behavior Scale), bireylerin aşırı ve kompulsif özçekim (selfie) çekme davranışlarını ve bu davranışın yol açtığı potansiyel psikolojik sorunları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce versiyonun Türk kültürüne uyarlanmasıyla oluşturulmuştur. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerliğini ve güvenirliğini akademik standartlara uygun olarak değerlendirmeyi amaçlamıştır. Ölçek, özellikle sosyal medya kullanımının yoğun olduğu günümüzde, bireylerin özçekim davranışlarına yönelik hastalık derecesindeki eğilimlerini tespit etmede önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçeğin temel amacı, davranışsal bağımlılık eğilimlerini incelemek ve bu davranışların altında yatan psikososyal etkenleri anlamaktır. Uyarlama çalışması, ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de orijinal yapıyı koruduğunu göstererek, ölçeğin Türkiye’deki araştırmacılar tarafından güvenle kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Selfitis, Özçekim Bağımlılığı, Davranışsal Bağımlılık, Sosyal Medya, Psikopatoloji, Psikometri, Ölçek Uyarlama.

Yazarlar

Kıraç. R., Erişen, M., A., Çiftçi, Kıraç, F., Uyar, S.

Amaç

Selfitis Hastalık Davranışı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin özçekim çekme davranışlarının yoğunluğunu ve bu davranışın potansiyel olarak bir bağımlılık veya hastalık seviyesine ulaşıp ulaşmadığını belirlemektir. Ölçek, özellikle genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri arasında yaygınlaşan aşırı özçekim pratiklerinin ciddiyetini objektif bir şekilde ölçmeyi hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki araştırmacılara bu yeni psikolojik yapıyı inceleme imkanı sunmuştur. Bu sayede, Selfitis ile ilişkili olabilecek düşük benlik saygısı, dikkat çekme ihtiyacı ve sosyal rekabet gibi psikososyal değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, “Selfitis” olarak adlandırılan psikolojik yapıyı ölçmektedir. Selfitis, aşırı özçekim çekme arzusunun kontrol edilemez hale gelmesi, kişinin hayatını olumsuz etkilemesi ve bu davranışın sürekli tekrar etmesiyle karakterize edilen bir davranıştır. Çalışmalar genellikle Selfitis’in üç ana seviyede (sınırda, akut ve kronik) incelendiğini öne sürmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar genellikle şunları içerir: Sosyal Rekabet (en iyi fotoğrafı çekme ve paylaşma isteği), Ruh Hali Düzenlemesi (özçekim çekmenin stres veya olumsuz duyguları hafifletme aracı olarak kullanılması) ve Dikkat Çekme/Benlik Geliştirme (özçekimler aracılığıyla onay ve dikkat arayışı). Bu boyutlar, bireyin sosyal medya kullanım alışkanlıklarının altında yatan motivasyonları ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Selfitis Hastalık Davranışı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin yapısal uygunluğunu doğrulamak için gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliği, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe veri setinde de kabul edilebilir uyum indeksleri ile korunduğunu göstermiştir.

Geçerlik çalışmaları, aynı zamanda ölçeğin teorik olarak ilgili diğer yapılarla (örneğin, sosyal medya bağımlılığı, benlik saygısı) olan ilişkilerini inceleyen uyuşma geçerliği (convergent validity) ve ayrışma geçerliği (discriminant validity) testlerini de içermektedir. Bu testler, ölçeğin gerçekten Selfitis davranışını diğer ilgili ancak farklı yapılardan ayırt edebildiğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, Selfitis Hastalık Davranışı Ölçeği’nin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Ölçeğin iç tutarlılığı, maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile test edilmiştir. Yüksek Alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yöntemleri uygulanmıştır. Bu yöntem, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının korelasyonunu inceleyerek, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, orijinal İngilizce versiyonu temel alınarak test edilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunup korunmadığını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin Selfitis yapısını ölçen ve teorik olarak anlamlı olan alt boyutlara ayrıldığını desteklemiştir.

Orijinal Selfitis Davranışı Ölçeği genellikle birden fazla faktörden oluşmaktadır (örneğin, 4 veya 6 faktörlü bir yapı). Türkçe uyarlama çalışması, bu faktörlerin (Sosyal Rekabet, Ruh Hali Düzenlemesi, vb.) Türk popülasyonunda da istatistiksel olarak anlamlı ve ayrı yapılar olarak var olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Ölçek, genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanır (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Genel Popülasyon, özellikle internet ve sosyal medya kullanan yetişkinler ve üniversite öğrencileri.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Uyarlama çalışması, Türkiye’nin farklı bölgelerinden toplanan, sosyal medya kullanımı yüksek olan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği. Katılımcılar, özçekim çekme davranışlarına ve bu davranışlara eşlik eden duygusal/sosyal tepkilere ilişkin ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya Bağımlılığı, Özçekim Hastalığı, Psikolojik Değerlendirme, Geçerlik, Güvenirlik, Kıraç, Erişen.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasının sorumlu yazarının ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mehmet Akif ERİŞEN)

Correspondence Address: İlgili yazarın kurumsal adresi akademik yayında yer almaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle orijinal yayıncı ve uyarlama yazarlarından izin alınması şartıyla kullanılabilir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır. Kullanım ücreti ve izin koşulları için sorumlu yazar Mehmet Akif ERİŞEN ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Kıraç. R., Erişen, M., A., Çiftçi, Kıraç, F., & Uyar, S. (2021). Selfitis Disease Behavior Scale: Turkish validity and reliability study. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 8(1), 81-86. doi: 10.5152/ADDICTA.2021.21011

Bu çalışmanın orijinal yayın linki: addicta.com.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: selfitis-hastalik-davranisi-olcegi-toad.pdf

Selfitis Hastalık Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almadığı için burada listelenememiştir. Maddeler için orijinal akademik yayına (Kıraç et al., 2021) başvurulması gerekmektedir.