Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu Ölçeği

Özet

Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu Ölçeği (TOAD), bireylerin sosyal ortamlarda başkaları tarafından utandırılma, eleştirilme veya aşağılanma korkusunun düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması Akın ve arkadaşları (2016) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve dili bağlamında geçerli ve güvenilir olduğunu göstermiştir.

Ölçek, tek bir faktör altında toplanan 10 maddeden oluşmaktadır ve yanıtlar 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle toplanmaktadır (1=bana hiç uygun değil, 5=bana çok uygun). Elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayısı (.90) ve tek boyutlu yapının Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanması, TOAD’ın sosyal kaygı ve utançla ilgili araştırmalarda kullanılabilecek sağlam bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Utanma Korkusu, Başkaları Tarafından Utandırılma, Sosyal Kaygı, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Tek Boyutlu Model.

Yazarlar

Ahmet Akın, Sümeyye Rada, Sümeyye Raba, Selda Yılmaz.

Amaç

Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal etkileşimlerde maruz kalmaktan çekindikleri utanç duygusunun yoğunluğunu ve sıklığını standardize edilmiş bir yöntemle belirlemektir. Bu özgül korkunun ölçülmesi, sosyal fobinin ve ilişkili diğer psikopatolojilerin anlaşılmasına katkıda bulunur.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal yabancı dildeki ölçeğin psikolojik eşitliğini ve kültürel uygunluğunu sağlayarak, Türk örnekleminde güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabilir hale getirmektir. Bu sayede, Türkiye’de utanç temelli psikolojik yapılar üzerine yürütülecek araştırmalara bilimsel bir zemin hazırlanmıştır.

Yapı

Ölçek, adından da anlaşılacağı gibi, “Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu” (Fear of Being Shamed by Others) olarak bilinen tek ve net bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle bireyin sosyal kabul görme ihtiyacı ile sosyal reddedilme veya aşağılanma beklentisi arasındaki gerilimden kaynaklanan yoğun bir kaygı türüdür.

Ölçülen bu yapı, bireyin kendine yönelik olumsuz değerlendirmeler yapmasına neden olan, özellikle başkalarının yargılayıcı bakış açılarından duyulan korkuya odaklanır. Bu korku, sosyal kaçınma davranışlarının ve sosyal kaygı bozukluklarının önemli bir bileşeni olarak kabul edilmektedir. Ölçeğin tek boyutlu olması, bu yapının tutarlı ve bütünleşik bir fenomen olarak ele alındığını göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, 10 maddeden oluşan ölçeğin teorik olarak varsayılan tek boyutlu modelinin veri ile yeterli düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Bu bulgu, ölçek maddelerinin gerçekten de Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve yapısal geçerliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olması, ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa değeri .90 olarak hesaplanmıştır.

.90 değeri, psikometrik standartlara göre mükemmel düzeyde bir iç tutarlılığa işaret eder. Bu, ölçekteki 10 maddenin tamamının aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir homojenliğe sahip olduğu ve ölçüm hatasının düşük olduğu anlamına gelmektedir. Bu yüksek güvenilirlik düzeyi, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceği beklentisini güçlendirmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi, ölçeğin 10 maddesinin tek bir temel faktör altında toplandığını doğrulamıştır. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin tasarlanma amacına uygun olarak, utandırılma korkusunu tek bir boyutta ele aldığını göstermektedir.

Kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemi, elde edilen verilerin teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiş ve modelin yeterli uyum sağladığını tespit etmiştir. Bu da ölçeğin unidimensional (tek boyutlu) bir ölçüm aracı olarak kullanılması gerektiğini bilimsel olarak desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: 10 madde ve tek faktörden oluşmaktadır. Cevaplar 5’li Likert tipi derecelendirme ile toplanır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve ergenler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Age Group: 18 yaş ve üzeri (Genel araştırma örneklemi göz önüne alındığında).

Population Details: Psikolojik araştırmalarda sosyal kaygı ve utanç eğilimlerini ölçmek isteyen tüm popülasyonlar.

Test Methodology: Bireysel veya grup şeklinde uygulanabilen öz bildirim (self-report) anket formu.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Fobi, Öz Bilinç Duyguları, Utanç, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Uyarlama.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sorumlu yazarın ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Ahmet Akın)

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeği akademik araştırmalarda kullanmak için sorumlu yazar (Ahmet Akın) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni gereklidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: baskalari-tarafindan-utandirilma-korkusu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Akın, A., Rada, S., Raba, S. ve Yılmaz, S. (2016). Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kesit Akademi Dergisi, 4, 336-343.

Başkaları Tarafından Utandırılma Korkusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sunulmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.