Başarılı (Başarısız) Öğrencilere Yönelik Algı Ölçeği

Özet

Başarılı (Başarısız) Öğrencilere Yönelik Algı Ölçeği, Timuçin Aktan tarafından 2006 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, öğrencilerin ve diğer grupların, akademik olarak başarılı ve başarısız olarak tanımlanan öğrenci gruplarına yönelik geliştirdikleri kalıp yargıların doğasını incelemeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin temel teorik çerçevesi, Fiske ve arkadaşları tarafından geliştirilen Sevecenlik ve Yetkinlik (Warmth and Competence) modeline dayanmaktadır. Çalışma, akademik başarı gruplarına yönelik algıların, bu iki temel boyut (sevecenlik ve yetkinlik) üzerinden nasıl farklılaştığını ortaya koymaktadır.

Bu ölçek, özellikle eğitim sosyal psikolojisi alanında, öğrencilerin birbirlerine yönelik algılarını ve akademik kimliklerin sosyal kategorizasyon üzerindeki etkilerini araştırmak için önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirme süreci, Aktan’ın tezinde detaylı olarak açıklanmış olup, orijinal çalışma Hacettepe Üniversitesi’nde bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Başarılı öğrenciler, başarısız öğrenciler, kalıp yargı, algı ölçeği, sevecenlik, yetkinlik, sosyal kategorizasyon, öğrenci performansı, iç grup, dış grup.

Yazarlar

Timuçin Aktan

Amaç

Başarılı (Başarısız) Öğrencilere Yönelik Algı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin akademik başarı düzeylerine göre oluşturulan sosyal gruplara (başarılı ve başarısız öğrenciler) yönelik sahip oldukları bilişsel ve duygusal bileşenleri ölçmektir. Ölçek, özellikle bu gruplara atfedilen özelliklerin, sosyal psikolojide merkezi bir rol oynayan sevecenlik (sıcaklık) ve yetkinlik (beceri) boyutları etrafında nasıl kümelendiğini tespit etmeyi hedefler.

Bu araç, eğitim ortamlarında iç ve dış grupların oluşumunu, bu gruplar arası ilişkileri ve başarı algısının toplumsal yargılara etkisini derinlemesine incelemek için tasarlanmıştır. Ölçek, öğretmenlerin, ebeveynlerin ve öğrencilerin kendilerinin diğer öğrenci gruplarına yönelik örtük veya açık tutumlarını anlamlandırmaya yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, doğrudan Kalıp Yargı İçeriği Modeli (Stereotype Content Model – SCM) temelinde yapılandırılmıştır. SCM’ye göre, sosyal gruplara yönelik algılar iki temel, evrensel boyut üzerinde şekillenir:

• Sevecenlik (Sıcaklık): Grubun iyi niyetli, güvenilir ve arkadaş canlısı olarak algılanma derecesi.
• Yetkinlik (Beceri): Grubun kapasiteli, akıllı ve becerikli olarak algılanma derecesi.

Ölçek, bu iki boyutun, başarılı öğrencilere (genellikle yüksek yetkinlik, değişken sevecenlik) ve başarısız öğrencilere (genellikle düşük yetkinlik, değişken sevecenlik) yönelik atfedilen özellikler listesi üzerinden ölçülmesini sağlar. Bu yapı, akademik başarı bağlamında oluşan sosyal kimliklerin karmaşık doğasını yakalamayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Bu ölçeğin geliştirme çalışması bir yüksek lisans tezi (Aktan, 2006) kapsamında yapıldığı için, geçerlik çalışmaları tezin metodoloji bölümünde detaylandırılmıştır. Tipik bir ölçek geliştirme sürecinde, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi uygulanmış olmalıdır. İçerik geçerliği ise uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır.

Kaynak verilerde spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi sonuçları, madde-toplam korelasyonları) belirtilmemiştir. Detaylı psikometrik geçerlik bulguları için Aktan’ın orijinal tezine başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ile değerlendirilmiştir. Geliştirme çalışmasının doğası gereği, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu varsayılmaktadır.

Ancak, kaynakta kesin güvenirlik katsayıları (Alfa değerleri) sunulmamıştır. Ölçeğin farklı alt boyutları için elde edilen iç tutarlılık değerleri ve test-tekrar test güvenirlik sonuçları, Aktan (2006) tarafından yayımlanan tezde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Başarılı (Başarısız) Öğrencilere Yönelik Algı Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, tezin temelini oluşturan Sevecenlik ve Yetkinlik boyutlarının ampirik olarak doğrulanması amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin beklenen teorik yapıyı destekleyip desteklemediğini kontrol etmek için kritik öneme sahiptir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin başarılı öğrencilere yönelik algıları ve başarısız öğrencilere yönelik algıları ölçen ayrı alt boyutlara ayrıldığını ve her bir algı setinin kendi içinde Sevecenlik ve Yetkinlik faktörlerini içerdiğini göstermelidir. Faktör yükleri ve açıklanan varyans oranları, orijinal tezde mevcuttur.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: Yüksek ihtimalle Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert). Kaynakta derecelendirme bilgisi spesifik olarak belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonu (Aktan’ın tezinde kullanılan örneklem detayları için teze bakılmalıdır).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Üniversite öğrencileri temel alındığında).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler veya eğitim alanında çalışan bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) yöntemi kullanılarak uygulanan kağıt-kalem veya dijital anket formatı. Ölçek maddeleri, başarılı ve başarısız öğrencilere atfedilen sıfatları veya davranışsal yargıları içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, başarı algısı, yetkinlik, sevecenlik, psikometrik araç, öğrenci kalıp yargıları, yüksek lisans tezi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bildirilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Timuçin Aktan (Çalışmanın yapıldığı tarihte Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). Güncel bağlılık için yazarın güncel akademik profili incelenmelidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için doğrudan yazar Timuçin Aktan ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanım genellikle ücretsiz olabilir, ancak resmi izin alınması zorunludur.

Test Yılı: 2006 (Yüksek lisans tezinin tamamlanma yılı).

Orijinal tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim linki: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: basarili-basarisiz-ogrencilere-yonelik-algi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Aktan, T. (2006). Başarılı ve başarısız öğrencilerin iç ve dış gruplarına yönelik kalıp yargılarının sevecenlik ve yetkinlik algısı temelinde incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Başarılı (Başarısız) Öğrencilere Yönelik Algı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sunulmamıştır. Detaylı madde listesi, Aktan (2006) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin ekler bölümünde veya yukarıda belirtilen PDF dosyasında mevcuttur.