Ataksi Değerlendirme ve Derecelendirme Skalası

Özet

Bu akademik giriş, 2017 yılında Y. Salcı ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen ve Multiple Skleroz (MS) hastalarında görülen Ataksi şiddetini değerlendirmek amacıyla kullanılan iki temel nörolojik ölçek olan Uluslararası İşbirliği Ataksi Derecelendirme Ölçeği (ICARS – International Cooperative Ataxia Rating Scale) ve Ataksi Değerlendirme ve Derecelendirme Ölçeği’nin (SARA – Scale for the Assessment and Rating of Ataxia) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını özetlemektedir. Çalışma, bu ölçeklerin Türk popülasyonunda Ataksi semptomlarının klinik değerlendirilmesi için yüksek düzeyde güvenilir ve yapısal olarak geçerli araçlar olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Ataksi, Multiple Skleroz, ICARS, SARA, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Nörolojik Değerlendirme.

Yazarlar

Salcı, Y., Fil, A., Keklicek, H., Çetin, B., Armutlu, K., Dolgun, A., … & Karabudak, R.

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Multiple Skleroz tanısı konmuş hastalarda gözlemlenen Ataksi semptomlarının şiddetini ve ilerlemesini doğru bir şekilde ölçmek üzere tasarlanmış olan ICARS ve SARA ölçeklerinin Türkiye’de geçerliğini ve güvenirliğini araştırmaktır. Bu çalışma, klinik ve araştırma ortamlarında standardize edilmiş, kültürel olarak uyarlanmış ölçüm araçlarının kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçeklerin adaptasyonu ve geçerlemesi, MS hastalarının tedavisini ve rehabilitasyon süreçlerini takip etmede standart bir dil oluşturulması açısından kritik öneme sahiptir. Elde edilen bulgular, her iki ölçeğin de Türk popülasyonunda nörolojik değerlendirme süreçlerine entegre edilebileceğini desteklemektedir.

Yapı

ICARS ve SARA ölçekleri, serebellar disfonksiyondan kaynaklanan motor koordinasyon bozukluklarını, yani Ataksi durumunu ölçen çok boyutlu yapılardır. ICARS, özellikle duruş, uzuv hareketleri, konuşma ve göz hareketleri gibi geniş bir semptom yelpazesini kapsarken, SARA daha çok denge ve yürüme gibi temel ataksi belirtilerine odaklanır.

Bu ölçeklerin yapıları, Ataksi’nin farklı klinik görünümlerini sistematik olarak derecelendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, ICARS ölçeğinin, Türk MS hastalarında da orijinal yapısına uygun olarak birden fazla faktörden oluştuğunu doğrulamıştır.

Geçerlik

Geçerlik çalışması kapsamında, ölçeklerin ölçmek istenilen yapıyı ne kadar doğru ölçtüğü incelenmiştir. Özellikle Yapı Geçerliği analiz edilmiştir. Yapılan Faktör Analizi sonucunda, ICARS ölçeğinin klinik olarak anlamlı olan 5 faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu beş faktörlü yapı, ölçeğin Ataksi’nin farklı bileşenlerini bağımsız olarak değerlendirme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör analizi sürecinde, maddelerin faktör yüklerini netleştirmek ve faktörler arasındaki ayrımı optimize etmek amacıyla Varimax döndürme yöntemi kullanılmıştır. Bu istatistiksel yaklaşım, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle tutarlılığını sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeklerin güvenirlik analizi, iç tutarlılık katsayısı (Internal Consistency Coefficient) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

• SARA ölçeğinin güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) α = .93 olarak bulunmuştur.
• ICARS ölçeğinin güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) α = .95 olarak bulunmuştur.

Her iki ölçek için de elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeklerin klinik ve akademik çalışmalarda kullanılabilecek düzeyde yeterli güvenirlik katsayısına sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

ICARS ölçeğinin 19 maddelik yapısının doğrulanması amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizinde, ölçeğin 5 temel faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu faktörler, Ataksi semptomlarının farklı alt alanlarını temsil etmektedir. Analizde kullanılan Varimax döndürme yöntemi, faktör yapısının klinik olarak yorumlanabilirliğini artırmıştır.

ICARS’ın faktör yapısı ve madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Postürel ve Duruş Bozuklukları (7 madde)
• Ekstremite Hareket Bozuklukları (7 madde)
• Konuşma Bozuklukları (2 madde)
• Okülomotor Açıklar (3 madde)
• 17. madde tek başına 5. Faktör olarak kabul edilmiştir.

Ölçek Bilgileri

Bu çalışma, mevcut uluslararası ölçeklerin adaptasyon ve geçerlilik çalışması niteliğindedir.

Test Tipi: Geliştirme/Adaptasyon ve Doğrulama Çalışması

Format: Klinik gözlem ve derecelendirme ölçeği

Kullanılan Ölçekler: ICARS (International Cooperative Ataxia Rating Scale) ve SARA (Scale for the Assessment and Rating of Ataxia)

Dil: Türkçe (Orijinal ölçekler İngilizcedir)

Popülasyon Grubu: Nörolojik hasta popülasyonu

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Ataksi semptomları gösteren Multipl Skleroz hastaları.

Test Metodolojisi: Klinik değerlendirme, yapı geçerliği için Faktör Analizi, güvenirlik için İç Tutarlılık (Cronbach Alfa) hesaplaması.

Anahtar Kelimeler

ICARS, SARA, Ataksi Derecelendirme, Multipl Skleroz, Nöroloji, Psikometri, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Y. Salcı

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan içerikte mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan içerikte mevcut değildir (Genellikle ilgili üniversite veya hastane adresi kullanılır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Geçerlik Çalışması): 2017

Derecelendirme: Değerlendirme puanları ölçekten ölçeğe değişmekle birlikte, ICARS ve SARA genellikle 0’dan başlayıp semptom şiddetine göre artan puanlama sistemine sahiptir.

İzinler ve Ücret: Ölçeklerin kullanımı için orijinal geliştiricilerin izinleri gerekebilir. Türkçeye adaptasyon çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Salcı, Y., Fil, A., Keklicek, H., Çetin, B., Armutlu, K., Dolgun, A., … & Karabudak, R. (2017). Validity and reliability of the International Cooperative Ataxia Rating Scale (ICARS) and the Scale for the Assessment and Rating of Ataxia (SARA) in multiple sclerosis patients with ataxia. Multiple sclerosis and related disorders, 18, 135-140.

Bu çalışmanın orijinal tam metin bağlantısı (erişim kısıtlamalı olabilir): 02107eizn-y-https-ac-els–cdn-com.proxy2.marmara-elibrary.com

SARA ölçeğine ait orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: scale-for-the-assessment-and-rating-of-ataxia-sara-toad.pdf

Ataksi Değerlendirme ve Derecelendirme Skalası Maddeleri (ICARS)

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, kaynakta belirtilen ICARS faktör yapısını yansıtmaktadır ve 19 maddeden oluşmaktadır.

• ICARS ölçeği 19 madde ve 5 faktörden oluşmaktadır:
• Posturel ve Duruş bozuklukları (7m):
• Ekstremite Hareket bozuklukları (7m):
• Konuşma bozuklukları (2m):
• Okülomotor açıklar (3m):
• 17. madde tek başına 5. Faktör sayılmıştır.