Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi Anne-Baba Stres Ölçeği

Özet

Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi Anne-Baba Stres Ölçeği (YYBÜ ASÖ), bebekleri Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi‘nde (YYBÜ) yatan ebeveynlerin deneyimlediği stres düzeylerini ve bu strese neden olan çevresel faktörleri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu Turan ve Başbakkal (2006) tarafından yapılmıştır ve bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir. Ölçek, özellikle ebeveynlerin bebeklerinin görünüşü, davranışları, ebeveynlik rolündeki değişiklikler ve yoğun bakım ünitesinin çevresel uyaranları gibi alanlarda yaşadığı kaygıyı değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi, Anne-Baba Stresi, Stres Ölçeği, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Neonatoloji

Yazarlar

Turan, T., Başbakkal, Z.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi ortamında bulunan bebeklerin ebeveynlerinin algıladığı stresin derecesini ve kaynaklarını belirlemektir. Yoğun bakım ortamı, hem fiziksel hem de psikolojik açıdan ebeveynler için oldukça zorlayıcıdır. Ölçek, bu stres kaynaklarını alt boyutlar halinde inceleyerek, sağlık profesyonellerine (özellikle hemşirelere) ebeveynlere yönelik destek programları geliştirmede rehberlik etmeyi hedefler.

Ölçek, klinik uygulamada ve araştırmalarda, ebeveynlerin karşılaştığı zorlukları tanımlamak ve müdahale stratejilerinin etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araç olarak kullanılmaktadır.

Yapı

Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi Anne-Baba Stres Ölçeği, ebeveynlerin yoğun bakım ortamına ve bebeklerinin durumuna verdikleri duygusal tepkileri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, ebeveynlerin yaşadığı stresi genellikle üç ana faktör altında toplamaktadır: Bebeğin görünüşü ve davranışları, ebeveyn rolü ve çevresel uyaranlar (sesler ve görüntüler).

Bu çok boyutlu yapı, stresin sadece bebeğin sağlık durumuyla değil, aynı zamanda ebeveynin normal ebeveynlik görevlerini yerine getirememesi ve yoğun bakım ünitesinin teknik/tıbbi atmosferinden kaynaklanan kaygılarla da ilişkili olduğunu göstermektedir. Ölçek, ebeveynlerin bu zorlu durumla başa çıkma kapasitelerini anlamak için bir temel sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Turan ve Başbakkal, 2006), yapı geçerliğini incelemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin beklenen faktör yapısını desteklemiştir. Tüm maddelerin faktör yükleri kabul edilebilir düzeyde, yani 0.40’ın üzerinde bulunmuştur.

Faktör yükleri Faktör 1 için 0.42 ile 0.75 arasında, Faktör 2 için 0.45 ile 0.74 arasında ve Faktör 3 için 0.38 ile 0.84 arasında değişmektedir. Bu bulgular, maddelerin ilgili alt ölçekleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirliği için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı, tüm ölçek için yüksek düzeyde bulunmuştur. Metrik 1 sonucuna göre 0.89, Metrik 2 sonucuna göre ise 0.90 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Test-tekrar test güvenirliği (zaman içinde kararlılık), YYBÜ Anne-Baba Stres Ölçeği alt ölçekleri için 0.44 ile 0.60 arasında değişen katsayılarla belirlenmiştir. Bu değerler, ölçeğin kısa vadede kararlı ölçümler sağladığını göstermekle birlikte, psikolojik yapının zamana bağlı olarak değişebileceğini de işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında yapılan Faktör Analizi, ölçeğin 34 maddesinin üç ana faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler ve varyansa katkıları şunlardır:

• Faktör 1: Bebeğin Görünüş ve Davranışları Alt Ölçeği. Bu faktör 13 maddeden oluşmakta olup, toplam varyansın %18.25’ini açıklamaktadır. Bu alt ölçek, ebeveynlerin bebeklerinin tıbbi görünüşü, davranışları ve tepkileri hakkındaki stresini ölçer.
• Faktör 2: Ebeveyn Rolü Alt Ölçeği. Bu faktör 10 maddeden oluşmakta olup, toplam varyansın %14.94’ünü açıklamaktadır. Bu alt ölçek, ebeveynlerin bebekleriyle kurdukları ilişki ve normal ebeveynlik rollerini yerine getiremedikleri algısından kaynaklanan stresi değerlendirir.
• Faktör 3: Sesler ve Görüntüler Alt Ölçeği. Bu faktör 6 maddeden oluşmakta olup, toplam varyansın %11.64’ünü açıklamaktadır. Bu alt ölçek, YYBÜ’deki çevresel gürültü, tıbbi cihazlar ve görsel uyaranlardan kaynaklanan stresi ölçer.

Tüm maddelerin faktör yükleri yüksek (0.40 üzeri) olup, beklenen faktörlerde yer almıştır. Bu üç faktör, ölçeğin ölçtüğü stres yapısının temel bileşenlerini oluşturmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Madde Sayısı: 34 madde bulunmaktadır.

Derecelendirme: 6’lı Likert Ölçeği. Derecelendirme şu şekildedir: (0=Deneyimli Değil, 1=Stresli Değil, 5= Aşırı Stresli). Yüksek puan, yüksek stres düzeyini işaret eder.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesinde bebeği yatan ebeveynler (Anne ve Baba)

Yaş Grubu: Yetişkin Ebeveynler

Popülasyon Detayları: Bebekleri YYBÜ’de tedavi gören anneler ve babalar.

Test Metodolojisi: Psikometrik araç.

Anahtar Kelimeler

YYBÜ, Ebeveyn Kaygısı, Cronbach Alpha, Faktör Yükü, Hacettepe Üniversitesi, Neonatal Yoğun Bakım

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2006 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için orijinal yayıncıya veya adaptasyon yazarlarına başvurulmalıdır. Orijinal makaleye DergiPark üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Orijinal makaleye ait bağlantı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yenidogan-yogun-bakim-unitesi-anne-baba-stres-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Turan, T. ve Başbakkal, Z. (2006). Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi Anne-Baba Stres Ölçeğinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 13(2), 32-42.

Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi Anne-Baba Stres Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.