Öğrencilere Yönelik Mazeret Bulma Eğilimi Ölçeği

Özet

Öğrencilere Yönelik Mazeret Bulma Eğilimi Ölçeği (ÖMBEÖ), Pınar Elmas ve Sibel Akfırat tarafından 2015 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, öğrencilerin akademik başarısızlık veya zorluk durumlarında kendilerini korumak amacıyla çeşitli içsel veya dışsal mazeretler üretme eğilimlerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu eğilim, genellikle özsaygı (self-esteem) koruma stratejileri bağlamında incelenmektedir. Ölçek geliştirme çalışması, mazeret bulma eğilimi ile öğrencilerin başlangıçtaki özsaygı düzeyleri arasındaki karmaşık ilişkiyi anlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, yapısal geçerlilik ve iç tutarlılık analizleri sonucunda toplam 6 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mazeret Bulma Eğilimi, Özsaygı, Akademik Başarısızlık, Öz-Engelleyici Davranış, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Faktör Analizi, Güvenirlik

Yazarlar

Pınar Elmas, Sibel Akfırat

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin akademik performanslarını veya görevlerini etkileyen olası başarısızlık durumlarından önce veya sonra kullandıkları psikolojik ve davranışsal mazeret bulma eğilimi düzeylerini belirlemektir. Araştırmacılar, bu eğilimin bireyin özsaygısını koruyup korumadığı ve bu koruyucu mekanizmanın başlangıçtaki özsaygı düzeyi ile nasıl bir etkileşim içinde olduğunu incelemek için bu aracı geliştirmişlerdir.

Yapı (Construct)

Öğrencilere Yönelik Mazeret Bulma Eğilimi Ölçeği, öğrencilerin kendilerini zorlu görevlerden veya potansiyel başarısızlıklardan korumak için kullandıkları bilişsel ve davranışsal stratejileri içeren tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle akademik başarısızlık durumunda bireyin yetenek eksikliğinden ziyade, kontrol edilemeyen dışsal veya geçici içsel faktörlere (yorgunluk, hastalık, dikkat dağınıklığı vb.) atıfta bulunarak öz-değeri koruma çabası olarak kavramsallaştırılır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla, toplanan verilere direkt oblik rotasyonlu faktör analizi uygulanmıştır. Analiz öncesinde örneklem yeterliliğini değerlendirmek için yapılan testlerde, Kaiser Meyer Olkin (KMO) değeri .70 olarak tespit edilmiştir ki bu değer, faktör analizinin uygulanabilir olduğunu göstermektedir.

Başlangıçtaki analizlerde, 7 maddenin faktör yükleri .20’nin altında kaldığı için bu maddeler ölçekten çıkarılmıştır. Tekrarlanan analizler sonucunda, geriye kalan 6 maddenin tek bir faktör altında toplandığı ve toplam varyansın %39’unu açıkladığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin mazeret bulma eğilimi yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, maddeler arasındaki korelasyonlar incelenerek hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, ölçek maddelerinin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) Cronbach’s Alpha = .74 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik ölçütler açısından ölçeğin güvenilir ve tutarlı bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, geliştirme aşamasında yapısal geçerliliğini belirlemek üzere KMO Barlett testi ve Direkt Oblik Rotasyonlu Faktör Analizi kullanılarak incelenmiştir. KMO değeri (.70), veri setinin faktörleştirme için uygun olduğunu işaret etmiştir. Analiz sürecinde düşük faktör yüküne sahip 7 madde elenmiştir. Son haliyle 6 maddeden oluşan ölçek, tek bir faktör olarak tanımlanmış ve bu faktör, ölçülen yapıya ait varyansın %39’unu açıklamıştır. Bu bulgular, ölçeğin yapısal olarak güçlü bir tek boyutluluğa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Enstrüman

Test Tipi:

Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format:

Kendini Değerlendirme Ölçeği

Derecelendirme:

5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (1 = Beni hiç yansıtmıyor, 5 = Tamamen beni yansıtıyor).

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Öğrenciler (Akademik Çevrelerdeki Bireyler)

Yaş Grubu:

Genç Yetişkinler ve Yetişkinler (Üniversite öğrencileri veya benzeri akademik ortamlardaki bireyler)

Popülasyon Detayları:

Özellikle akademik başarı kaygısı ve özsaygı koruma stratejileri sergileyen öğrencilere yöneliktir.

Test Metodolojisi:

Kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel uygulama. Puanlama, maddelerin derecelendirmelerinin toplanması veya ortalamasının alınması yoluyla yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Engel, Mazeret, Başarısızlık Atfı, Yapısal Geçerlik, İç Tutarlılık, Cronbach’s Alpha, Psikoloji Çalışmaları Dergisi

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Pınar Elmas

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Bilgi Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresleri:

[email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi:

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi (Tahmini Kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2015

Kullanım İzinleri ve Ücret:

Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Dosyası:

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogrencilere-yonelik-mazeret-bulma-egilimi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Elmas, P. ve Akfırat, S. (2015). Mazeret Bulma Eğilimi İle Özsaygı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Mazeret Bulma Eğilimi Başarısızlık Durumunda Özsaygıyı Korur Mu? Başlangıçtaki Özsaygı Düzeyinin Rolü. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 34(2), 17-34.

Öğrencilere Yönelik Mazeret Bulma Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Sabahları yorgun uyanıyorum, uykumu iyi alamıyorum.
2. Sınavlardan önce hep başım ağrır.
3. Çoğu zaman kendimi yorgun hissederim.
4. Ders çalışmaya diğer işlerden vakit bulamıyorum.
5. Bir işte başarısız olma ihtimalim varsa o işe hiç girişmem.
6. Dikkatim çok çabuk dağılabiliyor.