Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu

Özet

Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BIS-11-KF), bireylerin dürtüsellik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan 30 maddelik Barratt Dürtüsellik Ölçeği’nin (BIS-11) Türkçe adaptasyonunun kısaltılmış versiyonudur. Bu ölçek, orijinal üç faktörlü yapıyı koruyarak 15 maddeye indirilmiş ve klinik ile araştırma ortamlarında dürtüselliğin farklı boyutlarını hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamıştır. Kısa formun geliştirilmesi, Türkiye popülasyonunda daha pratik bir ölçüm aracı ihtiyacına yanıt vermektedir.

Ölçek, dürtüselliğin teorik olarak ayrıştırılan üç ana boyutunu (Dikkat Dürtüselliği, Motor Dürtüsellik ve Plan Yapmama) ölçmek üzere tasarlanmıştır. BIS-11-KF, 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır ve toplamda 15 madde içerir. Uyarlama çalışması, kısa formun orijinal 30 maddelik form ile yüksek korelasyon gösterdiğini ve kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Dürtüsellik, Barratt Dürtüsellik Ölçeği, BIS-11-KF, Psikometrik, Uyarlama, Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Lut Tamam, Hakan Güleç, Gökben Karataş

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 30 maddelik orijinal Barratt Dürtüsellik Ölçeği’nin (BIS-11) psikometrik özelliklerini koruyarak, Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler için daha kısa ve pratik bir değerlendirme aracı sağlamaktır. Bu kısa form (BIS-11-KF), özellikle büyük örneklem gruplarında veya zaman kısıtlı klinik uygulamalarda dürtüsellik düzeylerinin hızlı bir şekilde taranmasını mümkün kılmaktadır.

Uyarlama çalışması, dürtüsellik yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek ve orijinal ölçeğin üç faktörlü yapısını 15 madde üzerinden yeniden doğrulamaktır. Böylece, dürtüselliğin dikkat, motor ve plan yapmama alt boyutlarında güvenilir ölçümler elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojide merkezi bir yapı olan dürtüselliği ölçmektedir. Dürtüsellik, genellikle sonuçları düşünmeden hızlı ve plansız hareket etme eğilimi olarak tanımlanır ve birçok psikiyatrik bozuklukla ilişkilidir. BIS-11-KF, bu karmaşık yapıyı üç ana alt boyuta ayırarak ölçmektedir, bu da dürtüselliğin farklı tezahürlerini ayırt etme imkanı sunar:

• Dikkat Dürtüselliği: Bireyin dikkatini sürdürmede zorluk çekmesi, zihinsel olarak hızlı kararlar vermesi ve bir işten diğerine kolayca geçmesiyle ilgilidir. Bu boyut, bilişsel düzeydeki dürtüsel eğilimleri yansıtır.

• Motor Dürtüsellik: Harekete geçme ve eyleme dökme eğilimi; genellikle ani ve kontrolsüz fiziksel tepkilerle ilişkilidir. Bu, davranışsal düzeydeki dürtüselliği temsil eder.

• Plan Yapmama: Geleceği planlama ve düşünme yeteneğindeki eksikliği ifade eder; genellikle anlık tatmin arayışı veya kısa vadeli düşünme baskındır. Bu boyut, bilişsel planlama eksikliğini ölçer.

Geçerlik

BIS-11-KF’nin geçerlik çalışması, 30 maddelik orijinal BIS-11 formu ile karşılaştırılarak yürütülmüştür. Kısa formun geliştirilmesi sürecinde, 15 maddelik son formun tanımlayıcı bulguları, karşılaştırma olanağı sağlamak amacıyla 30 maddelik orijinal form ile birlikte incelenmiştir. Analizler, kısa formun puan dağılımının normal dağılım özelliği gösterdiğini teyit etmiştir.

