Anne Baba Tutum Ölçeği

Özet

Anne Baba Tutum Ölçeği, Ayşen Yılmaz tarafından 2000 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, çocukların, ergenlerin ve gençlerin algıladığı anne-baba tutumlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, ebeveyn tutumlarının çocuğun akademik başarısı ve benlik algıları üzerindeki etkileşimlerini incelemek üzere üç temel boyutta yapılandırılmıştır: Kabul/İlgi, Kontrol/Denetleme ve Psikolojik Özerklik. Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Anne-baba tutumu, ebeveynlik, çocuk gelişimi, akademik başarı, benlik algısı, psikolojik özerklik, güvenirlik, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Ayşen Yılmaz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin (çocuk, ergen ve genç) kendi ebeveynleri tarafından uygulanan tutumları ne şekilde algıladıklarını sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçüm, özellikle ebeveyn tutumlarının, eşler arasındaki uyum bağlamında, bireylerin akademik başarıları ve kendilik algıları ile olan ilişkilerini belirlemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, psikolojik araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde ebeveyn-çocuk ilişkisinin kritik boyutlarını saptamak için bir araç olarak hizmet vermektedir. Geliştirme sürecinde, ölçeğin akademik çalışmalarda kullanılması hedeflenmiştir, bu sayede farklı gelişim dönemlerindeki bireylerin ebeveyn algılarının sonuç değişkenler üzerindeki yordayıcı gücü incelenebilmektedir.

Yapı

Anne Baba Tutum Ölçeği, ebeveyn davranışlarının algılanan üç temel boyutunu ölçmektedir. Bu boyutlar, modern ebeveynlik araştırmalarının temelini oluşturan kritik alanları kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü üç temel yapı şunlardır:

1. Kabul/İlgi: Ebeveynin çocuğa gösterdiği sevgi, şefkat, destek ve duygusal yakınlık düzeyini ölçer. Yüksek puanlar, çocuğun kabul edildiği ve önemsendiği algısını işaret eder.
2. Kontrol/Denetleme: Ebeveynin çocuğun davranışlarını, aktivitelerini ve seçimlerini ne kadar kısıtladığını veya yönlendirdiğini ölçer. Bu boyut, katı disiplin veya aşırı gözetimi içerebilir.
3. Psikolojik Özerklik: Ebeveynin çocuğun bağımsız düşünce, duygu ve karar alma yeteneğine ne kadar saygı duyduğunu ve onu desteklediğini ölçer. Bu boyut, çocuğun bireyselleşmesine izin verme derecesiyle ilgilidir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliğine dair spesifik istatistiksel veriler (yapı geçerliği, ölçüt geçerliği vb.) kaynak içerikte doğrudan sunulmamıştır. Ancak, ölçek bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, geçerlik çalışmalarının akademik standartlara uygun olarak gerçekleştirildiği varsayılmaktadır.

Ölçeğin geçerliğinin dolaylı kanıtları, boyutların net bir şekilde tanımlanması ve güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olmasıyla desteklenmektedir. Ölçeğin kullanıldığı tez çalışması, ilgili psikolojik yapılar arasındaki ilişkileri inceleyerek yapı geçerliğine katkıda bulunmuştur.

Güvenirlik

Anne Baba Tutum Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen değerler, ölçeğin her bir alt boyutunun tutarlı ve güvenilir bir şekilde ölçüm yaptığını göstermektedir.

Alt boyutlara ait Cronbach Alfa iç tutarlık katsayıları aşağıdaki gibidir:

• Birinci boyut (Kabul/İlgi): .72
• İkinci boyut (Kontrol/Denetleme): .76
• Üçüncü boyut (Psikolojik Özerklik): .82

Bu katsayılar, psikometrik literatürde kabul edilebilir veya iyi düzeyde güvenirlik göstergeleri olarak değerlendirilmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, Yılmaz (2000) tarafından geliştirilmiş olup, güvenirlik verilerinin üç ayrı boyuta (.72, .76, .82) ayrılması, ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu düşündürmektedir. Bu faktörler, sırasıyla Kabul/İlgi, Kontrol/Denetleme ve Psikolojik Özerklik boyutlarını temsil etmektedir.

Bu çok boyutlu yapı, ebeveyn tutumlarının tek bir boyutta değil, farklı davranışsal ve duygusal bileşenler aracılığıyla algılandığını göstermektedir. Faktör analizinin kesin sonuçları (örneğin, açıklanan varyans yüzdesi), kaynak içerikte bulunmamakla birlikte, maddelerin bu üç faktöre ayrılması, ölçeğin sağlam bir yapıya sahip olduğunu işaret eder.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir yüksek lisans tezi çalışması ürünüdür)

Format: Öz bildirim formu (Self-report scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler (Ebeveyn tutumlarını algılayan bireyler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak okul çağı ve üzeri (akademik başarı ve ergenlik/gençlik dönemlerini kapsayacak şekilde)

Popülasyon Detayları: Akademik başarı ve benlik algısı ile ilişkileri incelemek üzere seçilmiş öğrenci grupları.

Test Metodolojisi: Ölçek, karma Likert tipi ölçek formatında derecelendirilmiştir. Birinci ve üçüncü boyuttaki maddeler 4’lü Likert tipi üzerinde değerlendirilirken, ikinci boyuttaki maddelerin ilk ikisi 7 dereceli, kalan maddeler ise 3 dereceli Likert tipi üzerinde değerlendirilmektedir. Bu karma yapı, farklı boyutlardaki davranışların derecelendirilmesindeki hassasiyet ihtiyacını yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, anne-baba tutumu, psikolojik özerklik, kontrol, ilgi, kabul, yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Yazar ile bağlantılı bir iletişim adresi)

Yazışma Adresi: Veri mevcut değil (Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ile ilişkilendirilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2000 (Yüksek lisans tezinin tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Genellikle bu tür ölçeklerin akademik araştırmalarda kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: anne-baba-tutum-olcegi-toad.pdf. Ayrıca, ölçek hakkında ek bilgiye şu bağlantıdan ulaşılabilir: toad.halileksi.net.

Kaynaklar

• Yılmaz, A. (2000). Eşler arasındaki uyum ve çocuğun algıladığı anne-baba tutumu ile çocukların, ergenlerin ve gençlerin akademik başarıları ve benlik algıları arasındaki ilişkiler (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Anne Baba Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Kabul/ilgi boyutu 9 madde ile ölçülmektedir.
• Kontrol/denetleme 8 madde ile ölçülmektedir.
• Psikolojik özerklik 9 madde ile ölçülmektedir.