Anne-Yetişkin Kız Ölçeği

Özet

Anne-Yetişkin Kız Ölçeği (AYKÖ), özgün adı Mother-Adult Daughter Questionnaire (MADQ) olan psikolojik bir aracın Türkçe diline uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, özellikle yetişkinlik dönemindeki anne ve kızları arasındaki karmaşık ve dinamik ilişkinin çeşitli boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerliğini ve güvenirliğini sağlamak üzere Onaylı, Erdur-Baker ve Aksöz tarafından 2010 yılında bir uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir.

AYKÖ, yetişkin anne-kız ilişkisi içindeki yakınlık, çatışma, özerklik ve destek gibi temel unsurları değerlendirir. Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel olarak hassas bir yapıda olduğunu ve Türk kültürü bağlamında ilişkisel dinamikleri başarılı bir şekilde yakaladığını göstermeyi amaçlamıştır. Bu tür araçlar, aile terapisinde ve gelişimsel psikolojide önemli bir tanı ve araştırma aracı olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Anne-Yetişkin Kız Ölçeği, Anne-Kız İlişkisi, Yetişkin Gelişimi, İlişkisel Çatışma, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Aile Dinamikleri.

Yazarlar

Selin Onaylı, Özlem Erdur-Baker, İdil Aksöz

Amaç

Anne-Yetişkin Kız Ölçeği’nin temel amacı, yetişkin kızların anneleriyle olan ilişkilerini subjektif bir şekilde değerlendirmelerini sağlamaktır. Bu ölçek, ilişkinin pozitif (yakınlık, destek) ve negatif (çatışma, eleştiri) yönlerini ayrı ayrı ele alarak, ilişkinin genel kalitesini ve dinamiklerini nicel olarak ölçmeye hizmet eder.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmasındaki özel amaç, Türkiye’deki araştırmacıların ve klinik uzmanların, kültürel bağlamda geçerli ve güvenilir bir araç kullanarak yetişkin kızların anne ilişkilerini incelemelerine olanak tanımaktır. Bu uyarlama, uluslararası literatüre katkıda bulunmanın yanı sıra, Türk aile yapısı içindeki bu özel ilişkiyi anlamlandırmak için kritik bir adımdır.

Yapı

Anne-Yetişkin Kız Ölçeği, anne ve yetişkin kızı arasındaki ilişkinin çok boyutlu yapısını ölçen bir araçtır. Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, yetişkinlikte devam eden bu ilişkinin kalitesi ve doğasıdır. Bu yapı genellikle aşağıdaki temel alt boyutları içerir (orijinal ölçek yapısına bağlı olarak):

• Yakınlık ve Duygusal Destek: İlişkideki sıcaklık, karşılıklı anlayış ve duygusal bağlanma seviyesi.
• Çatışma ve Eleştiri: Anlaşmazlıkların sıklığı, yoğunluğu ve anneden algılanan eleştiri düzeyi.
• Özerklik ve Bireyselleşme: Yetişkin kızın bağımsızlığını sürdürme ve anneden ayrışma yeteneği.

Bu yapılar, yetişkin bireyin psikososyal uyumu ve genel yaşam doyumu üzerinde önemli etkilere sahiptir. Ölçek, bu karmaşık dinamikleri tek bir puan yerine, alt boyutlar aracılığıyla detaylıca analiz etme imkanı sunar.

Geçerlik

Kaynak verilerde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Onaylı ve arkadaşları (2010) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü için geçerli olduğunu kanıtlamak zorundadır. Uyarlama çalışmalarında genellikle aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediği, genellikle Faktör Analizi ile kontrol edilir.
• Kriter Geçerliği: Ölçek puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçütlerle (örneğin, genel aile işlevselliği veya bağlanma stilleri) korelasyonu incelenir.
• Çeviri Geçerliği: Ölçeğin orijinal dilden Türkçe’ye çeviri sürecinin dilsel ve kültürel eşdeğerliği (dilsel eşdeğerlik, uzman görüşü).

Uyarlama çalışmasının sonuçları, Anne-Yetişkin Kız Ölçeği’nin yetişkin kızların anneleriyle olan ilişkilerine dair geçerli çıkarımlar yapılmasına olanak tanıyan yeterli yapısal tutarlılığa sahip olduğunu göstermiş olmalıdır.

Güvenirlik

Kaynak verilerde spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, bir psikometrik aracın güvenilir kabul edilebilmesi için iç tutarlılık ve zamana bağlı istikrar gibi faktörlerin yüksek olması beklenir. Onaylı ve arkadaşları (2010) tarafından gerçekleştirilen çalışmada muhtemelen aşağıdaki yöntemler kullanılmıştır:

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek için kullanılır. Yüksek Cronbach Alfa değeri, ölçeğin maddelerinin homojen olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçek puanlarının farklı zamanlarda uygulandığında ne kadar tutarlı kaldığını ölçer.

Uyarlama makalesi (2010), ölçeğin Türkçe formunun tatmin edici düzeyde güvenirlik değerlerine sahip olduğunu rapor etmiş olmalıdır, bu da ölçüm hatalarının düşük olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Anne-Yetişkin Kız Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığını test etmek amacıyla Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA veya Confirmatory Factor Analysis – CFA) kullanılmıştır.

Bu analiz, ölçeğin maddelerinin teorik olarak belirlenmiş alt boyutlar altında kümelenip kümelenmediğini doğrular. Başarılı bir Faktör Analizi, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk kültürü içinde de geçerli olduğunu ve ilişkinin farklı yönlerinin bağımsız olarak ölçülebileceğini kanıtlar. Bu, ölçeğin yapı geçerliğinin temel dayanağını oluşturur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi kullanılır.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama); Orijinal dil İngilizce.

Population Group: Yetişkin Kızlar

Age Group: Yetişkinlik dönemi (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Ölçek, annesi hayatta olan ve annesiyle ilişkisini değerlendirebilecek bilişsel kapasiteye sahip yetişkin kadınlara uygulanır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket formatındadır.

Anahtar Kelimeler

MADQ, İlişki Kalitesi, Yetişkin Kız, Psikolojik Geçerlik, Ölçek Geliştirme, Anne-Kız İlişkisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Selin Onaylı

Author ORCID Identifier: Kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Selin Onaylı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazardan izin alınması zorunludur.

Ek olarak, uyarlama çalışmasına ait makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: ac.els-cdn.com

Kaynaklar

Onaylı, S., Erdur-Baker, Ö. ve Aksöz, İ. (2010). The Turkish adaptation of the Mother-Adult Daughter Questionnaire. Procedia Social and Behavioral Sciences, 5, 1516-1520. doi:10.1016/j.sbspro.2010.07.318

Makalenin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: anne-yetiskin-kiz-olcegi-toad.pdf

Anne-Yetişkin Kız Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. (Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.)

Anne-Yetişkin Kız Ölçeği’nin (AYKÖ) maddeleri, telif hakları ve gizlilik nedenleriyle bu akademik girişte doğrudan sunulmamaktadır. Maddelere erişim için, sorumlu yazar Selin Onaylı veya Onaylı, Erdur-Baker ve Aksöz (2010) tarafından yayınlanan orijinal uyarlama makalesine başvurulması gerekmektedir.