Deliryum Derecelendirme Skalası

Özet

Deliryum Derecelendirme Skalası – Gözden Geçirilmiş-98 (DRS-R-98), yoğun bakım üniteleri ve genel hastane ortamları başta olmak üzere, çeşitli klinik popülasyonlarda deliryum tanısını ve şiddetini ölçmek için tasarlanmış kapsamlı bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal olarak İngilizce geliştirilmiş olup, Türkiye’de M. A. Çınar ve arkadaşları tarafından 2014 yılında Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Türkçe versiyonu, 16 maddeden oluşan ve 4’lü Likert tipi (0-3 puanlama) derecelendirme sistemi kullanan bir uyarlama ölçeğidir. Çalışmalar, ölçeğin Türkçe formunun yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Deliryum Derecelendirme Skalası, DRS-R-98, Deliryum, Psikiyatri, Nöropsikoloji, Güvenirlik, Geçerlik, Uyarlama.

Yazarlar

M. Alper Cinar, K. N. Ozmenler, A. Ozsahin, P. T. Trzepacz.

Amaç

Deliryum Derecelendirme Skalası-Gözden Geçirilmiş-98 (DRS-R-98), bir hastada deliryum varlığını teşhis etmek ve mevcut semptomların şiddetini nicel olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle deliryumun klinik özelliklerini detaylı bir şekilde değerlendirerek, tedaviye yanıtı ve hastalığın seyrini izlemeye olanak tanır.

Türkçe uyarlama çalışmasının temel amacı, bu önemli tanı ve şiddet belirleme aracını Türk klinisyenlerin kullanımına sunmak ve ölçeğin kültürel ve dilsel açıdan Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir sonuçlar verdiğini bilimsel olarak kanıtlamaktır.

Yapı

DRS-R-98, deliryumun temel klinik semptomlarını ve bilişsel bozukluklarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Ölçek, deliryumun hem tanısal özelliklerini hem de şiddet bileşenlerini değerlendiren maddeler içerir. Bu yapı, genellikle dikkati, bilişi, psikomotor aktiviteyi ve düşünce süreçlerini içeren alanlarda bozuklukları kapsamaktadır.

Ölçek, 16 maddeden oluşur ve bu maddeler, hastanın son 24 saatteki davranış ve bilişsel durumunu gözlemlemeye dayalı olarak klinisyen tarafından puanlanır. Puanlama, deliryum spektrumunun çeşitli yönlerinin kapsamlı bir değerlendirmesini sağlar.

Geçerlik

Deliryum Derecelendirme Skalası-Gözden Geçirilmiş-98’in (DRS-R-98) Türkçe çevirisinin geçerlik çalışmaları, ölçeğin klinik açıdan uygunluğunu doğrulamıştır. Özellikle eşzamanlı geçerlik (concurrent validity) değerlendirilmiştir.

Eşzamanlı geçerlik, bilişsel bozulmanın deliryumun kritik bir bileşeni olduğu varsayımıyla, ölçeğin Mini-Mental Durum Muayenesi (MMSE) gibi yerleşik bilişsel tarama araçlarıyla karşılaştırılması yoluyla değerlendirilmiştir. Bu karşılaştırmalar sonucunda, DRS-R-98’in Türkçe formunun klinik olarak geçerli olduğu ve deliryumu doğru bir şekilde ayırt edebildiği sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, Türkçe versiyonu için yapılan iç tutarlılık analizleri ile kanıtlanmıştır. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa (α) değeri 0.95 olarak bulunmuştur.

Genel kabul görmüş psikometrik standartlara göre, 0.95 gibi yüksek bir Cronbach alfa değeri, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve ölçmek istedikleri yapıyı yüksek derecede güvenilirlikle ölçtüğünü göstermektedir. Bu bulgu, DRS-R-98’in Türkçe formunun klinik uygulamalarda tutarlı sonuçlar verebileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Orijinal DRS-R-98, genellikle iki ana faktör altında toplanan maddelerden oluşur: şiddet faktörleri (deliryumun genel şiddeti) ve tanısal özellikler faktörleri. Cinar ve arkadaşları tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının korunduğu ve maddelerin beklenen faktör yüklerini sergilediği varsayılmaktadır.

Faktör analizi sonuçları, Türkçe formun, deliryumun heterojen klinik sunumunu temsil eden temel boyutları başarılı bir şekilde ayrıştırdığını doğrulamıştır. Bu, ölçeğin yapı geçerliğine önemli bir katkı sağlamaktadır, zira ölçek maddeleri teorik olarak beklenen alt yapılara uygun şekilde gruplanmıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Klinisyen tarafından gözlem ve görüşmeye dayalı derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (Original).

Population Group: Deliryum şüphesi olan veya deliryum tanısı almış klinik popülasyon (örneğin, yoğun bakım hastaları, cerrahi sonrası hastalar, yaşlılar).

Age Group: Yetişkinler ve yaşlılar.

Population Details: Ölçek, hastane ortamlarında yatan ve bilişsel bozukluk riski taşıyan bireyler üzerinde kullanıma uygundur.

Test Methodology: 16 maddeden oluşur. Derecelendirme 4’lü Likert Tipinde (0: yok, 1: hafif, 2: orta, 3: şiddetli) yapılır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Bozukluk, Klinik Değerlendirme, MMSE, Psikometri, Cronbach Alfa, Yoğun Bakım.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi).

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi üzerinden sağlanabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

DRS-R-98’in Türkçe adaptasyon çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar M. Alper Cinar ile iletişim kurulması gerekmektedir.

Orijinal ölçek (DRS-R-98) P. T. Trzepacz tarafından geliştirilmiştir. Türkçe formun kullanımı için ilgili telif hakları ve akademik izinler, yayıncı ve sorumlu yazar aracılığıyla yönetilmektedir.

Kaynaklar

• Cinar, M. A., Ozmenler, K. N., Ozsahin, A., & Trzepacz, P. T. (2014). Reliability and validity of the Turkish translation of the Delirium Rating Scale-Revised-98. Dusunen Adam, 27(3), 186-193.

Makalenin orijinal bağlantısı şu adresten erişilebilir: proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: delirium-rating-scale-revised-98-toad.pdf

Deliryum Derecelendirme Skalasının Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte detaylı olarak yer almamaktadır.

Ancak, ölçeğin toplam 16 maddeden oluştuğu ve 4’lü Likert Tipi (0-3) derecelendirme sistemi kullandığı belirtilmiştir. Bu 16 madde, tipik olarak aşağıdaki deliryum semptomlarını değerlendirir:

• Dikkat Bozukluğu
• Bilişsel İşlev Bozukluğu
• Düşünce Süreçlerindeki Bozukluklar
• Psikomotor Aktivite (Hiperaktif/Hipoaktif)
• Uyku-Uyanıklık Döngüsü Bozukluğu
• Oryantasyon Bozukluğu
• Halüsinasyonlar ve Yanılsamalar