Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Bulunan Çocuklarda Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu

Özet

Bu akademik çalışma, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı almış çocuklarda, yaygın olarak kullanılan bir zeka testi olan Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu (WÇZÖ-R) alt testlerinin ve Kaufman ile Bannatyne sınıflamalarının tanısal yordama gücünü incelemek amacıyla bir uyarlama çalışması olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, WÇZÖ-R profilinin, DEHB’li çocukları kontrol grubundan ayırt etmede ne derece etkili olduğunu belirlemektir. Elde edilen bulgular, belirli alt testlerin (Sayı Dizisi, Sözcük Dağarcığı, Yargılama, Resim Tamamlama ve Genel Bilgi) tanı grubunu yordamada istatistiksel olarak anlamlı bir rol oynadığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu (WÇZÖ-R), Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), Alt Testler, Zeka, Yordama Gücü, Kaufman Sınıflaması, Bannatyne Sınıflaması, Adaptasyon.

Yazarlar

Hesapçıoğlu, S. T., Çelik, P. C., Özmen, P. S., Yiğit, P. İ.

Amaç

Bu uyarlama çalışmasının birincil amacı, klinik popülasyonda yaygın olarak kullanılan WÇZÖ-R alt test puanlarının, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısının yordanabilirliğindeki rolünü araştırmaktır. Çalışma, özellikle WÇZÖ-R’ın bilişsel profillerinin, DEHB’nin temel semptomları (dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik) ile ilişkili olabilecek farklı bilişsel işlevleri ne ölçüde temsil ettiğini değerlendirmeyi hedeflemiştir.

İkincil amaç, WÇZÖ-R puanlarından türetilen Kaufman ve Bannatyne sınıflamalarının DEHB tanısını kontrol grubundan ayırmadaki etkinliğini analiz etmektir. Bu analizler, WÇZÖ-R’ın sadece genel zekayı değil, aynı zamanda DEHB ile ilişkili özgül dikkat ve çalışma belleği eksikliklerini de ortaya çıkarma potansiyelini incelemek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

WÇZÖ-R, genel zeka (IQ) yapısını ölçmek için tasarlanmış, çok boyutlu bir testtir. Temelde iki ana bileşeni ölçer: Sözel Zeka (Verbal IQ) ve Performans Zeka (Performance IQ). Bu ölçek, bilişsel yetenekleri çeşitli alt testler aracılığıyla değerlendirerek, bireyin güçlü ve zayıf yönlerini belirlemeye olanak tanır. WÇZÖ-R alt testleri, dil anlama, bilgi işleme, dikkat ve görsel-motor koordinasyon gibi farklı psikolojik yapıları temsil eder.

Bu spesifik uyarlama çalışması, WÇZÖ-R’ın alt testlerinin, özellikle çalışma belleği ve işlem hızı gibi DEHB ile yakından ilişkili olan bilişsel işlevleri yansıtan puanlarının tanısal ayrımda ne kadar etkili olduğunu inceleyerek, ölçeğin klinik yapı geçerliliğine odaklanmıştır. Çalışma, zeka ölçeğinin bilişsel profilleme yeteneğini, nörogelişimsel bir bozukluk olan DEHB bağlamında test etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, DEHB tanısının WÇZÖ-R alt test puanları kullanılarak yordanabilirlik derecesini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Analizler, lojistik regresyon analizi (Backward Stepwise-Wald yöntemi) kullanılarak yapılmıştır. Başlangıçta analize dahil edilen 11 WÇZÖ-R alt test puanından, 7. aşamada modelde istatistiksel olarak anlamlı 5 puan kalmıştır.

Bu anlamlı alt testler şunlardır:

• Genel Bilgi (Wald= 4.07, sd= 1, p= .05)
• Sözcük Dağarcığı (Wald= 6.14, sd= 1, p= .05)
• Yargılama (Wald= 5.47, sd= 1, p= .05)
• Sayı Dizisi (Wald= 16.79, sd= 1, p= .001)
• Resim Tamamlama (Wald= 5.25, sd= 1, p= .05)

Elde edilen ki-kare değeri 48.61 olup, bu değer anlamlı (p <0.001) bulunmuştur. Modelin toplam doğru sınıflandırma oranı % 67.5 olarak hesaplanmıştır. Tanı grubunun yordanabilirliği ise % 66.3 olarak belirlenmiştir; bu da 101 DEHB tanılı çocuktan 67’sinin doğru şekilde sınıflandırıldığı anlamına gelmektedir. Bu sonuçlar, WÇZÖ-R alt testlerinin, özellikle Sayı Dizisi gibi çalışma belleği gerektiren testlerin, DEHB tanısını klinik olarak yordamada önemli bir katkı sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Bu makalede sunulan uyarlama çalışmasının özeti, spesifik olarak güvenirlik (iç tutarlılık, test-tekrar test veya yarıya bölme güvenirliği) katsayılarına dair doğrudan bir bilgi içermemektedir. Ancak, WÇZÖ-R, uluslararası alanda kabul görmüş ve yüksek güvenilirlik standartlarına sahip bir ölçek olarak bilinmektedir. Ölçeğin orijinal formları ve Türkiye uyarlamaları genellikle yüksek düzeyde güvenilirlik katsayıları sergilemektedir.