Önemli bir uyum geçerliği kanıtı olarak, BIS-11-KF toplam puanları, orijinal BIS-11 toplam puanları ile son derece yüksek düzeyde uyum göstermiştir (r=,94, p<,001). Ayrıca, kısa formun puanları, orijinal formdan çıkarılan kalan maddelerle bile anlamlı bir korelasyon (r=,65, p<,001) sergilemiştir. Kalan maddelerin BIS-11 ile korelasyonuna bakıldığında ise ilişkinin yine yüksek derecede olduğu (r=,87, p<,001) görülmüştür. Bu bulgular, 15 maddelik kısa formun, orijinal ölçeğin ölçtüğü dürtüsellik yapısını büyük ölçüde temsil etme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

BIS-11-KF’nin güvenirlik analizi, 15 maddelik formun ve alt ölçeklerinin iç tutarlılık düzeylerini değerlendirmiştir. Puan dağılımının yüksek uyum göstermesinin ardından, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa değerleri hesaplanmıştır.

Tüm ölçek için hesaplanan Cronbach alfa değeri 0.82 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda uyumlu olduğunu göstermektedir. Alt ölçekler için Cronbach alfa değerleri ise 0,64 ile 0,80 aralığında değişmektedir. Bu sonuçlar, kısa formun hem toplam puanda hem de üç alt boyutunda psikometrik açıdan güvenilir ölçümler sunduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

BIS-11-KF’nin geliştirilmesi ve yapı geçerliğinin belirlenmesi sürecinde, 30 maddelik orijinal BIS-11’in Türkçe versiyonu üzerinde kapsamlı bir açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, temel bileşenler analizi ile başlatılmış ve ardından faktörlerin yorumlanabilirliğini artırmak amacıyla varimax döndürmesi kullanılmıştır.

Kısa formun oluşturulması, daha önce yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında elde edilen üç faktörlü çözüme dayandırılmıştır. Her bir faktöre ait en yüksek faktör yüküne sahip 5 madde belirlenerek, toplamda 15 maddelik nihai kısa form oluşturulmuştur. Bu 15 maddelik form tekrar açımlayıcı faktör analizi işlemine tabi tutulmuş ve üç faktörlü yapının (Dikkat Dürtüselliği, Motor Dürtüsellik ve Plan Yapmama) korunduğu ve her alt boyutun 5 maddeden oluştuğu doğrulanmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal ölçeğin kısaltılmış Türkçe formu)

Biçim: 15 madde, 3 alt boyut

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve genel popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri ve/veya klinik popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Puanlama şu şekildedir: 1=nadiren/hiçbir zaman – 4=hemen her zaman/her zaman.

Anahtar Kelimeler

Dürtüsellik Ölçümü, Psikoloji Ölçeği, BIS-11 Kısa Formu, Likert Ölçeği, Varimax, İç Tutarlılık, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri mevcut değildir (Sorumlu Yazar: Lut Tamam).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu’nun Türkçe uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve güncel ücretlendirme bilgileri hakkında sorumlu yazar Lut Tamam ile e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF makalesi, Noropsikiyatri Arşivi üzerinden erişilebilirdir: noropsikiyatriarsivi.com. Ayrıca, orijinal PDF dosyası burada belirtilmiştir: barratt-durtusellik-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Kaynaklar

• Tamam, L., Güleç, H. ve Karataş, G. (2013). Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (Bıs-11-Kf) Türkçe uyarlama çalışması. Noropsikiyatri Arşivi, 50(2), 130-134. doi: 10.4274/npa.y 6296

Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu Maddeleri

Ölçek, toplamda 3 alt boyut ve 15 maddeden oluşmaktadır. Her bir alt boyut, 5 madde içermektedir:

• Dikkat Dürtüselliği (5 m): Düşünmeden iş yaparım.

• Motor Dürtüsellik (5 m): Aklıma estiği gibi hareket ederim.

• Plan Yapmama (5 m): İşlerimi dikkatle planlarım.