Uluslararası Kooperatif Ataksi Derecelendirme Ölçeği

Öz

Uluslararası Kooperatif Ataksi Derecelendirme Ölçeği (ICARS), ataksi şiddetini ve belirtilerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmış standart bir klinik ölçektir. Bu ölçek, serebellar işlev bozukluğundan kaynaklanan motor koordinasyon eksikliğini dört ana alan (duruş, ekstremite hareketleri, konuşma ve okülomotor fonksiyonlar) üzerinden objektif olarak ölçer. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, özellikle Multipl Skleroz (MS) hastalarında ataksi düzeyini belirlemek amacıyla Y. Salcı ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve yüksek iç tutarlılığa sahip güvenirlik düzeyini kanıtlamıştır, bu da ICARS’ın Türk popülasyonunda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Uluslararası Kooperatif Ataksi Derecelendirme Ölçeği, ICARS, Ataksi, Multipl Skleroz, SARA, Ölçek Uyarlaması, Güvenirlik, Faktör Analizi, Nöroloji.

Yazarlar

Salcı, Y., Fil, A., Keklicek, H., Çetin, B., Armutlu, K., Dolgun, A., Karabudak, R.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, nörolojik hastalıklardan kaynaklanan ataksi semptomlarının ciddiyetini ve düzeyini standardize edilmiş, objektif bir yöntemle ölçmektir. ICARS, klinik araştırmalarda ve rutin hasta takibinde hastalığın ilerlemesini izlemek ve uygulanan tedavi yöntemlerinin (örneğin rehabilitasyon veya farmakolojik müdahaleler) etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araç olarak kullanılır.

Türkiye uyarlama çalışması (Salcı ve ark., 2017), özellikle Multipl Skleroz hastalarında ataksi değerlendirmesi için ICARS ve Ataksi Değerlendirme ve Derecelendirme Ölçeği (SARA) ölçeklerinin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini Türk popülasyonunda test etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

ICARS, serebellum ve ilişkili nöral yollardaki hasardan kaynaklanan motor koordinasyon eksikliğini (ataksi) ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Ölçek, hastanın duruş ve denge, ekstremite kinetiği, konuşma ve okülomotor fonksiyonlarındaki bozuklukları ayrı ayrı puanlayarak, ataksi şiddetine dair kapsamlı bir profil sunar. Ölçek, 19 maddesi ile bu yapının farklı alt boyutlarını sistematik olarak yakalamayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Türk popülasyonundaki Multipl Skleroz hastaları üzerinde gerçekleştirilen faktör analizi ile incelenmiştir. Bu analiz sonucunda, Uluslararası Kooperatif Ataksi Derecelendirme Ölçeği’nin (ICARS) yapısal olarak beş temel faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu faktörler, ölçeğin klinik olarak beklenen ataksi boyutlarını ölçme yeteneğini desteklemektedir.

Analiz sürecinde, faktörlerin birbirinden bağımsız yapısını sağlamak amacıyla dik döndürme yöntemi olan Varimax döndürme kullanılmıştır. Elde edilen beş faktörlü yapı, ICARS’ın orijinal yapısıyla tutarlılık göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik düzeyi, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Uluslararası Kooperatif Ataksi Derecelendirme Ölçeği (ICARS) için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı (α) 0.95 olarak rapor edilmiştir.

Bu sonuç, ölçek maddelerinin son derece tutarlı bir şekilde aynı yapıyı, yani ataksi şiddetini ölçtüğünü ve ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanım için yeterli düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir. Aynı çalışmada karşılaştırmalı olarak kullanılan SARA ölçeğinin güvenirlik katsayısı ise 0.93 olarak bulunmuştur.

Faktör Analizi

ICARS ölçeğinin yapısal bütünlüğünü ve alt boyutlarını belirlemek amacıyla yapılan faktör analizi, 19 maddelik ölçeğin 5 alt boyutta toplandığını göstermiştir. Bu beş faktör, ataksinin farklı klinik alanlardaki tezahürlerini kapsamaktadır. Faktör yapısı aşağıdaki gibidir:

• Postural ve Duruş Bozuklukları (7 madde)
• Ekstremite Hareket Bozuklukları (7 madde)
• Konuşma Bozuklukları (2 madde)
• Okülomotor Açıklar (3 madde)
• 17. madde tek başına 5. Faktör olarak sayılmıştır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Klinik Gözlem ve Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Nörolojik Hastalıkları Olan Bireyler

Age Group: Yetişkin

Population Details: Ataksi semptomları gösteren Multipl Skleroz hastaları üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: 19 maddelik klinik değerlendirme ölçeğidir. Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

ICARS, Ataksi Değerlendirmesi, Serebellar İşlev Bozukluğu, Nörometrik Ölçek, Cronbach Alfa, Yapı Geçerliği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Y. Salcı

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme çalışmaları 1990’larda yapılmıştır. Türk popülasyonundaki uyarlama çalışmasının yayın yılı 2017’dir. Ölçeğin kullanım izinleri, sorumlu yazar Y. Salcı veya orijinal geliştiriciler ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: international-cooperative-ataxia-rating-scale-icars-toad.pdf

Referanslar

Salcı, Y., Fil, A., Keklicek, H., Çetin, B., Armutlu, K., Dolgun, A., … & Karabudak, R. (2017). Validity and reliability of the International Cooperative Ataxia Rating Scale (ICARS) and the Scale for the Assessment and Rating of Ataxia (SARA) in multiple sclerosis patients with ataxia. Multiple sclerosis and related disorders, 18, 135-140.

Çalışmanın orijinal makalesine şu bağlantıdan erişilebilir (Kurumsal erişim gerektirebilir): 02107eizn-y-https-ac-els–cdn-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Uluslararası Kooperatif Ataksi Derecelendirme Ölçeği Maddeleri

Uluslararası Kooperatif Ataksi Derecelendirme Ölçeği (ICARS)

ICARS Ölçeği 19 madde ve 5 faktörden oluşmaktadır:

• Posturel ve Duruş bozukları (7m)
• Ekstremite Hareket bozuklukları (7m)
• Konuşma bozuklukları (2m)
• Okülomotor açıklar (3m)
• 17. madde tek başına 5. Faktör sayılmıştır.

Ataksi Değerlendirme ve Derecelendirme Ölçeği (SARA)

SARA Ölçeği 8 madde ve 8 faktörden oluşmaktadır:

• Duruş
• Durum
• Oturma
• Konuşma Bozuklukları
• Parmak Takibi
• Burun-Parmak Testi
• Hızlı Alternatif El Hareketi Testi
• Topuk-Diz Testi

Ek Ölçek

Berg Denge Testi 14 maddeden oluşmaktadır.