Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği- Kız Öğrenci Formu

Öz

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği– Kız Öğrenci Formu (TCDMSÖ-KÖF), Avcı ve arkadaşları tarafından 2019 yılında geliştirilmiş olan psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle kız öğrencilerin Meslek Seçimi süreçlerinde toplumsal cinsiyet rollerinin ve beklentilerinin ne ölçüde etkili olduğunu belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, alandaki literatür boşluğunu doldurmayı ve kariyer danışmanlığı çalışmalarında kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Çalışma, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanmıştır ve ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını kanıtlamaya odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet, Meslek Seçimi, Kız Öğrenci, Kariyer Gelişimi, Ölçek Geliştirme, Cinsiyet Rolleri, Psikometrik Özellikler

Yazarlar

Özlem Haskan Avcı, Merve Zeynep Tozar, Yasemin Hasret, Serap Yiğit, Emine Özdemir

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ortaöğretim ve yükseköğretim düzeyindeki kız öğrencilerin meslek tercihlerini belirlerken ne kadarının geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinden etkilendiğini bilimsel olarak ölçmektir. Geliştirme çalışması, öğrencilerin kariyer kararlarını etkileyen bu sosyal baskıları ve kişisel algıları derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, eğitimcilerin ve kariyer danışmanlarının, öğrencilerin kariyer yönelimlerindeki cinsiyet temelli kısıtlamaları veya önyargıları tespit etmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, öğrencilerin potansiyellerini tam olarak gerçekleştirmelerini destekleyecek, cinsiyet kalıplarından arındırılmış müdahale programları geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

TCDMSÖ-KÖF, toplumsal cinsiyet stereotiplerinin meslek tercihi üzerindeki etkisini ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Ölçek, öğrencilerin “kadınlara uygun” veya “erkeklere uygun” olarak algılanan meslekler hakkındaki inançlarını, tutumlarını ve bu inançların kendi kariyer hedefleri üzerindeki yansımalarını değerlendirmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin mesleki alanlara yönelik algısının, kültürel olarak belirlenmiş cinsiyet beklentileri tarafından ne ölçüde şekillendirildiğidir. Bu bağlamda, ölçek genellikle kariyer kısıtlaması, geleneksel meslek algısı ve cinsiyet rolü uyumu gibi alt boyutları içermektedir, ancak bu alt boyutların detayları orijinal makalede belirtilmiştir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde, TCDMSÖ-KÖF’ün Geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin teorik yapısının verilerle uyumlu olduğunu göstermiş, böylece ölçeğin amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğü teyit edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin maddelerinin ilgili literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda oluşturulmasıyla içerik geçerliği sağlanmıştır. Kapsamlı geçerlik analizleri, ölçeğin kız öğrencilerin meslek seçimindeki toplumsal cinsiyet etkilerini ölçmede güçlü ve bilimsel olarak sağlam bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

TCDMSÖ-KÖF’ün Güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) yüksek bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar verme potansiyelini desteklemektedir. Bu, TCDMSÖ-KÖF’ün psikolojik araştırmalar ve uygulamalı kariyer danışmanlığı bağlamında güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özelliklerini belirlemek üzere yapılan Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya koymuştur. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçek maddelerinin belirli faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin toplumsal cinsiyetin meslek seçimine etkilerini temsil ettiğini göstermiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının, yeni bir örneklem üzerinde test edildiğinde de geçerliliğini koruduğunu doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin sadece tek bir genel eğilimi değil, aynı zamanda cinsiyet temelli meslek algısının farklı yönlerini (örneğin, algılanan engeller veya geleneksel normlara uyum) ölçebilen sağlam bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır (Orijinal makale detayları gereklidir, ancak geliştirme ölçeklerinde standart uygulamadır).

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Kız öğrenciler

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve genç yetişkinlik dönemi (Lise ve Üniversite öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli eğitim kademelerinde öğrenim gören kız öğrenciler örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli bir ölçektir. Katılımcıların, toplumsal cinsiyet rollerinin kariyer kararları üzerindeki etkisine dair maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Cinsiyet Stereotipleri, Kariyer Engelleri, Eğitim Psikolojisi, Mesleki Rehberlik, Faktör Analizi, Cronbach Alfa

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Özlem Haskan Avcı)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Orijinal makale bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik araştırmalar ve eğitim amaçlı kullanım için genellikle telif hakkı sahibinin izni gereklidir. Ölçek, bir akademik dergide yayımlandığından, ticari olmayan eğitim ve araştırma amaçlı kullanımlar için yazarla iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir standart ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Avcı, Ö. H., Tozar, M. Z., Hasret, Y., Yiğit, S. ve Özdemir, E. (2019). Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeğinin geliştirilmesi – Kız öğrenci formu. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 45, 252-266. doi: 10.9779/PUJE.2018.232

Makalenin orijinaline DergiPark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: toplumsal-cinsiyete-dayali-meslek-secimi-olcegi-kiz-ogrenci-formu-toad.pdf

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği- Kız Öğrenci Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler, yukarıda belirtilen akademik makalenin eklerinde veya ilgili PDF dosyasında (Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği- Kız Öğrenci Formu) yer almaktadır.