Barratt Dürtüsellik Ölçeği

Özet

Barratt Dürtüsellik Ölçeği (BDÖ-11), bireyin dürtüsellik düzeyini ve bu yapının farklı boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş, yaygın olarak kullanılan bir kendini değerlendirme aracıdır. Sunulan bu giriş, ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Türkçe uyarlaması, ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve popülasyonu üzerinde değerlendirmeyi amaçlamıştır. Ölçek, dürtüselliğin çok boyutlu doğasını yakalamak üzere tasarlanmıştır ve klinik ile araştırma ortamlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. BDÖ-11, özellikle dikkat, motor ve planlama dışı dürtüsellik gibi alt boyutları değerlendirerek dürtüsel davranışların kapsamlı bir profilini sunar.

Anahtar Kelimeler

Barratt Dürtüsellik Ölçeği, BDÖ-11, Dürtüsellik, Psikolojik Ölçüm, Psikometri, Uyarlama, Kendini Değerlendirme.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricisi Ernest S. Barratt’tır. Türkçe uyarlamasını gerçekleştiren ve bu akademik girişte referans alınan çalışmanın yazarları şunlardır: Hüseyin Güleç, Levent Tamam, Meral Yazıcı-Güleç, Mustafa Turhan, Gökhan Karakuş, Mustafa Zengin ve Matthew S. Stanford.

Amaç

Barratt Dürtüsellik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerdeki dürtüsellik eğilimini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçüm, dürtüselliğin tek bir yapıdan ziyade, farklı bileşenlerden oluşan çok boyutlu bir özellik olduğunu varsayar. Ölçek, dürtüselliğin klinik popülasyonlarda (örneğin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Madde Kullanım Bozuklukları) ve genel popülasyonda değerlendirilmesi, araştırılması ve tedavi takibi amacıyla kullanılmaktadır. Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, BDÖ-11’in geçerli ve güvenilir bir Türkçe versiyonunu Türk kültürüne kazandırmaktır.

Yapı

Barratt Dürtüsellik Ölçeği (BDÖ-11), psikolojideki temel yapılardan biri olan dürtüsellik yapısını ölçmektedir. Dürtüsellik, genellikle potansiyel olumsuz sonuçları düşünmeksizin hızlı ve plansız hareket etme eğilimi olarak tanımlanır. BDÖ-11, bu yapıyı üç ana faktör altında incelemektedir:

• Dikkat Dürtüselliği (Attentional Impulsiveness): Dikkati sürdürmede güçlük çekme, bilişsel hız ve konsantrasyon eksikliği ile ilgilidir.
• Motor Dürtüselliği (Motor Impulsiveness): Harekete geçme veya tepki verme eğilimi, eylemlerin planlanmadan gerçekleştirilmesi.
• Planlama Dışı Dürtüsellik (Nonplanning Impulsiveness): Geleceği düşünmeme, plan yapmama ve şimdiki anın tatminine odaklanma eğilimi.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Güleç ve arkadaşları (2008) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışma, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemiş ve orijinal ölçekle tutarlı bir faktör yapısı elde etmeyi hedeflemiştir. Geçerlik analizleri, Türkçe formun dürtüsellik kavramını uluslararası standartlara uygun bir şekilde ölçtüğünü destekler nitelikte bulunmuştur. Genellikle yapı geçerliği kapsamında doğrulayıcı faktör analizi kullanılarak, üç faktörlü yapının Türk popülasyonunda da temsil edildiği gösterilmiştir.

Güvenirlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Güleç et al., 2008), Barratt Dürtüsellik Ölçeği’nin güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri ile incelenmiştir. İç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini göstermiş olup, yüksek güvenirlik değerleri elde edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türkçe formunun zaman içinde tutarlı ölçümler yapma yeteneğine sahip olduğunu ve maddelerinin birbirleriyle uyumlu çalıştığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11’in (BDÖ-11) orijinal yapısı, genellikle üç faktörlü bir modelle tanımlanır. Türkçe uyarlama çalışmasında da bu faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması amaçlanmıştır. Yapılan faktör analizi (genellikle doğrulayıcı faktör analizi), Dikkat, Motor ve Planlama Dışı Dürtüsellik olmak üzere üç alt boyutu desteklemiştir. Bu, ölçeğin orijinal teorik yapısının kültürel ve dilsel adaptasyondan sonra da korunduğunu göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği. BDÖ-11, genellikle 30 maddeden oluşur ve yanıtlar Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak verilir.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama).

Popülasyon Grubu: Klinik ve genel popülasyon. Özellikle psikiyatrik bozuklukları (örn. Bipolar bozukluk, DEHB, Madde bağımlılığı) olan bireylerin dürtüsellik düzeylerini ölçmek için sıklıkla kullanılır.

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri ve/veya psikiyatri hastaları gibi çeşitli örneklemler üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, kendilerine sunulan ifadeleri (örneğin, “Hızlı kararlar veririm”) dörtlü Likert tipi bir ölçek üzerinde (Nadiren/Asla, Bazen, Sık Sık, Neredeyse Her Zaman/Her Zaman) derecelendirirler. Yüksek skorlar daha yüksek dürtüsellik seviyesini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Dürtü Kontrol Bozuklukları, Bilişsel Dürtüsellik, Motor Dürtüsellik, Planlama Dışı Dürtüsellik, Klinik Psikometri, Kendini Değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Bulunmamaktadır.

Bağlılık E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın e-posta adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri Kaynağında Bulunmamaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle orijinal geliştiricisi tarafından serbest bırakılmıştır, ancak her uyarlama için yerel telif hakları ve izinler kontrol edilmelidir. Türkçe versiyonun sorumlu yazarından izin alınması önerilir.

Test Yılı (Uyarlama): Türkçe uyarlama çalışması 2008 yılında yayımlanmıştır.

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-barratt-impulsiveness-scale-11-toad.pdf

Kaynaklar

• Güleç, H., Tamam, L., Yazıcı-Güleç ,M., Turhan, M., Karakuş, G., Zengin, M.& Stanford, M.S.(2008). Psychometric properties of the Turkish version of The Barratt Impulsiveness Scale-11.Bulletin of Clinical Psychopharmacology, 18(4), 251-258.
• Barratt, E. S. (1994). Impulsiveness and aggression. In J. Monahan & H. J. Steadman (Eds.), Violence and mental disorder: Developments in risk assessment (pp. 69–92). University of Chicago Press. (Orijinal ölçek geliştirme referansı).

Barratt Dürtüsellik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Güleç ve arkadaşları (2008) tarafından yayımlanan uyarlama çalışmasına başvurunuz.