Anne-Baba Tükenmişlik Ölçeği

Özet

Anne-Baba Tükenmişlik Ölçeği (ATÖ), ebeveynlerin evlilik ve çocuk yetiştirme süreçlerinde deneyimledikleri tükenmişlik düzeylerini ve evlilik ilişkilerinden aldıkları doyumu ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Ölçek, 52 maddeden ve dört farklı alt ölçekten oluşmakta olup, 2019 yılında Ardıç ve Seray tarafından Türk örnekleminde kullanıma sunulmuştur. Yapılan psikometrik analizler, ATÖ’nün güçlü bir yapısal geçerliğe ve yüksek düzeyde iç tutarlılık güvenirliğine sahip olduğunu göstermektedir.

ATÖ, ebeveynlik rolünün getirdiği duygusal yükü, evlilik ilişkilerindeki olumsuz algıları ve doyum eksikliğini bilimsel yöntemlerle değerlendirerek, alan araştırmacılarına ve klinik uygulayıcılara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Anne-Baba Tükenmişliği, Ebeveyn Tükenmişliği, Evlilik Doyumu, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Avşar Ardıç, Oya Seray.

Amaç

Anne-Baba Tükenmişlik Ölçeği’nin (ATÖ) temel amacı, ebeveynlerin evlilik ve çocuk yetiştirme sorumluluklarının birleşimi sonucu ortaya çıkan tükenmişlik durumlarını ve bu durumun evlilik ilişkisi üzerindeki yansımalarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, ebeveynlerin yaşadığı duygusal yorgunluk, eş ilişkilerindeki soğukluk ve genel doyum eksikliği gibi kritik boyutları ölçmeyi hedefler.

Bu ölçek, klinik ortamda yüksek düzeyde ebeveynlik stresi ve evlilik sorunları yaşayan bireyleri tanımlamada ve akademik araştırmalarda ebeveyn tükenmişliğinin korelatlarını incelemede kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

ATÖ, ebeveynlik rolünün getirdiği stres ve yükler nedeniyle ortaya çıkan tükenmişlik kavramını, evlilik ilişkisi bağlamında ele alarak ölçmektedir. Ölçek, toplam 52 maddeden oluşmakta ve kavramsal olarak dört farklı alt ölçek etrafında yapılandırılmıştır:

• Olumsuz Eş ve Evlilik İlişkisi: Eşle yaşanan çatışmaları, ilişkiye yönelik olumsuz duyguları ve soğukluğu ölçer.
• Duygusal Tükenmişlik: Ebeveynlik ve evlilik sorumlulukları nedeniyle hissedilen genel yorgunluk ve enerji eksikliğini ölçer.
• Eşe ve Çocuğa Duyarlılık: Eşine ve çocuğuna karşı gösterilen ilgi ve hassasiyet düzeyini ölçer.
• Evlilikten Doyum Alma: Bireyin evlilik yaşantısından elde ettiği genel tatmin ve mutluluk düzeyini ölçer.

Geçerlik

ATÖ’nün yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Analiz öncesinde, verilerin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Barlett Sphericity testleri gerçekleştirilmiştir. Faktör analizine uygunluk için KMO değerinin .60 ve üzerinde olması gerekmektedir.

Elde edilen bulgulara göre, ATÖ ile toplanan verilerin KMO örneklem uygunluk katsayısı değeri .93 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, örneklem büyüklüğünün faktör analizi için ideal olduğunu göstermiştir. Ayrıca, Barlett Sphericity testi sonuçlarının da istatistiksel olarak anlamlı çıkması, verilerin faktörleştirilmeye uygun olduğunu doğrulamıştır. AFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen dört alt ölçekten oluşan faktör yapısını güçlü bir şekilde koruduğunu teyit etmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık güvenirliği ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleriyle kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. İç tutarlılığı belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı, Spearman-Brown iki yarı güvenirliği ve madde-toplam puan korelasyonları hesaplanmıştır.

Tüm ölçek (45 madde üzerinden) için hesaplanan genel Cronbach Alfa katsayısı .96 gibi mükemmel bir değere sahiptir. Alt ölçeklere ait Cronbach Alfa katsayıları da yüksek düzeyde iç tutarlılığı işaret etmektedir:

• Olumsuz Eş ve Evlilik İlişkisi: .95
• Duygusal Tükenmişlik: .94
• Eşe ve Çocuğa Duyarlılık: .84
• Evlilikten Doyum Alma: .90

Ayrıca, tüm ölçeğin Spearman-Brown iki yarı güvenirliği katsayısı .88 olarak tespit edilmiş olup, bu bulgu ATÖ’nün yüksek düzeyde güvenirlik sunduğunu kanıtlamaktadır. Alt ölçekler için de iki yarı güvenirliği analizleri yapılmış ve katsayılar Olumsuz Eş ve Evlilik İlişkisi için .94, Duygusal Tükenmişlik için .93, Eşe ve Çocuğa Duyarlılık için .78 ve Evlilikten Doyum Alma için .85 olarak bulunmuştur.

Faktör Analizi

Anne-Baba Tükenmişlik Ölçeği’nin yapısal uygunluğunu incelemek üzere gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi, ölçeğin dört faktörlü yapısını başarıyla ortaya koymuştur. Bu dört faktör, ölçeğin teorik çerçevesine uygun olarak ebeveynlik bağlamındaki tükenmişliğin temel bileşenlerini temsil etmektedir.

Faktör analizine giriş koşulları olan KMO (.93) ve Barlett-Sphericity testlerinin anlamlı sonuçları, verilerin yüksek derecede faktörleştirilebilir olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, ATÖ’nün yapısal geçerliğinin psikometrik standartlara uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: 52 maddeden ve 4 alt ölçekten oluşan Likert Tipi Ölçek

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Evli ve çocuk sahibi ebeveynler (Anne ve Babalar)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türk kültürüne özgü evlilik ve ebeveynlik dinamiklerini kapsayan, Türkiye örnekleminde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme sistemi şöyledir: (1= hiçbir zaman böyle değildir – 5= her zaman böyledir). Ölçekten alınan yüksek puanlar, ilgili alt ölçekte daha yüksek düzeyde tükenmişlik veya olumsuzluk olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Anne-Baba İlişkisi, Evlilik Stresi, Duygusal Yorgunluk, Spearman-Brown, Cronbach Alfa, Psikometri, Evlilik Doyumu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

Sorumlu Yazar: Avşar Ardıç

Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek makalesine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Bu ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: anne-baba-tukenmislik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ardıç, A. ve Seray, O. (2019). Anne-Baba Tükenmişlik Ölçeğinin Psikometrik özelliklerinin belirlenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 619-632. DOI: 10.17679/inuefd.531692

Anne-Baba Tükenmişlik Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 52 madde ve 4 alt ölçekten oluşmuştur. Aşağıda örnek maddeler yer almaktadır:

• Evliliğimden soğuduğumu hissediyorum.
• Evliliğimizin çok sıkıcı olduğunu hissediyorum.
• İyi bir eş olmadığımı hissediyorum.