Anne-Baba Tutum Ölçeği

Özet

Anne-Baba Tutum Ölçeği (ABTÖ), ebeveynlerin çocuklarına yönelik sergilediği tutumları ve davranışları ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, özellikle ilköğretim ve lise düzeyindeki öğrencilerin algıladığı ebeveyn tutumlarını değerlendirmeye odaklanmıştır. Ölçek, ebeveynlik tarzlarının temel boyutları olan Kabul/İlgi, Psikolojik Özerklik ve Denetleme alanlarında kapsamlı bilgi sunmaktadır. Ayşen Yılmaz tarafından 2000 yılında yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe popülasyonunda kullanılan orijinal yapısını koruduğunu ve psikometrik açıdan yeterli düzeyde geçerlik ve güvenirlik gösterdiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Anne-Baba Tutum Ölçeği, ABTÖ, Ebeveyn Tutumları, Kabul/İlgi, Psikolojik Özerklik, Denetleme, Uyarlama Çalışması, Ergenlik, Okul Çağı

Yazarlar

Ayşen Yılmaz (Uyarlama Çalışması)

Amaç

Anne-Baba Tutum Ölçeği’nin temel amacı, çocuk ve ergenlerin kendi ebeveynleri tarafından uygulanan farklı ebeveynlik boyutlarını nasıl algıladıklarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, özellikle Kabul/İlgi, Psikolojik Özerklik tanıma ve Denetleme düzeyleri gibi kritik alanlarda ebeveyn-çocuk ilişkisinin doğasını anlamlandırmaya yardımcı olur.

Ölçek, klinik psikoloji ve gelişim psikolojisi alanlarında, ebeveyn tutumlarının çocukların ruh sağlığı, akademik başarısı ve sosyal gelişimi üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmalar için güçlü bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin uyarlanması, Türk kültür bağlamında ebeveynlik uygulamalarının standardize edilmiş bir yöntemle ölçülebilmesine olanak tanımıştır.

Yapı

Anne-Baba Tutum Ölçeği, ebeveynlik davranışlarını üç ana faktör veya alt boyut üzerinden ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, ebeveyn-çocuk ilişkisindeki temel dinamikleri temsil eder ve toplamda 26 maddeden oluşur.

Ölçeğin ölçtüğü üç temel yapı şunlardır:

• Kabul/İlgi: Ebeveynlerin çocuğa karşı gösterdiği sıcaklık, destek ve duygusal yakınlık düzeyini ölçer (9 madde). Örnek madde: “Herhangi bir sorunum olduğunda, eminim annem ve babam bana yardım ederler.”
• Psikolojik Özerklik: Ebeveynlerin çocuğun bireyselleşme çabalarını destekleme, bağımsız düşünceyi teşvik etme ve çocuğun kendi kararlarını alma özgürlüğüne ne kadar izin verdiğini ölçer (9 madde). Örnek madde: “Annem ve babam büyüklerle tartışmam gerektiğini söylerler.”
• Denetleme (Kontrol): Ebeveynlerin çocuğun davranışlarını, aktivitelerini ve sosyal çevresini ne ölçüde düzenlediğini ve sınırladığını ölçer (8 madde). Örnek madde: “Annen ve baban okul zamanı gece arkadaşlarınla bir yere gitmene izin verirler mi?”

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik çalışmaları, yapının orijinal ölçekle tutarlı olduğunu göstermiştir. Yapılan faktör analizi sonuçları, Anne-Baba Tutum Ölçeği’nin (ABTÖ) ilköğretim ve lise öğrencilerinden toplanan verilerde, maddelerin özgün ölçekteki beklentilere benzer şekilde üç faktör altında toplandığını doğrulamıştır.

Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı Kabul/İlgi, Psikolojik Özerklik ve Denetleme boyutlarını başarıyla ayırt edebildiğini ve Türk örnekleminde yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir. Bu yüksek yapısal tutarlılık, ölçeğin farklı yaş gruplarında ebeveyn tutumlarını doğru bir şekilde temsil edebilme yeteneğini pekiştirmektedir.

Güvenirlik

Anne-Baba Tutum Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar ürettiğini ortaya koymuştur. Çalışma kapsamında incelenen her üç yaş grubunda (ilköğretim ve lise öğrencileri), ölçeğin alt boyutlarına ilişkin test-tekrar test güvenirliği değerlerinin oldukça yüksek olduğu belirlenmiştir.

Bununla birlikte, alt boyutlara ait iç tutarlık (Cronbach alfa) katsayılarının test-tekrar test güvenilirliğine kıyasla görece daha düşük olmakla birlikte, kabul edilebilir ve yeterli düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu durum, ölçeğin zamana yayılmış ölçümlerde kararlı sonuçlar verdiğini, ancak boyutları oluşturan maddelerin kendi içindeki homojenliğinin yüksek test-tekrar test kararlılığına rağmen standart düzeyde olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

ABTÖ’nün Türkçe uyarlamasında yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemiştir. Analiz sonuçları, ölçekte yer alan maddelerin, özgün ölçekte olduğu gibi net bir şekilde üç ana faktör altında toplandığını göstermiştir.

Bu üç faktörlü yapı, ebeveynlik araştırmalarında yaygın olarak kabul gören Kabul/İlgi, Psikolojik Özerklik ve Denetleme boyutlarına karşılık gelmektedir. Faktör yüklerinin dağılımı, ölçeğin Türk ilköğretim ve lise öğrencileri popülasyonunda da geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Çocuklar ve Ergenler)

Yaş Grubu: İlköğretim ve Lise öğrencileri (Farklı yaş gruplarını kapsayan ergenlik dönemi)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilköğretim ve lise düzeyindeki öğrencilerden oluşan örneklem grubu üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, farklı alt boyutlar için farklı derecelendirme sistemleri kullanmaktadır. Kabul/İlgi ve Psikolojik Özerklik boyutlarındaki maddeler 4 dereceli Likert-tipi ölçek üzerinde puanlanırken; Denetleme boyutundaki ilk iki madde 7 dereceli, kalan maddeler ise 3 dereceli Likert-tipi ölçek üzerinde değerlendirilmektedir. Bu karma derecelendirme yapısı, Denetleme faktörünün doğasına uygun çeşitlilikte yanıt seçenekleri sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tutumları, Test-Tekrar Test Güvenirliği, İç Tutarlık, Likert Ölçeği, Çocuk Psikolojisi, Gelişim Psikolojisi, Anne-Baba Tutum Ölçeği

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Anne-Baba Tutum Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2000 yılında Ayşen Yılmaz tarafından yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler, sorumlu yazar Ayşen Yılmaz’ın akademik yayını üzerinden takip edilmelidir. Ticari kullanım ücreti ve özel izin detayları bu kaynakta belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylarına şu bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org.

Referanslar

Yılmaz, A. (2000). Anne-Baba Tutum Ölçeğinin güvenirlik ve geçerlik çalışması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 7(3), 160-172.

Ek olarak, ölçeğin orijinal PDF belgesine şu adresten ulaşılabilir: anne-baba-tutum-olcegi-toad.pdf

Anne-Baba Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Kabul/ İlgi (9 m): Herhangi bir sorunum olduğunda, eminim annem ve babam bana yardım ederler.
Psikolojik Özerklik (9 m): Annem ve babam büyüklerle tartışmam gerektiğini söylerler.
Denetleme (8 m): Annen ve baban okul zamanı gece arkadaşlarınla bir yere gitmene izin verirler mi?