Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeği

Özet

Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeği (ABÖÖ), ebeveynlerin çocuk yetiştirme süreçlerinde kendilerini ne kadar yetkin ve yeterli hissettiklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, özellikle 1 ila 3 yaş arasındaki çocukların ebeveynlerinin özyeterlik düzeylerini belirlemeye odaklanmıştır. Bu ölçek, Bandura’nın sosyal öğrenme teorisine dayanan özyeterlik kavramının, ebeveynlik rolüne özgü becerilere uygulanışını ölçmektedir.

Uyarlama çalışması, toplum sağlığı ve çocuk gelişimi alanlarında yapılan araştırmalara önemli katkılar sağlamış olup, ebeveyn destek programlarının etkinliğini ölçmek ve risk altındaki aileleri belirlemek için temel bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Özyeterlik, anne babalık, ebeveyn becerileri, uyarlama, psikometri, 1-3 yaş, çocuk gelişimi.

Yazarlar

Elibol, F., Mağden, D., Alpar, R.

[quads id=5]

Amaç

Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin (genellikle annelerin) 1-3 yaş aralığındaki çocuklarının bakımı, eğitimi ve sosyal-duygusal gelişimi ile ilgili görevleri başarıyla yerine getirebileceklerine dair olan inanç düzeylerini ölçmektir. Bu inanç düzeyi, ebeveynlik davranışlarının kalitesini ve sürekliliğini doğrudan etkilediği için kritik öneme sahiptir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültürüne özgü ebeveynlik pratikleri bağlamında, yabancı dildeki orijinal aracın psikometrik özelliklerini koruyarak, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki ebeveyn-çocuk sağlığı araştırmalarına ve klinik uygulamalara standart bir araç kazandırılmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojide Albert Bandura tarafından geliştirilen merkezi bir kavram olan özyeterlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Özyeterlik, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirebilme kapasitesine olan inancını ifade eder.

Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeği, bu genel kavramı spesifik olarak anne babalık rolüne taşır. Ölçek maddeleri genellikle disiplin uygulama, duygusal destek sağlama, çocuğun gelişimsel kilometre taşlarına ulaşmasına yardımcı olma ve zorlayıcı durumlarla başa çıkma gibi alt boyutları kapsar. Yüksek özyeterliğe sahip ebeveynlerin, stresli durumlarda daha az kaygı yaşadığı ve daha tutarlı, olumlu anne babalık stratejileri uyguladığı varsayılır.

Geçerlik

Elibol, Mağden ve Alpar (2007) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal ve içerik geçerliğini incelemiştir. Yapılan geçerlik analizleri, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı (ebeveyn özyeterliği) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Çalışmada, faktör analizleri aracılığıyla ölçeğin faktör yapısının orijinal formla uyumlu olup olmadığı araştırılmış, ayrıca ölçeğin diğer ilgili değişkenlerle (örneğin, ebeveyn stresi veya çocuk davranış problemleri) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediği (ölçüt bağıntılı geçerlik) incelenmiştir. Ancak, bu kaynakta spesifik geçerlik katsayılarına dair detaylar sağlanmamıştır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasının bir diğer kritik aşaması, ölçeğin güvenirlik özelliklerini, yani ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını belirlemektir. Güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak değerlendirilir.

Uyarlama çalışmasında, ölçek maddelerinin kendi aralarındaki tutarlılığının yeterli düzeyde olduğu ve zaman içinde ölçümlerin istikrarını koruduğu varsayılmaktadır. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar verebileceğine işaret eder. Kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeği’nin Türkçe formunun faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların ebeveyn özyeterliği kavramını ne ölçüde temsil ettiğini ortaya koyar.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin boyut sayısının (eğer çok boyutluysa) Türkçe formda da korunup korunmadığı kontrol edilmiştir. Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve teorik çerçevesini desteklemede merkezi bir rol oynamaktadır. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuta (örneğin, duygusal yeterlik, davranışsal yeterlik) sahip mi olduğunu netleştirmeye yardımcı olmuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatındadır (Örn: Hiç Yeterli Değil – Tamamen Yeterli).

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (Anne ve/veya Baba)

Age Group: 1-3 Yaş Arası Çocukların Ebeveynleri

Population Details: Ölçek, küçük çocukların gelişim dönemi ihtiyaçlarına odaklandığı için, özellikle erken çocukluk döneminde çocuğu olan ebeveynler için tasarlanmıştır. Çoğu psikometrik çalışmada olduğu gibi, uygulamanın büyük bir kısmı anneler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Özbildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, kendi ebeveynlik becerilerine dair inançlarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, çocuk gelişimi, toplum sağlığı, psikometri, güvenirlik, geçerlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Correspondence Address: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl 2007’dir. Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin ve uyarlama çalışmasını yapan Elibol, Mağden ve Alpar’ın izinlerinin alınması gerekmektedir. Ticari olmayan akademik araştırmalar için genellikle izin prosedürleri mevcuttur. Ölçeğin ticarileştirilmiş bir ücret yapısı hakkında bilgi mevcut değildir.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine Hacettepe Üniversitesi Toplum Hekimliği Bülteni üzerinden erişim sağlanabilmektedir. Makalenin PDF bağlantısı aşağıdadır: thb.hacettepe.edu.tr.

Ölçeğin Türkçe formunun PDF dosyası bu adresten indirilebilir: anne-babalik-becerilerinde-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Elibol, F., Mağden, D., ve Alpar, R. (2007). Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeğinin (1-3 Yaş) Geçerlik ve Güvenirliği. Toplum Hekimliği Bülteni, 26(3)- 25-31.
• Orijinal makale bağlantısı: http://www.thb.hacettepe.edu.tr/arsiv/2007/sayi_3/baslik5.pdf
• Ölçek PDF bağlantısı: https://tr-scales.arabpsychology.com/wp-content/uploads/pdf/anne-babalik-becerilerinde-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Anne Babalık Becerilerinde Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriklerinde mevcut değildir. Bu nedenle, ölçeğin orijinal maddeleri buraya eklenememiştir.