Çalışmanın doğası gereği, alt test puanlarının lojistik regresyon modeline katkısı incelenmiş olup, bu durum geçerliğin bir yönünü oluşturmaktadır. Gelecekteki çalışmalar, bu spesifik popülasyonda (DEHB tanılı çocuklar) alt testlerin iç tutarlılık ve zamana bağlı güvenilirlik değerlerini detaylandırmalıdır.

Faktör Analizi

WÇZÖ-R’ın orijinal yapısı, genellikle Sözel Kavrama ve Algısal Organizasyon olmak üzere iki ana faktör etrafında toplanır. Ancak, klinik ve araştırma amaçlı kullanımlarda, zeka profillerini daha detaylı incelemek için ek faktörler (örneğin, Dikkat Dağınıklığından Muafiyet ve İşlem Hızı) de dikkate alınır. Bu çalışmada, Kaufman ve Bannatyne sınıflamalarının yordama gücü incelenmiştir, bu da ölçeğin çok faktörlü yapısının klinik ayrımda kullanıldığını göstermektedir.

Kaufman Sınıflaması, WÇZÖ-R alt testlerini Sözel Kavrama, Algısal Organizasyon, Dikkat Dağınıklığından Muafiyet ve Ardışık İşleme gibi bilişsel süreçlere dayalı olarak gruplandırır. Bannatyne Sınıflaması ise testleri İşitsel-Sözel Kapasite, Uzamsal Kapasite ve Ardışık Kapasite olarak ayırır. Bu çalışmanın bulguları, özellikle Sayı Dizisi gibi dikkat ve ardışık işlemeyi ölçen alt testlerin anlamlı çıkmasıyla, DEHB’li çocuklarda dikkatin dağılabilirliğinden muafiyet faktörünün klinik yordamada kritik olduğunu dolaylı olarak desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ve Zeka Ölçeği

Format: Bireysel Uygulanan Klinik Performans Testi

Kullanılabilir Diller: Türkçe (Türkiye standardizasyonuna dayanır)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısı almış çocuklar) ve Kontrol Grubu

Yaş Grubu: Çocuklar (WÇZÖ-R’ın standart uygulama yaş aralığına uygun)

Popülasyon Detayları: Çalışmada 101 DEHB tanılı çocuk ile karşılaştırma yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Zeka alt test puanlarının lojistik regresyon analizi (Backward Stepwise-Wald) kullanılarak DEHB tanısını yordama gücünün incelenmesi.

Anahtar Kelimeler

Klinik Yordama, Psikometri, Çocuk Psikiyatrisi, Bilişsel Profil, Sayı Dizisi, Doğru Sınıflandırma Oranı, Zeka Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Veri Yok

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Veri Yok

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kendisi standart bir klinik araç olup, uygulaması için yetkili uzmanlık gereklidir. Bu çalışma, yayımlanmış akademik bir makaleye dayanmaktadır.

Ücret: Testin uygulanması ve materyalleri ücrete tabidir; ancak akademik makalenin içeriği ücretsiz erişime açıktır.

Test Yılı: Çalışmanın yayımlanma yılı 2016.

Kaynaklar

Hesapçıoğlu, S. T., Çelik, P. C., Özmen, P. S. ve Yiğit, P. İ. (2016). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu bulunan çocuklarda Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği gözden Geçirilmiş Formunun (wçzö-r) incelenmesi: alt testlerin, Kaufman Ve Bannatyne sınıflamalarının yordama gücü. Türk Psikiyatri Dergisi, 27(19), 31-40. Makaleye erişim linki: turkpsikiyatri.com

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: dikkat-eksikligi-hiperaktivite-bozuklugu-bulunan-cocuklarda-wechsler-cocuklar-icin-zeka-olcegi.pdf

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Bulunan Çocuklarda Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu (WÇZÖ-R), standart bir performans ve sözel yetenek testi bataryasıdır ve tek tek maddelerden oluşan bir öz bildirim formu değildir. Bu nedenle, testin maddeleri (soruları) genel kullanıma açık değildir ve klinik uygulayıcılar tarafından özel materyallerle uygulanır. Çalışmada maddelerin içeriği değil, elde edilen alt test puanlarının tanısal yordama gücü incelenmiştir.