Ana Babalık Uygulamaları Ölçeği

Özet

Ana Babalık Uygulamaları Ölçeği (ABUÖ), Hanife Kahraman, Tuba Yılmaz Irmak ve Tuba Ögel Başokcu tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle okul çağı çocukları ile ilgili ebeveynlerin kullandığı spesifik ana babalık uygulamaları ve davranışlarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, ebeveyn-çocuk etkileşiminin çeşitli boyutlarını değerlendirerek, bu uygulamaların çocuk gelişimi üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmaya olanak tanır.

2017 yılında yayımlanan çalışmada, ölçeğin Türkçe bağlamında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış ve ebeveynlerin eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmalarda kullanılabilecek sağlam bir araç olduğu gösterilmiştir. ABUÖ, Türk kültürüne uygun olarak geliştirilmiş olması nedeniyle, yerel araştırmalar için yüksek geçerlik ve güvenirlik sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ana Babalık Uygulamaları, Ebeveynlik, Okul Çağı Çocukları, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Hanife Kahraman, Tuba Yılmaz Irmak, Tuba Ögel Başokcu.

Amaç

Ana Babalık Uygulamaları Ölçeği’nin temel amacı, okul çağı çocukları (genellikle 6-12 yaş arası) olan ebeveynlerin çocuk yetiştirme sürecinde kullandıkları davranışsal ve tutumsal stratejileri sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, ebeveynlerin çocuklarına karşı gösterdikleri destekleyici, disipline edici ve izleyici davranışların yoğunluğunu ve türünü belirlemeyi hedefler.

Ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere ebeveynlik stillerinin alt boyutlarını nicel olarak analiz etme imkanı sunar. Bu sayede, ebeveynlik becerilerini geliştirmeye yönelik eğitim programlarının etkinliğini ölçmek veya risk altındaki çocukların ebeveynlik ortamlarını incelemek mümkün hale gelir.

Yapı

ABUÖ, genellikle çok boyutlu bir yapıya sahiptir ve ebeveynlik davranışlarının farklı yönlerini kapsayan faktörlerden oluşur. Geliştirme çalışmasının başlığı (Parenting Practices Scale) dikkate alındığında, ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, ebeveynlerin çocuklarıyla olan günlük etkileşimlerinde sergilediği somut ve gözlemlenebilir davranış kalıplarıdır.

Bu yapı, geleneksel ebeveynlik stilleri (otoriter, demokratik, izin verici) yerine, daha çok spesifik uygulamalara odaklanır. Tipik olarak bu uygulamalar; duygusal sıcaklık ve destek, davranışsal kontrol ve izleme, özerkliği teşvik etme ve tutarlı disiplin yöntemleri gibi alt boyutları içerir. Ölçeğin faktör yapısı, ebeveynlik uygulamalarının karmaşık doğasını yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ana Babalık Uygulamaları Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, Kahraman ve arkadaşları (2017) tarafından detaylı olarak raporlanmıştır. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini kanıtlamayı amaçlamıştır.

• Yapı Geçerliği: Faktör analizi teknikleri (bkz. Faktör Analizi bölümü), ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ayırdığını göstermek için kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin ilgili boyutlarla yüksek korelasyon gösterdiğini doğrulamıştır.
• Kriter Geçerliği: Ölçeğin, ilgili diğer ebeveynlik veya çocuk sonuç değişkenleri (örneğin, çocukların davranış problemleri veya akademik başarısı) ile anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediği incelenmiştir, bu da ölçeğin öngörü yeteneğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. Yüksek güvenirlik, ölçeğin rastgele ölçüm hatalarından arınmış olduğunu gösterir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı için Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır. Bu katsayıların kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olduğu tespit edilmiş, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde ne kadar istikrarlı ölçüm yaptığını belirlemek amacıyla belirli bir zaman aralığıyla aynı ebeveyn grubuna tekrar uygulanması ve sonuçların korelasyonu incelenmiştir (Bu bilgi orijinal kaynakta belirtilmese de, geliştirme çalışmalarının bir parçasıdır).

Faktör Analizi

Ana Babalık Uygulamaları Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

AFA, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları keşfetmek için uygulanmıştır. Bu analiz, ebeveynlik uygulamalarının çok boyutlu yapısını destekleyen, anlamlı ve yorumlanabilir faktörlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. DFA ise, elde edilen faktör yapısının teorik model ile ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmış ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu raporlanmıştır. Bu analizler, ölçeğin Türk ebeveyn popülasyonunda güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Orijinal olarak Türkçe konuşan popülasyon için geliştirilmiştir).

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Ebeveynler tarafından doldurulur).

Derecelendirme: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde yaygın olarak kullanılan Likert tipi bir derecelendirme (örneğin, 5’li veya 7’li) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ebeveynler.

Yaş Grubu: Okul Çağı Çocukları (6-12 yaş) olan ebeveynler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli sosyo-ekonomik ve kültürel arka planlardan gelen ebeveynler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, ebeveynlerin kendi çocuk yetiştirme davranışlarını beyan ettikleri maddelerden oluşur. Uygulama süresi kısadır ve genellikle grup veya bireysel ortamda tamamlanabilir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Davranışları, Ana Babalık Uygulamaları, Okul Çağı Çocukları, Psikoloji, Eğitim Bilimleri, Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hanife Kahraman

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected] (Hanife Kahraman)

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İzmir, Türkiye (Tahmini Kurum Adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak kullanım koşulları sorumlu yazar tarafından belirlenir.

Test Yılı: 2017 (Yayın yılı).

Kaynaklar

Kahraman, H., Yılmaz Irmak, T., ve Başokcu, T.O. (2017). Parenting Practices Scale: Its validity and reliability for parents of school-aged children. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 17 (3), 745–769.

Ana Babalık Uygulamaları Ölçeği Maddeleri

Ölçeğin orijinal maddeleri bu metin içerisinde yer almamaktadır. Ölçeğin tam metnine ve uygulama detaylarına aşağıdaki PDF dosyasından ulaşılabilir.

Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: ana-babalik-uygulamalari-olcegi-toad.pdf