Arkadaş Baskısını Belirleme Ölçeği

Özet

Arkadaş Baskısını Belirleme Ölçeği (ABÖ), Serkan Volkan Sarı ve Aysun Tekbıyık tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin sosyal çevrelerinden, özellikle de akranlarından gelen baskıyı ne ölçüde algıladıklarını ve deneyimlediklerini belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, 24 maddeden oluşmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin yüksek düzeyde yapısal geçerliğe ve iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Bu araç, özellikle eğitim ve gelişim psikolojisi alanlarında, akran etkileşimlerinin birey üzerindeki etkilerini incelemek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Arkadaş Baskısı, Akran Etkisi, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Güvenirlik, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Yazarlar

Serkan Volkan Sarı, Aysun Tekbıyık

Amaç

Arkadaş Baskısını Belirleme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin arkadaş grupları veya akranları tarafından uygulanan sosyal baskı düzeylerini ve türlerini standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Bu baskı, genellikle bireyin davranış, tutum ve kararlarını arkadaş grubunun beklentilerine uygun hale getirme eğilimini ifade eder.

Bu ölçek, özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin sosyal uyum süreçlerini, riskli davranışlara yönelme eğilimlerini ve benlik saygısı üzerindeki akran etkisini belirlemede araştırmacılara ve ruh sağlığı uzmanlarına kapsamlı veriler sunmayı hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, bu psikolojik yapının Türk kültürü bağlamında güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçülmesine olanak tanımıştır.

Yapı

Ölçek, literatürde yaygın olarak incelenen akran baskısı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin sosyal kabul görme veya dışlanma korkusu nedeniyle, kendi değerlerine veya arzularına aykırı düşebilecek şekilde davranışlarını değiştirme zorunluluğu hissetmesi olarak tanımlanır.

ABÖ, bu yapıyı tek boyutlu (unidimensional) olarak ele almaktadır. Tek boyutlu yapının, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçlarıyla desteklendiği belirtilmiştir. Bu durum, ölçekteki tüm 24 maddenin, ölçülmek istenen temel psikolojik yapıyı, yani arkadaş baskısını, tutarlı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen uyum indeksleri, model ve veri arasındaki uyumun kabul edilebilir ve kısmen yüksek düzeyde olduğunu doğrulamaktadır.

• Ki-Kare Değeri ve Serbestlik Derecesi Oranı: Ki-kare değeri anlamlı bulunmakla birlikte, modeldeki parametre sayısının fazlalığı nedeniyle bu beklenen bir durumdur. Daha kritik bir gösterge olan Ki-kare/serbestlik derecesi oranı (χ²/sd) 3.84 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, model-veri uyumunun güçlü bir göstergesidir.

• İyilik Uyum İndeksleri: Model-veri uyumunu gösteren CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi), NFI (Normlu Uyum İndeksi), IFI (Artımsal Uyum İndeksi), GFI (İyilik Uyum İndeksi) ve AGFI (Ayarlanmış İyilik Uyum İndeksi) değerlerinin tamamı 0.90’ın üzerinde değerler almıştır. Bu sonuç, modelin iyi düzeyde bir uyuma sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

• Hata İndeksleri: Standartlaştırılmış hata kalıntılarına ilişkin model uyumunu gösteren SRMR (Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı) değeri 0.08’den küçük bulunmuştur. Ayrıca, yaklaşık kök ortalama kare hata (RMSEA) değeri de 0.08’den düşük olup, bu da iyi uyumu temsil eden güçlü bir göstergedir. Tüm bu bulgular, kurulan tek boyutlu modelin veriyle uyum içinde olduğunu ve dolayısıyla ölçeğin yüksek yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Arkadaş Baskısını Belirleme Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık ve yarıya bölme yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Elde edilen tüm değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısı 0.894 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel kabul edilen bir iç tutarlılık düzeyine işaret etmektedir.

• Yarıya Bölme (Split-Half) Yöntemi: Ölçek, iki eşdeğer yarıya (split-half) bölünerek de güvenirliği incelenmiştir. Birinci grup için Alfa katsayısı 0.831, ikinci grup için ise 0.834 olarak bulunmuştur. Bu değerlerin birbirine yakın ve yüksek olması, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

• Ek Güvenirlik Katsayıları: Split-half analizi sonuçları kapsamında Guttman Split Half (0.794), Eşit Uzunluk Spearman-Brown (0.795) ve Eşit Olmayan Uzunluk Spearman-Brown (0.795) katsayıları da yüksek değerlerde elde edilmiştir. Bu bulgular, Arkadaş Baskısını Belirleme Ölçeği’nin tutarlı ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, tek boyutlu olarak belirlenmiştir. Bu yapı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve modelin verilere mükemmel uyumu sayesinde doğrulanmıştır. Yapılan analizler, 24 maddenin tamamının tek bir temel faktör altında toplandığını ve bu faktörün ‘Arkadaş Baskısı’ yapısını temsil ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Tek boyutlu, 24 maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler ve genç yetişkinler (Orijinal çalışma, genellikle üniversite öğrencileri veya lise son sınıf öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (15+ yaş).

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmanın örneklemi, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını belirlemek için kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: 1 = Hiçbir Zaman, 5 = Her Zaman.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alpha, Split-Half, DFA, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Likert Ölçeği, Psikolojik Ölçüm, Akran Baskısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Serkan Volkan Sarı)

Yazışma Adresi: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Tahmini).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme yılı 2012’dir. Ölçek, akademik yayın yoluyla kamuya sunulmuştur. Kullanım izinleri ve ücretlendirme koşulları için sorumlu yazar Serkan Volkan Sarı ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı sonuçları, DergiPark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: arkadas-baskini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Sarı, S. V. ve Tekbıyık, A. (2012). Arkadaş Baskısını Belirleme Ölçeği: Geliştirilmesi, Geçerlik ve Güvenirliği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(2), 295-318.

Arkadaş Baskısını Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal 24 maddesi, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans makaleye (Sarı & Tekbıyık, 2012) başvurulması gerekmektedir.