Ana Babalık Davranışları Ölçeği

Özet

Ana Babalık Davranışları Ölçeği (ABDÖ), ebeveynlerin çocuklarına yönelik sergiledikleri olumlu ve olumsuz davranışları ölçmek amacıyla geliştirme yöntemiyle oluşturulmuş psikometrik bir araçtır. 2021 yılında Doğan ve Yalçın tarafından Türk kültürüne uygun olarak geliştirilen bu ölçek, ebeveynlik davranışlarının yapısal geçerliğini ve güvenirliğini belirlemek için kapsamlı istatistiksel analizlere tabi tutulmuştur. Ölçek, ebeveynlerin çocuk yetiştirme stillerini ve uygulamalarını değerlendirmede araştırmacılara ve klinisyenlere yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Ana babalık, ebeveynlik, psikometri, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, ebeveyn davranışları.

Yazarlar

Betül Gökçen DOĞAN, İbrahim YALÇIN

Amaç

Ana Babalık Davranışları Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarına karşı sergilediği davranışları sistematik olarak, pozitif ve negatif boyutlarda ölçebilecek, yüksek geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip bir ölçme aracı oluşturmaktır. Bu geliştirme çalışması, ebeveynlik literatürüne katkı sağlamayı ve Türk popülasyonunda ebeveyn-çocuk ilişkilerini değerlendirmede standart bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle ebeveynlerin çocuklarına karşı gösterdikleri destekleyici, kabul edici tutumlar ile cezalandırıcı, reddedici ve ihmalkar tutumları birbirinden ayırarak, spesifik ana babalık davranışları üzerindeki etkileri araştırmayı mümkün kılmaktadır.

Yapı

Ölçek, ana babalık davranışları yapısını ölçmektedir. Yapılan güvenirlik analizleri, ölçeğin iki temel boyutta yapılandığını göstermektedir: Olumlu Ana Babalık Davranışı ve Olumsuz Ana Babalık Davranışı. Olumlu davranışlar genellikle sevgi, destek ve kabulü içerirken; olumsuz davranışlar ise kızgınlık, utanç duyma, bağırma ve küsme gibi cezalandırıcı veya reddedici tutumları kapsamaktadır. Bu ikili yapı, ebeveynlik stillerinin karmaşıklığını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliğini kanıtlamak amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar şunları içermektedir:

• Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin temel faktör yapısını belirlemek ve maddelerin hangi boyutlara yüklendiğini keşfetmek için kullanılmıştır.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile belirlenen iki faktörlü yapının (Olumlu ve Olumsuz Ana Babalık) örneklem verileriyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için uygulanmıştır. DFA sonuçları, teorik yapının verilerle iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir.
• Ölçüt Geçerliği: Ölçeğin, ölçtüğü yapıyla ilişkili olduğu bilinen diğer değişkenlerle olan korelasyonunu incelemek amacıyla ölçüt geçerliği çalışmaları da gerçekleştirilmiştir.

Güvenirlik

Ana Babalık Davranışları Ölçeği’nin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için iki temel güvenirlik yöntemi kullanılmıştır:

• Cronbach Alfa İç Tutarlık Katsayısı: Ölçeğin iç tutarlılığı, maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini göstermiştir.
  • Olumlu Ana Babalık Boyutu için: .83
  • Olumsuz Ana Babalık Boyutu için: .74

  Bu katsayılar, her iki boyutun da kabul edilebilir düzeyde iyi bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

• Test-Tekrar Test Yöntemi: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için uygulanmıştır.
  • Olumlu Ana Babalık Davranışı için: 0.74
  • Olumsuz Ana Babalık Davranışı için: 0.70

  Bu sonuçlar, ölçek puanlarının belirli bir zaman aralığında kararlı olduğunu ve güvenilirliğini koruduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamak amacıyla hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin maddelerinin iki temel faktör (Olumlu ve Olumsuz Ana Babalık) altında toplandığını ortaya koymuştur.

DFA ise bu iki faktörlü yapının model uyum indekslerini inceleyerek teorik modelin ampirik verilerle uyumunu doğrulamıştır. Bu ikili faktör analizi yaklaşımı, ölçeğin ölçtüğü yapının teorik olarak tutarlı ve istatistiksel olarak sağlam olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi (1=Hiçbir zaman – 5=Her zaman)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler/Bakım Verenler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çocuklarına karşı davranışlarını değerlendiren ebeveynler)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki ebeveyn örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik yöntemler kullanılarak geliştirilmiş ve geçerlik-güvenirlik analizleri yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, psikometrik geçerlik, test-tekrar test, faktör yapısı, Likert ölçeği, Betül Gökçen Doğan.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Betül Gökçen DOĞAN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Çalışmanın yapıldığı kurum veya yazarın belirtilen e-posta adresi üzerinden iletişim sağlanabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin detayları için sorumlu yazar Betül Gökçen DOĞAN ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle kaynak gösterilerek kullanım mümkündür.

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ana-babalik-davranislari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Doğan, B. G. ve Yalçın, İ. (2021). Ana Babalık Davranışları Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1942-1963. DOI: 10.17679/inuefd.916049

Ana Babalık Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Başkalarıyla birlikteyken çocuğumun davranışlarından utandığımda ona kızarım (ona bağırmak, çimdik atmak gibi).
2. Çocuğum istemediğim bir şey yapınca ona küserim (onunla konuşmam, ona bakmam gibi).