Anne Babalık Becerileri ve İletişim Ölçeği

Özet

Anne Babalık Becerileri ve İletişim Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarıyla kurdukları ilişki kalitesini, uyguladıkları yetiştirme stillerini ve sahip oldukları iletişim yeterliliklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle ergen gelişim döneminde ebeveynlerin rehberlik rolünün önemini vurgulayan müdahale programları bağlamında kullanılmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2016 yılında Karaırmak, Özeke-Kocabaş ve Toker tarafından gerçekleştirilmiş olup, ergenlerde olumsuz kimlik gelişiminin önlenmesine yönelik bir aile rehberlik programının etkililiğini ölçmek için temel araçlardan biri olarak hizmet etmiştir. Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin sergilediği olumlu ve yapıcı anne babalık becerileri ile açık ve destekleyici iletişim düzeylerini tespit etmektir.

Anahtar Kelimeler

Anne Babalık Becerileri, Ebeveyn İletişimi, Ergenlik, Aile Rehberlik Programı, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Kimlik Gelişimi

Yazarlar

Karaırmak, Ö., Özeke-Kocabaş, E., Toker, N.

​

Amaç

Anne Babalık Becerileri ve İletişim Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarıyla olan ilişkilerinde kullandıkları spesifik beceri setlerini ve karşılıklı iletişim biçimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin sağlıklı gelişimini destekleyen ve riskli davranışları azaltan ebeveynlik pratiklerini belirlemeye odaklanır. Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının duygusal ve sosyal gelişimine ne kadar destekleyici olduklarını, sınır koyma yöntemlerinin yapıcı olup olmadığını ve sorun çözme süreçlerinde ne kadar katılımcı davrandıklarını değerlendirir.

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Türkiye bağlamında yürütülen aile rehberlik ve eğitim programlarının başlangıç ve bitiş aşamalarında ebeveyn yeterliliğindeki değişimi izlemek amacıyla kullanılmıştır. Bu sayede, uygulanan müdahalelerin ebeveynlerin anne babalık becerileri üzerindeki etkisini bilimsel olarak kanıtlama imkânı sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, adından da anlaşılacağı üzere iki ana psikolojik yapıya odaklanmaktadır: Anne Babalık Becerileri ve Ebeveyn-Ergen İletişimi. Anne Babalık Becerileri alt yapısı, genellikle ebeveynin çocuğun yaşamını düzenleme, izleme, duygusal destek sağlama ve uygun disiplin yöntemlerini kullanma yeteneklerini kapsar. Bu beceriler, ergenin özerklik kazanma çabaları sırasında kritik öneme sahiptir.

İletişim yapısı ise, ebeveyn ve ergen arasındaki bilgi akışının açıklığını, karşılıklı saygıyı, empatiyi ve çatışma çözme yeteneğini ölçer. Etkili iletişim, ergenin kimlik gelişimi sürecinde kendini ifade etmesi ve duygusal ihtiyaçlarının karşılanması açısından hayati bir rol oynamaktadır. Ölçek, bu iki yapının birleşimini değerlendirerek ebeveynlik kalitesine dair kapsamlı bir profil sunmayı hedefler.

Geçerlik

Anne Babalık Becerileri ve İletişim Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışmasında (Karaırmak ve diğerleri, 2016), ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere çeşitli psikometrik özellikler analiz edilmiştir. Adaptasyon sürecinde, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliği sağlanmış ve uzman görüşleri alınmıştır.

Yapı geçerliğini test etmek amacıyla, ölçeğin faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olup olmadığını belirlemek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapıyı koruduğunu veya Türkçe örneklemde anlamlı ve kabul edilebilir uyum indeksleri sergileyen modifiye edilmiş bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, ebeveyn kabulü, aile işlevselliği, ergen özsaygısı) beklenen yönde ilişkilenip ilişkilendiğini kontrol etmek için ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları da yapılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, adaptasyon çalışmasının önemli bir parçasını oluşturmaktadır. İç tutarlılık güvenirliğini belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Adaptasyon çalışmasında, ölçeğin alt boyutlarının her biri için ayrı ayrı iç tutarlılık katsayıları rapor edilmiştir. Bu katsayıların kabul edilebilir sınırların (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde olması, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Ayrıca, zamanla değişmeyen özelliklerin ölçümünde tutarlılığı değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır; bu, ölçeğin kısa bir zaman aralığı içinde uygulandığında benzer sonuçlar vermesi anlamına gelir.

Faktör Analizi

Anne Babalık Becerileri ve İletişim Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal bütünlüğünü doğrulamak için faktör analizleri uygulanmıştır. Orijinal ölçek çok boyutlu bir yapıya sahip olduğundan, uyarlama çalışmasında öncelikle keşfedici faktör analizi (KFA) ile Türkçe veri setinde kaç faktörün ortaya çıktığı incelenmiş olabilir. Ardından, teorik olarak beklenen faktör yapısını test etmek ve doğrulamak için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA, ölçeğin Anne Babalık Becerileri ve Ebeveyn-Ergen İletişimi gibi temel alt boyutlarını destekleyen faktör yüklerini ve model uyum indekslerini (RMSEA, CFI, TLI vb.) sunmuştur. Bu analizler, ölçeğin Türkçe kültürüne özgü farklılıklar taşıyıp taşımadığına dair önemli bilgiler sağlamış ve ölçek maddelerinin hangi alt boyuta güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Genellikle 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılarak ebeveynlerin kendi algılarını raporladığı bir öz bildirim ölçeğidir.

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinal dili bilinmemektedir, ancak adaptasyon Türkçe olarak yapılmıştır).

Popülasyon Grubu: Ergen çocuklara sahip ebeveynler (Anne ve/veya Babalar).

Yaş Grubu: Ebeveynler (Genellikle 30-55 yaş aralığı); hedef alınan çocuk yaşı ergenlik dönemidir (12-18 yaş).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, ergen çocuklara sahip ebeveynler. Ölçek, özellikle aile rehberlik programlarına katılan veya potansiyel risk altındaki aileler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, katılımcıların belirtilen anne babalık becerileri ve iletişim ifadelerine ne ölçüde katıldıklarını belirttikleri öz bildirim yöntemidir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Yeterliliği, Aile Eğitimi, Çocuk Gelişimi, Öz Bildirim Ölçeği, Aile Danışmanlığı, Psikometri, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi

​

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Özlem KARAIRMAK için: [email protected]

Yazışma Adresi: Bahçeşehir Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü (2016 verilerine dayanarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanımı, sorumlu yazar Özlem KARAIRMAK ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle referans gösterilmek suretiyle mümkün olmaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2016 yılında yayımlanan akademik çalışma kapsamında gerçekleştirilmiştir. Orijinal ölçeğin geliştirme yılı ve telif hakları, adaptasyon çalışmasında belirtilen orijinal kaynağa bağlıdır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: anne-babalik-becerileri-ve-iletisim-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Karaırmak, Ö., Özeke-Kocabaş, E. ve Toker, N. (2016). Ergenlerde olumsuz kimlik gelişiminin önlenmesine yönelik aile rehberlik programı. Yaşadıkça Eğitim Dergisi, 30 (2), 1-20.
2. Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.gov.tr
3. Ölçeğin orijinal PDF dokümanı: The original PDF can be downloaded here: anne-babalik-becerileri-ve-iletisim-olcegi-toad.pdf

​

Anne Babalık Becerileri ve İletişim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu bölüm, ölçek maddelerinin listelenmesi için ayrılmıştır.