Başarı Yönelimleri Ölçeği

Özet

Başarı Yönelimleri Ölçeği (BYÖ), Ahmet Akın ve B. Çetin (2007) tarafından Türkçe’ye uyarlanmış olan, bireylerin başarıya yönelik motivasyonel eğilimlerini ölçmeyi amaçlayan psikolojik bir araçtır. Ölçek, başarı yönelimi teorisine dayanarak, orijinal formdaki üç faktörlü yapıyı korumaktadır: Öğrenme Yönelimi (ÖY), Performansa Yaklaşma Yönelimi (PYAY) ve Performanstan Kaçınma Yönelimi (PKAY). Yapılan uyarlama çalışmasında, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile yapı geçerliği test edilmiş ve iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ile test-tekrar test yöntemleri kullanılarak güvenirlik katsayıları rapor edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin Türk kültüründe kullanıma uygun, sağlam psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Başarı Yönelimleri Ölçeği, psikometrik araç, geçerlik, güvenirlik, öğrenme motivasyonu, faktör analizi, uyarlama, akademik başarı.

Yazarlar

Ahmet Akın, B. Çetin

[quads id=5]

Amaç

Başarı Yönelimleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin akademik ve kişisel bağlamlarda başarıya yönelik gösterdikleri motivasyonel eğilimleri üç temel alt boyutta tespit etmektir. Bu alt boyutlar, bireyin göreve hakim olmaya mı (Öğrenme Yönelimi), diğerlerinden daha iyi görünmeye mi (Performansa Yaklaşma Yönelimi) yoksa başarısız görünmekten kaçınmaya mı (Performanstan Kaçınma Yönelimi) odaklandığını belirler.

Akın ve Çetin tarafından 2007 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türkçe konuşan popülasyonlar için geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu amaçla, ölçeğin yapısal uygunluğu ve iç tutarlılığı detaylı bir şekilde incelenmiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki Başarı Yönelimi Teorisi kapsamında yer alan motivasyonel yapıları ölçmektedir. Bu yapı, bireylerin başarı durumlarına nasıl yaklaştığını, başarıyı nasıl tanımladığını ve ne tür hedefler belirlediğini ifade eder. BYÖ, literatürde yaygın olarak kabul gören üç boyutlu bir başarı yönelimi modelini temel alır:

• Öğrenme Yönelimi (ÖY): Bireyin yeterliliğini artırmaya, yeni beceriler kazanmaya, göreve hakim olmaya ve kişisel gelişim göstermeye odaklanması.
• Performansa Yaklaşma Yönelimi (PYAY): Bireyin diğerlerinden daha iyi görünmek, yeterliliğini kanıtlamak ve pozitif yargılar almak amacıyla hedefler belirlemesi.
• Performanstan Kaçınma Yönelimi (PKAY): Bireyin yetersiz görünmekten, başarısız olmaktan veya negatif sosyal yargılara maruz kalmaktan kaçınmak amacıyla hedefler belirlemesi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal formunda öngörülen üç faktörlü yapıyla yüksek düzeyde uyum sağladığını ve yapısal olarak geçerli olduğunu doğrulamıştır. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen alt yapıları doğru bir şekilde ayırdığını göstermektedir.

Yapılan madde analizi sonucunda, ölçeğin maddelerinin ayırt edicilik düzeyleri incelenmiştir. Düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları ÖY alt boyutu için .42 ile .58, PYAY için .48 ile .61 ve PKAY için .48 ile .60 arasında değişmiştir. Bu değerler, maddelerin ilgili toplam puanla yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ve iç tutarlılığa katkı sağladığını göstermektedir. Ayrıca, %27’lik alt ve üst grupların madde puanlarındaki farklara ilişkin t değerlerinin 7.41 ile 27.94 arasında sıralanması, tüm maddelerin başarı yönelimlerini ölçme konusunda yüksek düzeyde ayırt ediciliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Başarı Yönelimleri Ölçeği’nin güvenirlik analizleri hem iç tutarlılık hem de zaman içindeki kararlılık açısından değerlendirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri alt boyutlar için kabul edilebilir düzeyin üzerinde bulunmuştur:

• Öğrenme Yönelimi (ÖY): .77
• Performansa Yaklaşma Yönelimi (PYAY): .79
• Performanstan Kaçınma Yönelimi (PKAY): .78

Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını ölçen test-tekrar test güvenirlikleri de yüksek korelasyonlar göstermiştir. Bu değerler, her bir faktör için sırasıyla ÖY için .95, PYAY için .91 ve PKAY için .94 olarak rapor edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA, Başarı Yönelimleri Ölçeği’nin (BYÖ) üç faktörlü yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğunu ve teorik beklentilerle uyum sağladığını göstermiştir.

Faktör yükleri analizi, her bir maddenin kendi faktörüne güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur. BYÖ’nün faktör yükleri; ÖY alt boyutu için .47 ile .78, PYAY için .67 ile .92 ve PKAY için .48 ile .69 arasında değişmektedir. Bu yüksek faktör yükleri, her bir alt boyutun ölçtüğü yapıyı net bir şekilde temsil ettiğini ve ölçek yapısının sağlam olduğunu desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal ölçeğin formatına uygun olarak Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genç Yetişkinler

Yaş Grubu: 18+

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

BYÖ, ÖY, PYAY, PKAY, psikometri, test-tekrar test, Cronbach Alfa, akademik motivasyon, psikolojik ölçüm, yapısal eşitlik modellemesi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Akın

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2007 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Ahmet Akın) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım koşulları yazar tarafından belirlenmelidir.

Kaynaklar

Akın, A. ve Çetin, B. (2007). Başarı Yönelimleri Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eurasian Journal of Educational Research, 7(26), 1-12.

Orijinal makalenin linki: ejer.com.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: basari-yonelimleri-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Başarı Yönelimleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.