Hafıza Belirti Değerlendirme Skalası

Özet

Hafıza Belirti Değerlendirme Skalası (Memorial Symptom Assessment Scale – MSAS), özellikle ileri evre hastalarda ve palyatif bakım ortamlarında hastaların yaşadığı çok boyutlu belirtileri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir belirti değerlendirmesi aracıdır. Bu ölçek, belirtilerin sadece varlığını (prevalans) değil, aynı zamanda bunların şiddetini ve hastanın yaşam kalitesi üzerindeki yarattığı sıkıntıyı da ölçerek klinik kullanıma önemli bir derinlik katmaktadır. Ölçeğin bu girişte ele alınan versiyonu, Türkçeye uyarlanmış Kısa Form (MSAS-SF) ve Yoğunlaştırılmış (CMSAS) versiyonlarının klinik kullanışlılığını araştıran bir çalışmaya dayanmaktadır. Bu adaptasyon çalışması, özellikle Türk akciğer kanseri hastalarında belirti yönetimi ihtiyacını karşılamayı hedeflemiştir.

Ölçek çeşidi bir Uyarlama olup, 2015 yılında Yüceege ve arkadaşları tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Bu uyarlama, hastaların günlük yaşamlarında karşılaştıkları fiziksel ve psikolojik belirtilerin kapsamlı bir şekilde belirlenmesine olanak tanır, böylece tedavi planlarının bireyselleştirilmesine yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Hafıza Belirti Değerlendirme Skalası, MSAS, Belirti Yönetimi, Onkoloji, Akciğer kanseri, Palyatif Bakım, Yaşam Kalitesi, Belirti Şiddeti.

Yazarlar

Melike Yüceege, Berrin Sanisoğlu, Hakan Fırat, Yeliz Ersoy, Emel Sevgi, Eser B. Kurt.

Amaç

Hafıza Belirti Değerlendirme Skalası’nın temel amacı, kronik veya ilerleyici hastalığı olan bireylerde, özellikle kanser hastalarında, belirti yükünü sistematik ve standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Ölçek, hem fiziksel hem de psikososyal belirtileri kapsayarak, hastaların algıladığı sıkıntı düzeyini belirlemeyi ve böylece klinik müdahale gerektiren alanları önceliklendirmeyi amaçlar.

Türkçe uyarlamanın özel amacı ise, Memorial Belirti Değerlendirme Ölçeği’nin Kısa Formu (MSAS-SF) ve Yoğunlaştırılmış Formu’nun (CMSAS) Türk akciğer kanseri hastalarında güvenilir ve geçerli bir klinik araç olarak kullanılabilirliğini test etmek ve göstermektir. Bu, uluslararası alanda kabul görmüş bir aracın kültürel ve dilsel bağlamda geçerliliğini sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, hastaların deneyimlediği belirtilerin üç temel boyutunu ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Bu boyutlar şunlardır:

• Belirti Prevalansı: Hastanın belirli bir belirtiyi yaşayıp yaşamadığı.
• Belirti Şiddeti (Severity): Belirtinin ne kadar güçlü veya yoğun hissedildiği.
• Belirtiye Bağlı Sıkıntı (Distress): Belirtinin hastanın yaşam kalitesi ve günlük işlevi üzerinde yarattığı rahatsızlık veya olumsuz etki.

MSAS, genellikle fiziksel belirtiler (örneğin, ağrı, yorgunluk, bulantı) ve psikolojik belirtiler (örneğin, depresyon, anksiyete, huzursuzluk) olmak üzere alt ölçeklere ayrılmıştır. Bu ayrım, klinisyenlerin belirti kümelerini tanımlamasına ve hedefe yönelik tedavi stratejileri geliştirmesine yardımcı olur.

Geçerlik

Orijinal veri kaynağında geçerliğe ilişkin spesifik bir değer belirtilmemiş olsa da (-), Yüceege ve arkadaşlarının (2015) çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda klinik kullanışlılığını ve geçerlik özelliklerini incelemiştir. Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt geçerliği (diğer geçerli ölçeklerle korelasyon) incelenir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, Memorial Belirti Değerlendirme Ölçeği’nin Kısa Formu’nun (MSAS-SF) Türk akciğer kanseri hastalarında belirti yükünü değerlendirmede geçerli bir araç olduğunu destekler niteliktedir. Detaylı geçerlik katsayıları için referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Orijinal veri kaynağında güvenirlik değerleri belirtilmemiştir (-). Ancak, uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği değerlendirilmiştir.

Yüceege ve arkadaşlarının (2015) çalışması, ölçeğin farklı alt boyutlarının (fiziksel ve psikolojik belirtiler) Türk popülasyonunda yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin belirti yönetiminde tutarlı sonuçlar sağladığına dair önemli bir psikometrik kanıt sunmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısı çok boyutludur ve faktör analizi, belirti kümelerinin (faktörlerin) Türk popülasyonunda da orijinal yapıya uygun olup olmadığını belirlemek için kullanılır. Yüceege ve arkadaşlarının (2015) adaptasyon çalışmasında, MSAS-SF ve CMSAS’in temel faktör yapısı incelenmiştir.

Genellikle MSAS-SF, Fiziksel Belirti Distres İndeksi (Physical Symptom Distress Index), Psikolojik Belirti Distres İndeksi (Psychological Symptom Distress Index) ve Genel Belirti Distres İndeksi (Global Distress Index) gibi bileşenleri doğrulamak için faktör analizine tabi tutulur. Türk uyarlamasında elde edilen faktör yapısı, ölçeğin klinik olarak anlamlı ve kültürel olarak uygun alt boyutlara sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon, özellikle kanser hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Yüceege et al. (2015) çalışması özel olarak Türk akciğer kanseri hastaları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Hastalar, belirli bir zaman dilimi içinde yaşadıkları belirtilerin sıklığını ve neden olduğu sıkıntıyı Derecelendirme (Likert benzeri) ölçeği kullanarak bildirirler.

Anahtar Kelimeler

MSAS-SF, CMSAS, Onkolojik Bakım, Belirti Yükü, Palyatif bakım, Belirti değerlendirmesi, Psikometrik özellikler, Geçerlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Melike Yüceege

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Melike Yüceege’nin yayımlandığı tarihteki kurumsal adresi (Detaylar Kaynak makalede mevcuttur).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım için orijinal ölçek geliştiricilerinden ve uyarlamayı yapan yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Testin Uyarlama Yılı: 2015 (Uyarlama makalesinin yayın yılı).

Derecelendirme: Derecelendirme sistemi orijinal veri kaynağında belirtilmemiştir (-). Genellikle MSAS, belirti sıklığı ve şiddeti için ayrı Likert tipi derecelendirme kullanır.

Kaynaklar

1. Yüceege, M., Sanisoğlu, B., Fırat, H., Ersoy, Y., Sevgi, E., & Kurt, E. B. (2015). The clinical utility of Memorial Symptom Assessment‐Short Form and Condensed Memorial Symptom Assessment Scale in Turkish lung cancer patients. The Clinical Respiratory Journal, 9 (2), 221-227. DOI:10.1111/crj.12127

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

the-memorial-symptom-assessment-scale-toad.pdf

Hafıza Belirti Değerlendirme Skalası Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte yer almadığı için burada listelenememiştir. Ölçek maddelerine erişim için yukarıda belirtilen referans makaleye (Yüceege et al., 2015) başvurulması gerekmektedir.