Başkaları Kaynaklı Utanma Ölçeği

Özet

Başkaları Kaynaklı Utanma Ölçeği (BKUÖ), orijinal adı Other as Shamer Scale-2 (OASS-2) olan psikolojik aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin kendi çevrelerindeki önemli diğer kişiler tarafından yargılanma, eleştirilme veya reddedilme algısı sonucunda deneyimledikleri dışsal utanma duygusunun yoğunluğunu ve sıklığını ölçmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, 2020 yılında Begüm Satıcı ve M. Engin Deniz tarafından gerçekleştirilmiş olup, dışsal utanmanın yalnızlık, psikolojik sıkıntı ve genel iyi oluş ile olan ilişkilerini Türk kültürü bağlamında incelemiştir. Ölçek, özellikle sosyal ve klinik psikoloji alanlarında, utanç temelli zorlukların anlaşılması için temel bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Başkaları Kaynaklı Utanma Ölçeği, dışsal utanma, utanç, OASS-2, uyarlama, psikolojik sıkıntı, yalnızlık, psikometri.

Yazarlar

Begüm Satıcı, M. Engin Deniz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendilerini başkalarının gözünden olumsuz ve kusurlu olarak algılama eğilimini, yani dışsal utanma düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu yapı, Paul Gilbert’in utanç teorisi çerçevesinde, kişinin öz-eleştiriden ziyade dışsal eleştiri ve yargılanma beklentisiyle yaşadığı utanç duygusunu temsil eder.

Türkçe uyarlama çalışması, OASS-2’nin Türk örnekleminde kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, dışsal utanma kavramının Türkiye’deki psikolojik araştırmalara entegre edilmesini hedeflemiştir. Bu sayede, dışsal utanmanın psikolojik sıkıntı ve düşük yaşam kalitesi gibi olumsuz sonuçlarla olan güçlü korelasyonları daha derinlemesine incelenebilmektedir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Başkaları Kaynaklı Utanma Ölçeği, bireyin başkalarının kendisi hakkında olumsuz düşündüğüne dair algılarını merkeze alan Dışsal Utanma (External Shame) yapısını ölçmektedir. Dışsal utanma, sosyal bir tehdit algısından kaynaklanır; birey, başkalarının kendisini değersiz, başarısız veya kabul edilemez olarak gördüğüne inanır ve bu durum yoğun utanma duygularına yol açar.

Bu psikolojik yapı, bireyin sosyal kabul görme ihtiyacı ile başkaları tarafından yargılanma korkusu arasındaki çatışmayı yansıtır. Ölçekten yüksek puan alan bireylerin, sosyal ortamlarda sürekli tetikte oldukları ve kendilerini yalnızlık duygularına daha yatkın hissettikleri varsayılmaktadır.

Geçerlik

Satici ve Deniz (2020) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği titizlikle incelenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne uygun olduğunu ve yeterli model uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçüt bağımlı geçerlik bağlamında, Başkaları Kaynaklı Utanma Ölçeği puanlarının, teorik beklentilere paralel olarak, artan psikolojik sıkıntı ve düşük iyi oluş düzeyleri ile anlamlı düzeyde pozitif ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin dışsal utanma yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, Başkaları Kaynaklı Utanma Ölçeği maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı psikolojik yapıyı istikrarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik seviyesi, aracın hem araştırma hem de klinik amaçlar için istikrarlı sonuçlar verdiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde, OASS-2’nin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemek için doğrulayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Analizler, ölçeğin temel bileşeninin, bireylerin başkaları tarafından utandırılma veya eleştirilme algısını temsil eden tek bir baskın faktör etrafında toplandığını göstermiştir. Bu tek faktörlü yapı, dışsal utanma deneyiminin bütünsel doğasını yansıtmaktadır.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation of the Other as Shamer Scale-2)

Format: Likert tipi derecelendirme (Kaynakta kesin olmamakla birlikte, orijinal ölçekler genellikle 5 veya 7’li Likert formatını kullanır.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yetişkinler

Age Group: Belirtilmemiş (Uyarlama genellikle üniversite öğrencisi veya genel yetişkin örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.)

Population Details: Türk kültürüne ait örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

Utanma, dışsal utanma, OASS-2, psikolojik iyi oluş, Begüm Satıcı, Türk uyarlaması, öz bildirim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Begüm Satıcı)

Correspondence Address: Artvin Çoruh Üniversitesi, Artvin, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve psikometrik özellikleri 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Begüm Satıcı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine ve ölçek materyallerine ilişkin PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: baskalari-kaynakli-utanma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Satici, B., & Deniz, M. E. (2020). External shame, loneliness, psychological distress, and well-being: Insights from the Turkish adaptation of the Other as Shamer Scale-2. Current Issues in Personality Psychology, 8(2), 154–167. DOI: 10.5114/cipp.2020.97421. Makaleye erişim linki: czasopisma.bg.ug.edu.pl

Başkaları Kaynaklı Utanma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle bu bölümde herhangi bir madde listesi sunulmamıştır.