Arkadaş Kıskançlık Ölçeği (AKÖ)

Özet

Arkadaş Kıskançlık Ölçeği (AKÖ), 2019 yılında Yunus Akan tarafından geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, bireylerin yakın arkadaşlarına yönelik deneyimledikleri kıskançlık duygusunun yoğunluğunu ve niteliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. AKÖ, arkadaşın sahip olduğu üstün özellikler (fiziksel görünüm, başarı, sosyal ilgi, maddi imkânlar) nedeniyle ortaya çıkan olumsuz duygusal ve bilişsel tepkileri değerlendiren, kendini raporlama temelli bir araçtır. Geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) belirlenmesi üzerine odaklanmıştır ve sosyal psikoloji araştırmalarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Arkadaş kıskançlığı, AKÖ, psikolojik ölçek, sosyal karşılaştırma, arkadaşlık dinamikleri, kıskançlık, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Yunus Akan

Amaç

Arkadaş Kıskançlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yakın arkadaşlık ilişkilerinde hissettikleri kıskançlık düzeyini geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Bu ölçüm, özellikle ergenlik ve genç yetişkinlik dönemlerinde yoğunlaşan sosyal karşılaştırma süreçlerinin, arkadaşlık kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerini araştırmacılar için somutlaştırmaktadır.

Ölçek, arkadaşlıkta hissedilen kıskançlığın sadece romantik kıskançlıktan farklı olarak, başarı, fiziksel özellikler veya sosyal ilgi gibi alanlarda yaşanan rekabetten kaynaklanan özgül dinamikleri yakalamayı hedefler. Elde edilen veriler, bireylerarası ilişkilerde yaşanan olumsuz duygusal deneyimlerin anlaşılmasına ve ilgili psikolojik danışmanlık müdahalelerinin geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Yapı

AKÖ, Arkadaş Kıskançlığı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir bireyin arkadaşının kendisinden daha iyi durumda olduğunu veya kendisinin arzuladığı bir şeye (başarı, ilgi, sevgi, statü) sahip olduğunu algıladığında ortaya çıkan karmaşık bir duygusal tepki olarak kavramsallaştırılmıştır. Bu kıskançlık türü, arkadaşa duyulan sevgi ve bağlılığa rağmen ortaya çıkabilen, huzursuzluk, keyifsizlik ve üzüntü gibi duygusal tepkileri içerir.

Ölçek maddeleri, bu yapıya ait farklı boyutları (Örn: Başarı Kıskançlığı, Fiziksel Özellik Kıskançlığı, Sosyal İlgi Kıskançlığı) temsil edecek şekilde tasarlanmıştır. Bu boyutlar, bireyin sosyal çevresinde arkadaşının kendisinden daha çok takdir görmesi veya daha fazla fırsata sahip olması durumunda yaşadığı içsel çatışmayı yansıtmaktadır.

Geçerlik

AKÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten arkadaş kıskançlığı yapısını ölçtüğünü doğrulamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Akan (2019) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, kapsam geçerliği (uzman görüşleri) ve yapı geçerliği üzerine odaklanılmıştır. Yapı geçerliği bağlamında, faktör analizleri kullanılarak ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığı incelenmiştir.

Ek olarak, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, AKÖ puanlarının, ilişkili psikolojik yapılar (örneğin, düşük benlik saygısı veya sosyal karşılaştırma eğilimi) ile beklenen yön ve büyüklükte korelasyon gösterip göstermediği analiz edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin kuramsal çerçeveye uygun bir ölçüm aracı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (tutarlılık) çalışmaları, ölçek puanlarının zamana karşı istikrarını ve iç tutarlılığını değerlendirmek için yapılmıştır. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa Güvenirlik Katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek alfa katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin zamana bağlı istikrarını belirlemek için test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir. Bu analizler, bireylerin arkadaş kıskançlığı düzeylerinin kısa bir zaman aralığında tutarlı kaldığını göstererek ölçeğin güvenilirliğini pekiştirmiştir.

Faktör Analizi

Arkadaş Kıskançlık Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Akan’ın (2019) çalışmasında muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin faktör sayısı ve madde dağılımları belirlenmiş, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen modelin veri setine ne kadar uyum sağladığı test edilmiştir.

Faktör analizinin sonuçları, Arkadaş Kıskançlığı yapısının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu ortaya koyar. Bu yapısal analiz, ölçekten elde edilen toplam puanın veya alt boyut puanlarının, teorik olarak anlamlı ve yorumlanabilir olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Özellikle ergenler ve genç yetişkinler)

Yaş Grubu: Ergenlik ve Genç Yetişkinlik dönemi bireyleri.

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiştir. Bu grup, yakın arkadaşlık ilişkilerinin yoğun olduğu bir dönemi temsil etmektedir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim yöntemiyle tamamlanan anket formu.

Anahtar Kelimeler

Dostluk, arkadaşlık ilişkileri, sosyal psikoloji, psikometrik özellikler, öz bildirim ölçeği, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Muş Alparslan Üniversitesi, Türkiye (Kaynak makaleye göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik araştırma amaçlı kullanımı genellikle yazarın makalesine atıf yapılarak serbesttir. Ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: 2019

Kaynaklar

• Akan, Y. (2019). Arkadaş Kıskançlık Ölçeği’nin (AKÖ) geliştirilmesi: Geçerlik güvenirlik çalışması. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(5), 133-140. doi: 10.18506/anemon.506363

• Kaynak makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: arkadas-kiskanclik-olcegi-ako-toad.pdf

• Ölçeğin orijinal DOCX belgesi buradan indirilebilir: arkadas-kiskanclik-olcegi-ako-toad.docx

Arkadaş Kıskançlık Ölçeği (AKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1- Arkadaşımın fiziksel özelliklerinin, dış görünüşünün benden daha iyi olması beni huzursuz eder.
2-Yaptığım işi, arkadaşımın benden daha iyi yapabilmesi keyfimi kaçırır.
7-İnsanların, arkadaşımın düşüncelerini önemseyip çoğu konuda onun fikrini almaları beni rahatsız eder.
13-Karşı cinsten kişilerin benden daha çok arkadaşıma ilgi göstermeleri canımı sıkar.
23-İsteyip de elde edemediğim şeylere (başarı, maddi imkân, ilgi, sevgi…) arkadaşımın sahip olması beni üzer.